ઓફિસમાં ‘માઈક્રો-બ્રેક્સ’ લેવાના ફાયદા.
🏢 ઓફિસમાં ‘માઈક્રો-બ્રેક્સ’ લેવાના ફાયદા: કાર્યક્ષમતા અને સ્વાસ્થ્ય વધારવાની સરળ રીત
આધુનિક કોર્પોરેટ જગતમાં ‘વર્ક ફ્રોમ ઓફિસ’ હોય કે ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’, મોટાભાગના પ્રોફેશનલ્સ દિવસના ૮ થી ૯ કલાક કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન સામે વિતાવે છે. સતત બેસી રહેવાથી માત્ર શરીર જ નહીં, પણ મગજ પણ થાકી જાય છે. ઘણીવાર આપણને લાગે છે કે સતત કામ કરવાથી વધુ પરિણામ મળશે, પરંતુ વિજ્ઞાન કહે છે કે કામની વચ્ચે લેવામાં આવતા ટૂંકા વિરામ એટલે કે ‘માઈક્રો-બ્રેક્સ’ (Micro-breaks) તમારી કાર્યક્ષમતામાં અનેકગણો વધારો કરી શકે છે.
આ લેખમાં આપણે માઈક્રો-બ્રેક્સ શું છે, તેનાથી શરીર અને મન પર થતી અસરો અને તે લેવાની સાચી રીત વિશે વિગતવાર જાણીશું.
૧. માઈક્રો-બ્રેક્સ એટલે શું?
માઈક્રો-બ્રેક એટલે કામની વચ્ચે લેવામાં આવતો ૩૦ સેકન્ડથી ૨ મિનિટ સુધીનો અત્યંત ટૂંકો વિરામ. આ કોઈ લાંબો લંચ બ્રેક કે ચાનો વિરામ નથી, પરંતુ કામના ટેબલ પર જ અથવા તેની આસપાસ કરવામાં આવતી નાની હિલચાલ છે. તે મગજ અને સ્નાયુઓને ‘રીસેટ’ કરવાનું કામ કરે છે.
૨. માઈક્રો-બ્રેક્સ લેવાના શારીરિક ફાયદા
સતત એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહેવાથી શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ ધીમું પડે છે અને સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે.
- સ્નાયુઓની જકડન (Muscle Tension) માં ઘટાડો: સતત ટાઈપિંગ અને માઉસના ઉપયોગથી કાંડા, ખભા અને ગરદન પર દબાણ આવે છે. માઈક્રો-બ્રેક દરમિયાન કરવામાં આવતું હળવું સ્ટ્રેચિંગ આ દબાણને મુક્ત કરે છે.
- આંખોના થાક (Digital Eye Strain) થી મુક્તિ: કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન સામે સતત જોવાથી આંખો સૂકી થઈ જાય છે અને માથાનો દુખાવો થાય છે. ‘૨૦-૨૦-૨૦’ નિયમ એક ઉત્તમ માઈક્રો-બ્રેક છે.
- રક્ત પરિભ્રમણમાં સુધારો: માત્ર ૨ મિનિટ ઉભા થવાથી અથવા ચાલવાથી પગમાં જમા થયેલું લોહી હૃદય તરફ પાછું વળે છે, જે વેરિકોઝ વેઇન્સ અને સોજા જેવી સમસ્યાઓ અટકાવે છે.
૩. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને કાર્યક્ષમતા પર અસર
મગજ પણ એક સ્નાયુ જેવું છે; તેને પણ આરામની જરૂર હોય છે.
- એકાગ્રતા (Focus) માં વધારો: સંશોધનો દર્શાવે છે કે જ્યારે આપણે લાંબો સમય એક જ કાર્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ, ત્યારે મગજની તે વિષયને ગ્રહણ કરવાની શક્તિ ઘટવા લાગે છે. ટૂંકો વિરામ મગજને ફરીથી સજાગ બનાવે છે.
- નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા સુધરે છે: સતત કામ કરવાથી ‘ડિસિઝન ફેટિગ’ (નિર્ણય લેવાનો થાક) થાય છે. માઈક્રો-બ્રેક લીધા પછી તમે વધુ સ્પષ્ટ રીતે વિચારી શકો છો.
- તણાવમાં ઘટાડો: કામના ભાર નીચે દબાયેલા મગજ માટે ૧ મિનિટની ઊંડી શ્વાસ લેવાની ક્રિયા ‘સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ’ (Cortisol) નું સ્તર ઘટાડે છે.
૪. ઓફિસમાં માઈક્રો-બ્રેક કેવી રીતે લેવા? (કેટલીક વ્યવહારુ ટિપ્સ)
માઈક્રો-બ્રેક લેવા માટે તમારે કામ છોડીને બહાર જવાની જરૂર નથી. તમે નીચે મુજબની પ્રવૃત્તિઓ કરી શકો છો:
૧. સ્ટ્રેચિંગ: સીટ પર બેઠા બેઠા જ હાથ ઉપર ખેંચો, ગરદનને ધીમેથી ડાબી-જમણી બાજુ ફેરવો. ૨. પાણી પીવું: પાણી પીવા માટે ઉભા થઈને વોટર કુલર સુધી જાઓ. આનાથી હિલચાલ પણ થશે અને હાઇડ્રેશન પણ જળવાશે. ૩. ઉભા થઈને વાત કરવી: જો કોઈ સહકર્મીને નાની વાત પૂછવાની હોય, તો ફોન કે ઈમેઈલ કરવાને બદલે તેના ટેબલ સુધી ચાલીને જાઓ. ૪. ઊંડા શ્વાસ (Deep Breathing): આંખો બંધ કરીને ૫ વાર ઊંડા શ્વાસ લો અને બહાર કાઢો.
૫. માઈક્રો-બ્રેક્સ માટે ઉપયોગી એપ્સ અને રીમાઇન્ડર્સ
ઘણીવાર કામની વ્યસ્તતામાં આપણે બ્રેક લેવાનું ભૂલી જઈએ છીએ. આ માટે ટેકનોલોજીની મદદ લઈ શકાય:
- Pomodoro Technique: ૨૫ મિનિટ કામ અને ૫ મિનિટ બ્રેકનો નિયમ.
- Stretchly: આ એક ફ્રી સોફ્ટવેર છે જે તમારા કમ્પ્યુટર પર દર થોડી મિનિટે બ્રેક લેવાનું રીમાઇન્ડર આપે છે.
- સ્માર્ટ વોચ: મોટાભાગની સ્માર્ટ વોચમાં ‘સેડેન્ટરી એલર્ટ’ હોય છે, જે તમે લાંબો સમય બેસી રહો ત્યારે વાઇબ્રેટ થાય છે.
૬. કંપનીઓ માટે ફાયદાકારક
જે કંપનીઓ તેમના કર્મચારીઓને માઈક્રો-બ્રેક્સ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, ત્યાં:
- કર્મચારીઓની ગેરહાજરી (Sick leaves) ઓછી રહે છે.
- કામમાં ભૂલો થવાની શક્યતા ઘટે છે.
- કર્મચારીઓનો માનસિક સંતોષ અને મોરલ વધે છે.
નિષ્કર્ષ
માઈક્રો-બ્રેક્સ એ સમયનો બગાડ નથી, પરંતુ સમયનો સાચો રોકાણ છે. દિવસના અંતે તમે કેટલા કલાક ટેબલ પર બેસી રહ્યા તેના કરતા તમે કેટલી ગુણવત્તા સાથે કામ કર્યું તે વધુ મહત્વનું છે. જો તમે દર ૪૦-૫૦ મિનિટે માત્ર ૧ મિનિટનો વિરામ લેવાની આદત પાડો, તો તમે દિવસના અંતે થાકેલા નહીં પણ ઉર્જાવાન અનુભવશો.
