સ્પોર્ટ્સ શૂઝ (Sports Shoes) ની ખરીદી કરતી વખતે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની દ્રષ્ટિએ કઈ બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી?

ઘણા લોકો જિમ, દોડવા કે રમવા માટે ગમે તેવા શૂઝ પહેરી લેતા હોય છે, જેની અસર તેમના શરીરના બાયોમેકેનિક્સ (Biometrics) પર પડે છે. એક ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તરીકે, અમે હંમેશા સલાહ આપીએ છીએ કે શૂઝ એ તમારા શરીરના પાયા (Foundation) સમાન છે. જો પાયો નબળો હશે, તો આખું શરીર પ્રભાવિત થશે.

Table of Contents

૧. તમારા પગના પ્રકારને ઓળખો (Foot Type)

દરેક વ્યક્તિના પગનો આકાર અલગ હોય છે. શૂઝ લેતા પહેલા તમારે તમારો ‘આર્ચ’ (Arch) જાણવો જરૂરી છે:

ફ્લેટ ફીટ (Flat Feet): જો તમારા પગના તળિયા જમીન પર સપાટ અડે છે, તો તમારે ‘મોશન કંટ્રોલ’ (Motion Control) શૂઝની જરૂર છે જે અંદરની તરફ વળતા પગને ટેકો આપે.
હાઈ આર્ચ (High Arch): જો તમારા પગની વચ્ચે વધુ ખાડો હોય, તો તમારે વધુ ‘કુશનિંગ’ (Cushioning) વાળા શૂઝ લેવા જોઈએ જેથી આંચકા સહન કરી શકાય.
ન્યુટ્રલ (Neutral): જો તમારો પગ સામાન્ય છે, તો તમે સ્ટેબિલિટી શૂઝ પસંદ કરી શકો છો.

૨. શૂઝનું કદ અને ફીટિંગ (Size and Fitting)

સાંજનો સમય ઉત્તમ: શૂઝ ખરીદવા માટે સાંજનો સમય શ્રેષ્ઠ છે, કારણ કે આખા દિવસની પ્રવૃત્તિ પછી પગમાં થોડો સોજો હોય છે અને તે તેના મહત્તમ કદમાં હોય છે.
અંગૂઠાની જગ્યા: તમારા સૌથી લાંબા અંગૂઠા અને શૂઝના આગળના ભાગ વચ્ચે અડધા ઇંચ જેટલી જગ્યા હોવી જોઈએ.
હિલ લોક (Heel Lock): ચાલતી વખતે તમારી એડી શૂઝમાંથી ઉપર ન આવવી જોઈએ. તે પાછળથી મજબૂત રીતે પકડાયેલી હોવી જોઈએ.

૩. કુશનિંગ અને આંચકા સહન કરવાની ક્ષમતા (Shock Absorption)

જ્યારે તમે દોડો છો અથવા કૂદો છો, ત્યારે તમારા શરીરના વજન કરતા ૩ થી ૪ ગણું દબાણ સાંધાઓ પર આવે છે.

મિડસોલ (Midsole): શૂઝનો વચ્ચેનો ભાગ નરમ પણ મજબૂત હોવો જોઈએ જે આંચકાને શોષી લે (Absorb) અને ઘૂંટણ સુધી પહોંચતા અટકાવે.
ખાસ કરીને જેમને ઘૂંટણનો દુખાવો હોય તેમણે જેલ અથવા એર-કુશનિંગ ટેકનોલોજીવાળા શૂઝ પસંદ કરવા જોઈએ.

૪. ફ્લેક્સિબિલિટી (Flexibility)

સારા સ્પોર્ટ્સ શૂઝ આગળના ભાગથી (જ્યાંથી પંજો વળે છે) વળવા જોઈએ, પરંતુ વચ્ચેથી (કમાન પાસેથી) એકદમ પોચા ન હોવા જોઈએ. જો શૂઝ વચ્ચેથી વળી જતા હોય, તો તે પગની કમાનને પૂરતો ટેકો આપી શકશે નહીં અને ‘પ્લાન્ટર ફેસીટીસ’ (પગના તળિયાનો દુખાવો) જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે.

૫. પ્રવૃત્તિ મુજબના શૂઝ (Activity Specific Shoes)

રનિંગ શૂઝ: તે હળવા અને આગળ તરફ ગતિ આપનારા હોવા જોઈએ.
ટ્રેનિંગ/જિમ શૂઝ: તેમાં સાઇડ-ટુ-સાઇડ સ્ટેબિલિટી વધુ હોવી જોઈએ જેથી વજન ઉપાડતી વખતે બેલેન્સ જળવાય.
કોર્ટ શૂઝ (બેડમિન્ટન/ટેનિસ): આ શૂઝમાં તળિયું ગ્રીપવાળું હોવું જોઈએ જેથી અચાનક દિશા બદલતી વખતે લપસી ન જવાય.

૬. શૂઝ ક્યારે બદલવા?

ઘણા લોકો વર્ષો સુધી એક જ શૂઝ પહેરે છે. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તરીકે અમે ભલામણ કરીએ છીએ કે:

જો તમે દોડતા હોવ, તો દર ૫૦૦ થી ૮૦૦ કિલોમીટર પછી શૂઝ બદલી નાખવા જોઈએ.
જો શૂઝનું તળિયું એક બાજુથી ઘસાઈ ગયું હોય, તો તે તરત બદલો, કારણ કે તે તમારા પગને ખોટી દિશામાં વાળશે અને કમરનો દુખાવો પેદા કરશે.

૭. મોજાં (Socks) નું મહત્વ

હંમેશા એ જ મોજાં પહેરીને ટ્રાયલ લો જે તમે કસરત દરમિયાન પહેરવાના છો. કોટનના મોજાં પસીનો શોષી લે છે અને ફોલ્લા (Blisters) થતા અટકાવે છે.

નિષ્કર્ષ:

મોંઘા શૂઝ હંમેશા સારા હોય તે જરૂરી નથી, પણ તમારા પગના આકારને અનુકૂળ શૂઝ અનિવાર્ય છે. યોગ્ય સ્પોર્ટ્સ શૂઝમાં કરેલું રોકાણ વાસ્તવમાં તમારા ભવિષ્યના ફિઝિયોથેરાપીના ખર્ચમાં કરેલો ઘટાડો છે. જો તમને પગમાં વારંવાર દુખાવો રહેતો હોય, તો નવા શૂઝ લેતા પહેલા તમારા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ જરૂર લો.