ઉધિયા-પૂરી અને જલેબી: ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ શું ધ્યાન રાખવું?

ગુજરાતી સંસ્કૃતિમાં ઉત્તરાયણ હોય કે કોઈ સામાજિક પ્રસંગ, ‘ઊંધિયું-પૂરી અને જલેબી’નું સંયોજન અદભૂત માનવામાં આવે છે. સ્વાદના શોખીન ગુજરાતીઓ માટે આ એક “રોયલ મીલ” છે. પરંતુ, ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આ થાળી એક મોટો પડકાર છે.

એક તરફ ઊંધિયામાં રહેલા તેલ અને કંદમૂળ છે, બીજી તરફ પૂરીના મેંદાના કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ અને જલેબીની ચાસણીમાં રહેલી ખાંડ. આ મિશ્રણ લોહીમાં શર્કરા (Blood Sugar) નું સ્તર અચાનક વધારી શકે છે. પરંતુ, જો તમે થોડી સાવચેતી અને “સ્માર્ટ ઇટિંગ” ટિપ્સ અપનાવો, તો ડાયાબિટીસ હોવા છતાં તમે આ સ્વાદનો આનંદ માણી શકો છો.

૧. ઊંધિયું-પૂરી અને જલેબીની ન્યુટ્રિશનલ પ્રોફાઇલ

• ઊંધિયું: તેમાં પાપડી, રીંગણ અને લીલા શાકભાજી છે જે હેલ્ધી છે, પણ તેમાં રહેલા શક્કરિયા, રતાળુ અને બટાકા (કંદમૂળ) સ્ટાર્ચથી ભરપૂર હોય છે. ઉપરાંત, તળેલા મુઠિયા અને તેલ તેની કેલરી વધારે છે.
• પૂરી: તે મેંદા અથવા ઘઉંના લોટમાંથી બને છે અને તેલ-યુક્ત (Deep fried) હોય છે, જે ઝડપથી સુગર વધારે છે.
• જલેબી: તે ચોખ્ખી ખાંડ અને મેંદાનું મિશ્રણ છે, જે ડાયાબિટીસમાં સૌથી વધુ જોખમી છે.

૨. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ‘સ્માર્ટ’ ટિપ્સ

A. ભાગ પર નિયંત્રણ (Portion Control)

જમવા બેસો ત્યારે સૌથી મોટો નિયમ છે – માત્રા.

• જલેબીનો આખો ટુકડો ખાવાને બદલે માત્ર એક નાનો બાઈટ (બટકું) લો.
• પૂરીની સંખ્યા મર્યાદિત કરો (માત્ર ૧ કે ૨) અને તેને બદલે જો શક્ય હોય તો રોટલી પસંદ કરો.

B. ‘ફાઈબર’ નો સાથ લો

જ્યારે તમે કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ ખાઓ છો, ત્યારે તેને પચાવવા માટે ફાઈબર જરૂરી છે.

• ઊંધિયું ખાતા પહેલા એક મોટું બાઉલ ભરીને કચુંબર (Salad) ખાઓ.
• કચુંબરમાં રહેલું ફાઈબર જલેબી અને પૂરીની ખાંડને લોહીમાં ભળવાની પ્રક્રિયા ધીમી પાડશે, જેથી સુગર સ્પાઈક (Sugar Spike) નહીં આવે.

C. ઊંધિયામાં ફેરફાર (Healthy Modification)

જો ઘરે ઊંધિયું બનતું હોય, તો તેમાં નીચેના ફેરફાર કરો:

• શાકભાજીને તળવાને બદલે બાફીને અથવા ‘એર ફ્રાયર’ માં બનાવીને વઘારો.
• મુઠિયામાં મેંદાને બદલે ચણાનો લોટ અને મેથીનું પ્રમાણ વધારો અને તેને તળવાને બદલે સ્ટીમ (બાફેલા) કરો.
• બટાકા અને રતાળુનું પ્રમાણ ઘટાડી પાપડી અને રીંગણનું પ્રમાણ વધારો.

D. જમવાનો ક્રમ (Food Sequencing)

ડાયાબિટીસ મેનેજમેન્ટમાં ક્રમ ખૂબ મહત્વનો છે: ૧. પહેલા છાશ અથવા કચુંબર લો. ૨. પછી ઊંધિયું (શાકભાજી) ખાઓ. ૩. છેલ્લે પૂરી અને જલેબીનો નાનો અંશ લો. આ ક્રમથી ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ નિયંત્રણમાં રહે છે.

૩. જમ્યા પછી શું કરવું?

• ૧૫ મિનિટ વોકિંગ: જમ્યા પછી તરત સૂઈ જવાને બદલે અથવા બેસી રહેવાને બદલે ૧૫-૨૦ મિનિટ ધીમે ધીમે ચાલો. આનાથી શરીરમાં વધારાની ગ્લુકોઝનો વપરાશ થઈ જશે.
• હાઇડ્રેશન: પુષ્કળ પાણી પીવો જેથી કિડની વધારાની શર્કરાને શરીરમાંથી બહાર કાઢી શકે.
• રીડિંગ ચેક કરો: આવા ભારે ભોજનના ૨ કલાક પછી તમારું બ્લડ સુગર ચેક કરો જેથી તમને ખબર પડે કે તમારા શરીર પર તેની શું અસર થઈ છે.

૪. સામાન્ય ભૂલો જે ટાળવી જોઈએ

• ભૂખ્યા રહેવું: “સાંજે ઊંધિયું-જલેબી ખાવા છે એટલે બપોરે ન જમવું” – આ સૌથી મોટી ભૂલ છે. ભૂખ્યા રહેવાથી સાંજે તમે વધુ ખાઈ લેશો અને સુગર કંટ્રોલ બહાર જતી રહેશે.
• દવા કે ઇન્સ્યુલિન સ્કીપ કરવું: ભારે ભોજન લેતી વખતે તમારા ડોક્ટરે આપેલ દવા કે ઇન્સ્યુલિનનો ડોઝ સમયસર લો.

નિષ્કર્ષ

ડાયાબિટીસ એટલે સ્વાદનો ત્યાગ નહીં, પણ સ્વાદનું સંતુલન. જો તમે ઊંધિયું-જલેબી ખાવા માંગતા હોવ, તો તે દિવસે તમારી બાકીની દિનચર્યામાં કેલરી ઓછી કરો અને ફિઝિકલ એક્ટિવિટી વધારો. સંયમ અને સજાગતા જ તમને તહેવાર અને તંદુરસ્તી બંનેનો આનંદ અપાવશે.