ગૃહિણીઓ દ્વારા કપડાં નિચોવવાથી કાંડામાં થતો દુખાવો (De Quervain’s Tenosynovitis) અને તેની સારવાર.
ઘણી ગૃહિણીઓ ફરિયાદ કરતી હોય છે કે અંગૂઠાની નીચેના ભાગમાં અને કાંડામાં અસહ્ય દુખાવો થાય છે. ખાસ કરીને જ્યારે તેઓ કપડાં નિચોવે છે, વાસણ સાફ કરે છે અથવા નાના બાળકને તેડે છે, ત્યારે આ દુખાવો વધી જાય છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને ‘ડી ક્વાર્વેન ટેનોસિનોવાઇટિસ’ (De Quervain’s Tenosynovitis) કહેવામાં આવે છે.
આ લેખમાં આપણે આ સમસ્યાના કારણો, તેને ઓળખવાની રીત અને ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા તેની સારવાર વિશે વિગતવાર જાણીશું.
૧. ‘ડી ક્વાર્વેન’ શું છે અને તે કેમ થાય છે?
આપણા અંગૂઠાને હલાવવા માટે બે મુખ્ય નસો (Tendons) જવાબદાર હોય છે, જે કાંડાના ભાગેથી પસાર થાય છે. આ નસો એક સાંકડી નળી (Sheath) માંથી પસાર થાય છે.
- ઘર્ષણ અને સોજો: જ્યારે આપણે વારંવાર અંગૂઠા અને કાંડાનો ઉપયોગ કરીને ‘નિચોવવાની’ કે ‘પકડવાની’ ક્રિયા કરીએ છીએ, ત્યારે આ નળીમાં સોજો આવે છે.
- દબાણ: સોજો આવવાને કારણે નસોને હલનચલન માટે જગ્યા મળતી નથી, જે તીવ્ર દુખાવો અને જકડન પેદા કરે છે.
ગૃહિણીઓમાં કારણો:
- કપડાં નિચોવવા (Wringing clothes).
- લોટ બાંધવો અથવા રસોઈના કામમાં કાંડાનો સતત ઉપયોગ.
- નાના બાળકને તેડતી વખતે અંગૂઠા પર આવતું દબાણ (Mother’s Thumb).
૨. મુખ્ય લક્ષણો અને નિદાન
- દુખાવો: અંગૂઠાના નીચેના ભાગમાં અને કાંડાની બાજુ પર (જ્યાં પલ્સ જોવાય છે તેની નજીક) દુખાવો થવો.
- સોજો: કાંડાના એ ભાગમાં હળવો સોજો અથવા ‘ગાંઠ’ જેવું દેખાવું.
- અવાજ આવવો: અંગૂઠો હલાવતી વખતે ‘ચટક’ જેવો અવાજ અથવા અટકવાનો અહેસાસ થવો.
ફિંકલસ્ટીન ટેસ્ટ (Finkelstein’s Test): આ સમસ્યાને ઘરે ચેક કરવા માટે: અંગૂઠાને હથેળીમાં વાળીને તેની ઉપર આંગળીઓ મુઠ્ઠીની જેમ વાળી દો. હવે કાંડાને ધીમેથી નાની આંગળી તરફ (નીચેની તરફ) નમાવો. જો આ સમયે અંગૂઠાની નસમાં તીવ્ર દુખાવો થાય, તો તમને ‘ડી ક્વાર્વેન’ હોઈ શકે છે.
૩. ફિઝિયોથેરાપી અને ઘરેલુ સારવાર
આ સમસ્યામાં ઓપરેશનની જરૂર ભાગ્યે જ પડે છે, મોટાભાગે ફિઝિયોથેરાપીથી રાહત મળી જાય છે:
A. આરામ અને સ્પ્લિન્ટ (Thumb Spica Splint)
સૌથી પહેલું પગલું એ છે કે જે ક્રિયાથી દુખાવો થાય છે તે બંધ કરવી. ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ ‘થમ્બ સ્પાઇકા સ્પ્લિન્ટ’ પહેરવો જોઈએ, જે અંગૂઠાને સ્થિર રાખે છે અને નસનો સોજો ઉતારવામાં મદદ કરે છે.
B. બરફનો શેક (Ice Therapy)
દિવસમાં ૩-૪ વાર ૧૦ મિનિટ માટે કાંડા પર બરફનો શેક કરો. તે સોજો અને બળતરા ઘટાડવા માટે રામબાણ ઈલાજ છે.
C. અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી
ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડ મશીન દ્વારા નસની અંદર રહેલો સોજો (Inflammation) કુદરતી રીતે ઘટાડવામાં આવે છે.
D. કસરતો (Stretching and Strengthening)
૧. થમ્બ સ્ટ્રેચ: કાંડાને સીધું રાખી અંગૂઠાને ધીમેથી હથેળી તરફ ખેંચો અને ૧૦ સેકન્ડ હોલ્ડ કરો. ૨. રિસ્ટ એક્સટેન્શન: હથેળીને જમીન તરફ રાખી કાંડાને ઉપર-નીચે કરો. ૩. ગ્રીપ મજબૂત કરવી: સોફ્ટ જેલી બોલને હથેળીમાં દબાવો (દુખાવો ઓછો થયા પછી જ આ શરૂ કરવું).
૪. ગૃહિણીઓ માટે ખાસ ટિપ્સ (Ergonomic Advice)
- કપડાં નિચોવવાની રીત બદલો: કપડાંને હથેળી અને અંગૂઠાના જોરે નિચોવવાને બદલે વોશિંગ મશીનના સ્પિનરનો ઉપયોગ કરો અથવા કપડાંને નળ કે કોઈ સ્ટેન્ડ પર લટકાવીને પાણી નીતરવા દો.
- રસોઈમાં ફેરફાર: લોટ બાંધવા માટે ફૂડ પ્રોસેસરનો ઉપયોગ કરી શકાય અથવા લોટ બાંધતી વખતે કાંડાને બદલે હથેળીના પાછળના ભાગનો ઉપયોગ કરો.
- બાળકને તેડતી વખતે: બાળકને તેડતી વખતે અંગૂઠાને ફેલાવવાને બદલે આખી હથેળીનો સપોર્ટ આપો.
૫. નિષ્ણાતની ભૂમિકા
સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે ‘ડી ક્વાર્વેન’ ના દર્દીઓ માટે ‘મેન્યુઅલ થેરાપી’ અને ‘ફ્રિક્શન મસાજ’ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ જે ચોંટી ગયેલી નસોને મુક્ત કરે છે. જો દુખાવો ખૂબ જૂનો હોય, તો લેસર થેરાપી (Class 4 Laser) દ્વારા ઝડપી રિકવરી મેળવી શકાય છે.
નિષ્કર્ષ
કાંડાનો દુખાવો એ માત્ર કામનો થાક નથી, પણ તમારા સ્નાયુઓની ચેતવણી છે. ગૃહિણીઓએ પોતાના સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. જો શરૂઆતના તબક્કે જ કાળજી લેવામાં આવે, તો આ સમસ્યા ગંભીર બનતી અટકાવી શકાય છે.
