ખભામાં પિંચ્ડ નર્વના લક્ષણો શું છે?
⚡ ખભામાં પિંચ્ડ નર્વ (Pinched Nerve) ના લક્ષણો: કારણો અને સારવારની સંપૂર્ણ માહિતી
ખભામાં ‘પિંચ્ડ નર્વ’ અથવા દબાયેલી નસની સમસ્યા ત્યારે થાય છે જ્યારે આસપાસના પેશીઓ, જેમ કે હાડકાં, કાર્ટિલેજ, સ્નાયુઓ અથવા ટેન્ડન, નસ પર અસામાન્ય દબાણ લાવે છે. આ દબાણને કારણે નસ પોતાનું કાર્ય બરાબર કરી શકતી નથી, જેના પરિણામે દુખાવો, ઝણઝણાટી કે નબળાઈ અનુભવાય છે.
ઘણીવાર લોકો તેને સામાન્ય સ્નાયુનો દુખાવો માનીને અવગણે છે, પરંતુ જો સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ચાલો આ સમસ્યાના લક્ષણો અને કારણો વિશે વિગતવાર સમજીએ.
૧. ખભામાં પિંચ્ડ નર્વના મુખ્ય લક્ષણો (Symptoms)
પિંચ્ડ નર્વનો દુખાવો માત્ર ખભા પૂરતો મર્યાદિત નથી હોતો, તે ગરદનથી લઈને હાથની આંગળીઓ સુધી ફેલાઈ શકે છે. તેના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
- તીવ્ર દુખાવો (Sharp Pain): ખભામાં વીજળીનો ઝટકો લાગતો હોય તેવો તીવ્ર અથવા બળતરા જેવો દુખાવો થાય છે. આ દુખાવો હાથ હલાવતી વખતે વધી શકે છે.
- ઝણઝણાટી અને ખાલી ચડવી (Tingling & Numbness): ખભાથી શરૂ કરીને આખા હાથમાં કીડીઓ ચાલતી હોય તેવી ઝણઝણાટી થાય છે. ઘણીવાર હાથનો અમુક ભાગ સાવ સુન્ન (બહેરો) થઈ જાય છે.
- સ્નાયુમાં નબળાઈ (Muscle Weakness): તમને એવું લાગે કે અસરગ્રસ્ત હાથમાં તાકાત નથી. વસ્તુઓ પકડવામાં કે ઉંચકવામાં તકલીફ પડી શકે છે.
- ગરદન હલાવવામાં તકલીફ: જો નસ ગરદનના મણકા (Cervical Spine) માં દબાયેલી હોય, તો ગરદન ફેરવતી વખતે ખભામાં જોરદાર દુખાવો થાય છે.
- રાત્રે દુખાવો વધવો: ઊંઘતી વખતે ચોક્કસ સ્થિતિમાં દબાણ વધવાને કારણે દુખાવો અને ખાલી ચડવાની સમસ્યા વધી શકે છે.
૨. નસ દબાવાના મુખ્ય કારણો (Causes)
ખભામાં નસ દબાવવા પાછળ ઘણા પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે:
- હર્નિએટેડ ડિસ્ક (Slipped Disc): ગરદનના મણકાની વચ્ચેની ગાદી ખસી જવાથી તે નજીકની નસ પર દબાણ લાવે છે. આને ‘સર્વાઇકલ રેડિક્યુલોપથી’ કહેવાય છે.
- હાડકાંનો ઘસારો (Bone Spurs): વધતી ઉંમર સાથે સાંધામાં હાડકાંના નાના ટુકડાઓ બહાર નીકળે છે (Osteophytes), જે નસને દબાવી શકે છે.
- ખોટું પોશ્ચર: કલાકો સુધી ઝૂકીને લેપટોપ કે મોબાઈલ વાપરવાથી ગરદન અને ખભાની નસો પર સતત ખેંચાણ આવે છે.
- ઇજા કે અકસ્માત: અચાનક પડવાથી કે ખભો ઉતરી જવાથી (Dislocation) નસ દબાઈ શકે છે.
- સોજો: સ્નાયુઓમાં સોજો અથવા બર્સાઈટિસને કારણે પણ નસ માટેની જગ્યા સાંકડી થઈ જાય છે.
૩. નિદાન (Diagnosis)
જો લક્ષણો લાંબા સમય સુધી રહે, તો ડૉક્ટર નીચેના પરીક્ષણો સૂચવી શકે છે:
- X-ray: હાડકાંની રચના અને ઘસારો જોવા માટે.
- MRI: નરમ પેશીઓ, ગાદી (Disc) અને નસ ક્યાં દબાયેલી છે તે સચોટ રીતે જોવા માટે.
- EMG (Electromyography): આ ટેસ્ટ દ્વારા જાણી શકાય છે કે નસ સ્નાયુ સુધી સંદેશા બરાબર પહોંચાડે છે કે નહીં.
૪. પિંચ્ડ નર્વ માટેની સારવાર અને ઉપાયો
મોટાભાગના કિસ્સામાં, ઓપરેશન વગર જ આ સમસ્યા મટી શકે છે:
A. આરામ અને પોશ્ચર સુધારો
સૌથી પહેલા એવી પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરો જેનાથી દુખાવો વધે છે. કામ કરતી વખતે ગરદન સીધી રાખો અને યોગ્ય ટેકો આપતી ખુરશીનો ઉપયોગ કરો.
B. ફિઝિયોથેરાપી (Physiotherapy)
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તમને ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓને સ્ટ્રેચ કરવાની અને મજબૂત કરવાની ખાસ કસરતો શીખવશે, જે નસ પરનું દબાણ ઘટાડશે.
C. ગરમ અને ઠંડો શેક
શરૂઆતના ૪૮ કલાક બરફનો શેક કરો અને ત્યારબાદ ગરમ પાણીની કોથળીનો શેક કરો. આનાથી સોજો ઘટશે અને સ્નાયુઓને આરામ મળશે.
D. સર્વાઇકલ કોલર
જો દુખાવો ગરદનથી આવતો હોય, તો ડૉક્ટર થોડા સમય માટે ગરદનનો પટ્ટો (Collar) પહેરવાની સલાહ આપી શકે છે જેથી ગરદન સ્થિર રહે.
૫. ઇમરજન્સી ક્યારે ગણવી?
જો તમને ખભાના દુખાવાની સાથે નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ ડૉક્ટર પાસે જાઓ:
- હાથ પરનો કંટ્રોલ સાવ જતો રહેવો.
- વસ્તુઓ હાથમાંથી વારંવાર છૂટી જવી.
- અસહ્ય પીડા જે પેઈનકિલરથી પણ ન મટે.
નિષ્કર્ષ
ખભામાં પિંચ્ડ નર્વ એ પીડાદાયક હોઈ શકે છે, પરંતુ સાચા નિદાન અને ફિઝિયોથેરાપીથી તે સંપૂર્ણપણે મટી શકે છે. તમારી જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરો, બેસવાની રીત સુધારો અને સ્નાયુઓને લવચીક રાખવા માટે નિયમિત હળવી કસરતો કરો.
