આઈટી (IT) પ્રોફેશનલ્સ માટે કાંડાના દુખાવા (Carpal Tunnel) થી બચવાના ઉપાયો.

આજના ડિજિટલ યુગમાં આઈટી પ્રોફેશનલ્સ દિવસના ૮ થી ૧૦ કલાક કીબોર્ડ અને માઉસ સાથે વિતાવે છે. સતત ટાઈપિંગ અને માઉસના ઉપયોગથી કાંડા પર દબાણ આવે છે, જે લાંબા ગાળે કાર્પલ ટનલ સિન્ડ્રોમ (Carpal Tunnel Syndrome – CTS) જેવી ગંભીર સમસ્યામાં પરિણમી શકે છે. જો તમને કાંડામાં ઝણઝણાટી, નિરુત્સાહ કે દુખાવો અનુભવાતો હોય, તો આ લેખ તમારા માટે અત્યંત મહત્વનો છે.

આ લેખમાં આપણે કાર્પલ ટનલ શું છે અને તેનાથી બચવા માટેના અસરકારક ઉપાયો વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. કાર્પલ ટનલ સિન્ડ્રોમ (CTS) શું છે?

આપણા કાંડામાં એક સાંકડો માર્ગ હોય છે જેને ‘કાર્પલ ટનલ’ કહેવામાં આવે છે. આ ટનલમાંથી મીડિયન નર્વ (Median Nerve) પસાર થાય છે, જે હથેળી અને આંગળીઓના સંવેદન માટે જવાબદાર છે. જ્યારે કાંડા પર સતત દબાણ આવે છે, ત્યારે આ નસ દબાય છે, પરિણામે દુખાવો અને નબળાઈ અનુભવાય છે.

૨. આઈટી પ્રોફેશનલ્સ માટે જોખમી સંકેતો

જો તમે નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણો અનુભવો છો, તો સાવધ થઈ જવાની જરૂર છે:

• અંગૂઠા અને પ્રથમ ત્રણ આંગળીઓમાં ઝણઝણાટી કે ખાલી ચડવી.
• રાત્રિના સમયે કાંડામાં તીવ્ર દુખાવો થવો.
• હાથમાં વસ્તુઓ પકડવાની શક્તિ ઓછી થવી (જેમ કે કપ કે પેન પકડવામાં તકલીફ).
• લાંબા સમય સુધી ટાઈપિંગ કર્યા પછી કાંડામાં ભારેપણું લાગવું.

૩. બચવા માટેના શ્રેષ્ઠ ઉપાયો અને એર્ગોનોમિક્સ

તમારી કામ કરવાની શૈલીમાં નાના ફેરફારો મોટા પરિણામો લાવી શકે છે:

A. કાંડાની સ્થિતિ (Wrist Position)

ટાઈપિંગ કરતી વખતે કાંડા ક્યારેય ઉપર કે નીચે વળેલા ન હોવા જોઈએ. તે કીબોર્ડની સાથે સમાંતર (Neutral Position) હોવા જોઈએ. કાંડાને આરામ આપવા માટે ‘જેલ પેડ’ વાળા માઉસ પેડનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

B. એર્ગોનોમિક કીબોર્ડ અને માઉસ

જો તમારું કામ ખૂબ જ વધારે ટાઈપિંગનું હોય, તો એર્ગોનોમિક અથવા સ્પ્લિટ કીબોર્ડનો ઉપયોગ કરો. વર્ટિકલ માઉસ (Vertical Mouse) પણ કાંડા પરનું દબાણ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે.

C. યોગ્ય બેસવાની રીત

તમારી કોણી ટેબલ સાથે ૯૦ અંશના ખૂણે હોવી જોઈએ. જો ટેબલ ઘણું ઊંચું હોય, તો કાંડા પર વધુ ભાર આવશે. ખુરશીની ઊંચાઈ એવી રીતે ગોઠવો કે તમારા હાથ હળવાશથી કીબોર્ડ પર રહી શકે.

૪. અસરકારક ફિઝિયોથેરાપી કસરતો (Wrist Exercises)

કામની વચ્ચે દર ૧ કલાકે નીચેની ૫ મિનિટની કસરતો કરો:

૧. રિસ્ટ સ્ટ્રેચ (Wrist Stretch): એક હાથ સીધો રાખી, બીજા હાથની મદદથી હથેળીને પાછળની તરફ ખેંચો. ૧૦ સેકન્ડ પકડી રાખો. ૨. નર્વ ગ્લાઈડિંગ (Nerve Gliding): મુઠ્ઠી વાળો, પછી આંગળીઓ સીધી કરો અને અંગૂઠાને બહારની તરફ ખેંચો. આનાથી નસની જકડન દૂર થાય છે. ૩. ફિંગર ફેનિંગ: આંગળીઓને જેટલી બને તેટલી પહોળી કરો અને પછી મુઠ્ઠી વાળો. ૪. રિસ્ટ રોટેશન: કાંડાને ગોળાકાર દિશામાં ધીમેથી ફેરવો.

૫. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર

• ૨૦-૨૦-૨૦ નિયમ: માત્ર આંખો માટે જ નહીં, શરીર માટે પણ દર ૨૦ મિનિટે ૨૦ સેકન્ડનો બ્રેક લો અને હાથ ખંખેરો.
• આઈસ પેક: જો દિવસના અંતે સોજો લાગે, તો ૧૦ મિનિટ બરફનો શેક કરો.
• વજન નિયંત્રણ: વધુ વજન પણ કાર્પલ ટનલ પર દબાણ વધારી શકે છે.
• રાત્રિના સમયે સ્પલિન્ટ (Splint): જો દુખાવો વધુ હોય, તો રાત્રે કાંડાને સીધું રાખવા માટે ‘રિસ્ટ સ્પ્લિન્ટ’ પહેરવું જોઈએ જેથી સૂતી વખતે નસ ન દબાય.

નિષ્કર્ષ

આઈટી પ્રોફેશનલ્સ માટે તેમના હાથ એ તેમનું સૌથી મોટું સાધન છે. કાર્પલ ટનલ સિન્ડ્રોમને અવગણવાથી કાયમી નર્વ ડેમેજ થઈ શકે છે. સાચા એર્ગોનોમિક્સ, નિયમિત કસરત અને વહેલા નિદાન દ્વારા તમે આ સમસ્યાથી બચી શકો છો અને તમારી કારકિર્દીને દર્દમુક્ત બનાવી શકો છો.