સાચું અને ખોટું પોશ્ચર: ૧૦ સામાન્ય ભૂલો.

🧍 સાચું અને ખોટું પોશ્ચર: ૧૦ સામાન્ય ભૂલો અને તેને સુધારવાના ઉપાયો

આપણા વડવાઓ હંમેશા કહેતા કે “ટટ્ટાર બેસો!”, પણ આધુનિક યુગમાં લેપટોપ, સ્માર્ટફોન અને લાંબા સમયની બેઠાડુ જીવનશૈલીએ આપણી બેસવા-ઊભા રહેવાની રીત એટલે કે ‘પોશ્ચર’ (Posture) ને બગાડી નાખ્યું છે. પોશ્ચર માત્ર દેખાવની વાત નથી, પરંતુ તે આપણા કરોડરજ્જુ, સ્નાયુઓ અને આંતરિક અંગોના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલું છે.

ખોટા પોશ્ચરને કારણે માત્ર કમરનો દુખાવો જ નથી થતો, પણ તે પાચનશક્તિમાં ઘટાડો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને માનસિક થાકનું કારણ પણ બને છે. ચાલો જાણીએ ૧૦ એવી સામાન્ય ભૂલો જે આપણે રોજબરોજ કરીએ છીએ અને તેને કેવી રીતે સુધારી શકાય.

૧. ‘ટેક્સ્ટ નેક’ (Text Neck): સ્માર્ટફોનનો ખોટો ઉપયોગ

આ આજના યુગની સૌથી મોટી સમસ્યા છે. જ્યારે આપણે મોબાઈલ જોવા માટે ગરદનને ૪૫ થી ૬૦ ડિગ્રી નીચે નમાવીએ છીએ, ત્યારે ગરદન પર લગભગ ૨૭ કિલો જેટલું વધારાનું વજન આવે છે.

• ભૂલ: ગરદનને સતત નીચે ઝુકાવી રાખવી.
• સુધારો: મોબાઈલને તમારી આંખની સમાંતર (Eye level) લાવો. ગરદન નમાવવાને બદલે આંખો નીચે કરો.

૨. ખભા ઝુકાવીને બેસવું (Slouching)

ઓફિસમાં કામ કરતી વખતે કે સોફા પર બેસતી વખતે આપણે ઘણીવાર ખભાને આગળની તરફ ઝુકાવી દઈએ છીએ.

• ભૂલ: ખભા ઢીલા મૂકીને ‘C’ આકારમાં બેસવું.
• સુધારો: કલ્પના કરો કે તમારા માથા પરથી એક દોરી તમને ઉપર તરફ ખેંચી રહી છે. ખભાને પાછળ અને નીચેની તરફ રિલેક્સ રાખો.

૩. કોમ્પ્યુટર સ્ક્રીનનું ખોટું લેવલ

જો તમારી લેપટોપ કે મોનિટરની સ્ક્રીન બહુ નીચે હોય, તો તમે આપોઆપ આગળની તરફ નમી જશો.

• ભૂલ: સ્ક્રીન તરફ જોવામાં પીઠ અને ગરદન વાંકી રાખવી.
• સુધારો: મોનિટરની ઉપરની ધાર તમારી આંખોની લાઇન સાથે હોવી જોઈએ. લેપટોપ નીચે પુસ્તકો અથવા ‘લેપટોપ સ્ટેન્ડ’ મૂકી તેની ઊંચાઈ વધારો.

૪. એક પગ પર વજન આપીને ઊભા રહેવું

ઘણીવાર બસની રાહ જોતી વખતે કે વાતો કરતી વખતે આપણે શરીરનું આખું વજન એક જ પગ પર નાખી દઈએ છીએ.

• ભૂલ: એક થાપા (Hip) ને બહાર કાઢીને ત્રાસા ઊભા રહેવું.
• સુધારો: બંને પગ પર સમાન વજન વહેંચો. આનાથી કરોડરજ્જુ અને પેલ્વિક હાડકાંનું સંતુલન જળવાય છે.

૫. લાંબો સમય એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહેવું

શરીર હલનચલન માટે બનેલું છે, લાંબા સમય સુધી જડ થઈને બેસી રહેવા માટે નહીં.

• ભૂલ: ૨-૩ કલાક સુધી સીટ પરથી ન ઉઠવું.
• સુધારો: દર ૩૦ મિનિટે ૨ મિનિટનો બ્રેક લો. થોડું ચાલો અને શરીરને સ્ટ્રેચ કરો.

૬. ભારે થેલો કે પર્સ એક જ ખભે લટકાવવું

સ્કૂલના બાળકો કે ઓફિસ જતા લોકો ઘણીવાર એક જ ખભા પર ભારે બેગ લટકાવે છે.

• ભૂલ: અસંતુલિત વજન ઉંચકવું.
• સુધારો: હંમેશા બંને ખભા પર વજન આવે તેવી રીતે બેકપેક (Backpack) પહેરો. જો પર્સ હોય, તો તેને વારંવાર એક ખભા પરથી બીજા ખભા પર બદલતા રહો.

૭. પેલ્વિક ટિલ્ટ (થાપાને આગળ કે પાછળ કાઢવા)

ઘણા લોકો ઊભા રહેતી વખતે પેટને અતિશય આગળ કાઢે છે અથવા નિતંબને બહુ પાછળ રાખે છે.

• ભૂલ: કમરના નીચેના ભાગમાં વધુ પડતો ખાડો પાડવો (Hyperlordosis).
• સુધારો: તમારા પેટના સ્નાયુઓને સહેજ ટાઈટ રાખો જેથી કમર સીધી રેખામાં રહે.

૮. હાઈ હીલ્સ કે અયોગ્ય પગરખાં

પગરખાં આપણા શરીરનો પાયો છે. હાઈ હીલ્સ પહેરવાથી શરીરનું ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્ર બદલાઈ જાય છે.

• ભૂલ: દરરોજ ઊંચી એડીના સેન્ડલ પહેરવા.
• સુધારો: આરામદાયક અને ફ્લેટ પગરખાં પસંદ કરો. હીલ્સ માત્ર ખાસ પ્રસંગો પૂરતી મર્યાદિત રાખો.

૯. ઊંઘવાની ખોટી રીત

ખૂબ ઊંચું ઓશીકું વાપરવું અથવા પેટ પર ઊંધા સૂવું એ કરોડરજ્જુ માટે નુકસાનકારક છે.

• ભૂલ: ગરદન અને પીઠના કુદરતી વળાંકને સપોર્ટ ન આપવો.
• સુધારો: પડખું ફરીને સૂતી વખતે બંને ઘૂંટણ વચ્ચે નાનું ઓશીકું રાખો. આનાથી કમર પરનું દબાણ ઘટે છે.

૧૦. ડ્રાઈવિંગ કરતી વખતે પોશ્ચર

ગાડી ચલાવતી વખતે આપણે ઘણીવાર સીટથી બહુ દૂર અથવા બહુ ઝુકીને બેસીએ છીએ.

• ભૂલ: સ્ટીયરિંગ વ્હીલ સુધી પહોંચવા માટે ખભા ઉંચા રાખવા.
• સુધારો: સીટને એવી રીતે સેટ કરો કે તમારા ઘૂંટણ થાપા કરતા સહેજ ઉંચા રહે અને હાથ કોણીએથી સહેજ વળેલા રહે.

💡 પોશ્ચર સુધારવા માટેની ક્વિક ટિપ્સ

૧. વોલ ટેસ્ટ: તમારી પીઠને દીવાલ સાથે અડકાવીને ઊભા રહો. એડી, નિતંબ, ખભા અને માથું દીવાલને સ્પર્શવા જોઈએ. આ તમારું આદર્શ પોશ્ચર છે. ૨. મિરર ચેક: અરીસાની સામે ઊભા રહીને જુઓ કે તમારા બંને ખભા એક સમાન ઊંચાઈ પર છે કે નહીં. ૩. યોગ: તાડાસન અને ભુજંગાસન જેવા આસનો કરોડરજ્જુને મજબૂત અને ટટ્ટાર બનાવે છે.

નિષ્કર્ષ

તમારું પોશ્ચર એ તમારી તંદુરસ્તીનો અરીસો છે. શરૂઆતમાં સાચા પોશ્ચરમાં બેસવું અઘરું લાગશે કારણ કે તમારા સ્નાયુઓ ખોટી રીતના ટેવાઈ ગયા છે. પરંતુ જો તમે સભાનપણે પ્રયત્ન કરશો, તો માત્ર ૨૧ દિવસમાં તમારું શરીર સાચા પોશ્ચરમાં સેટ થઈ જશે, જેનાથી લાંબા ગાળાના દુખાવા દૂર થશે.