એસીડીટી એટલે શું?
એસિડિટી (Acidity): કારણો, લક્ષણો અને ઉપચાર
આપણામાંથી ઘણા લોકોએ ક્યારેક ને ક્યારેક છાતીમાં બળતરા, ગળામાં કડવાશ, કે પેટમાં ભારેપણું જેવી અસ્વસ્થતાનો અનુભવ કર્યો હશે. આ સમસ્યાને સામાન્ય ભાષામાં એસિડિટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે એસિડિટી ત્યારે થાય છે જ્યારે પેટમાં બનતો પાચક એસિડ અન્નનળીમાં પાછો આવે છે.
ચાલો, એસિડિટીના મુખ્ય કારણો, તેના લક્ષણો અને તેને દૂર કરવાના ઉપાયો વિશે વિગતવાર સમજીએ.
એસિડિટીના મુખ્ય કારણો
એસિડિટી થવા પાછળ ઘણા કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. આ કારણો મુખ્યત્વે આપણા આહાર અને જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલા છે:
- આહારની ભૂલો:
- અનિયમિત ભોજન: સમયસર ભોજન ન કરવું અથવા લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા રહેવું.
- વધુ પડતો મસાલેદાર કે તળેલું ખોરાક: આ પ્રકારનો ખોરાક પેટમાં વધુ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે.
- ખૂબ વધુ ખાવું: એકસાથે વધારે ભોજન કરવાથી પેટ પર દબાણ વધે છે.
- ખાસ પ્રકારના ખોરાક: કોફી, ચા, ચોકલેટ, ટામેટાં, સાઇટ્રસ ફળો અને ફુદીનો જેવા ખોરાક એસિડિટીનું કારણ બની શકે છે.
- દારૂ અને ધુમ્રપાન: આ બંને આદતો પેટના નીચેના સ્ફિન્ક્ટર (અન્નનળી અને પેટને જોડતો વાલ્વ) ને ઢીલો કરે છે.
- જીવનશૈલી:
- તણાવ અને ચિંતા: માનસિક તણાવ પેટમાં એસિડનું ઉત્પાદન વધારી શકે છે.
- જમ્યા પછી તરત સૂઈ જવું: જમ્યા પછી તરત સૂઈ જવાથી એસિડ પાછો અન્નનળીમાં આવી શકે છે.
- વધારે વજન: શરીરનું વધુ પડતું વજન પેટ પર દબાણ લાવે છે, જેનાથી એસિડ રિફ્લક્સ થઈ શકે છે.
- ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન હોર્મોનલ ફેરફારો અને ગર્ભાશયનું દબાણ એસિડિટીનું કારણ બને છે.
એસિડિટીના મુખ્ય લક્ષણો
એસિડિટીના લક્ષણો વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ બદલાઈ શકે છે. કેટલાક સામાન્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
- છાતીમાં બળતરા: છાતીના હાડકા પાછળ સળગવાની તીવ્ર લાગણી, જે ગળા સુધી પહોંચી શકે છે.
- ગળામાં કડવાશ: પેટનો એસિડ ઉપર આવવાથી ગળામાં કડવાશ કે ખાટો સ્વાદ આવે છે.
- ઓડકાર અને પેટ ફૂલવું: વારંવાર ઓડકાર આવવા કે પેટ ભરેલું અને ફૂલેલું લાગવું.
- ઉબકા: અમુક કિસ્સાઓમાં ઉબકા જેવી લાગણી પણ થઈ શકે છે.
- શ્વાસમાં દુર્ગંધ: એસિડ રિફ્લક્સના કારણે મોઢામાં ખરાબ ગંધ આવી શકે છે.
- ગળામાં દુખાવો કે અવાજ બદલવો: વારંવાર એસિડ ઉપર આવવાથી ગળામાં સોજો આવી શકે છે.
એસિડિટીને દૂર કરવાના ઉપચાર અને કાળજી
એસિડિટીને નિયંત્રિત કરવા માટે જીવનશૈલી અને આહારમાં ફેરફાર કરવા સૌથી અસરકારક છે.
- આહારમાં સુધારો:
- થોડું થોડું ખાઓ: એકસાથે વધારે ખાવાને બદલે, દિવસમાં 4-5 વાર થોડું થોડું ખાઓ.
- એસિડ ઉત્પન્ન કરતો ખોરાક ટાળો: કોફી, ચા, ચોકલેટ, મસાલેદાર અને તળેલા ખોરાક ટાળો.
- જમ્યા બાદ તરત ન સૂઓ: જમ્યા બાદ ઓછામાં ઓછા 2-3 કલાક સુધી સૂવાનું ટાળો.
- ઊંઘતી વખતે માથું ઊંચું રાખો: સૂતી વખતે માથા નીચે બે ઓશીકા મૂકવાથી એસિડ ઉપર આવતો અટકી શકે છે.
- જીવનશૈલીમાં ફેરફાર:
- વજન નિયંત્રિત કરો: જો તમારું વજન વધારે હોય, તો તેને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરો.
- ધુમ્રપાન અને દારૂ ટાળો: આ આદતો છોડી દેવાથી એસિડિટીમાં મોટો ફાયદો થાય છે.
- તણાવ ઓછો કરો: યોગ, ધ્યાન કે અન્ય મનપસંદ પ્રવૃત્તિઓથી તણાવ ઓછો કરો.
- કડક કપડાં ન પહેરો: કમરના ભાગે કડક કપડાં પહેરવાથી પેટ પર દબાણ આવી શકે છે.
ઘરગથ્થુ ઉપચાર
- ઠંડું દૂધ: ઠંડું દૂધ પીવાથી પેટમાં એસિડનો પ્રભાવ ઓછો થાય છે.
- વરિયાળી: જમ્યા પછી વરિયાળી ચાવવાથી પાચનક્રિયા સુધરે છે.
- આદુ: આદુનો રસ પાચન માટે સારો છે.
- કેળા: કેળામાં રહેલા તત્વો એસિડિટી ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
જો ઉપરોક્ત ઉપચારથી ફાયદો ન થાય અને એસિડિટીની સમસ્યા સતત રહે, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે. ડૉક્ટર કારણ શોધી કાઢશે અને યોગ્ય દવાઓ કે સારવાર સૂચવશે. એસિડિટી એક સામાન્ય સમસ્યા હોવા છતાં, તેની અવગણના કરવી ન જોઈએ. યોગ્ય કાળજી અને જીવનશૈલીના ફેરફારોથી આ સમસ્યાને સરળતાથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
