રનિંગ (દોડ) શરૂ કરતા પહેલા કયા ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ?
🏃 રનિંગ (દોડ) શરૂ કરતા પહેલા કયા ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ? – એક સંપૂર્ણ માર્ગદર્શન
દોડવું (Running) એ સ્વાસ્થ્ય માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ અને કુદરતી કસરત માનવામાં આવે છે. વજન ઘટાડવા, હૃદયને મજબૂત કરવા અને માનસિક તાણ દૂર કરવા માટે લાખો લોકો રનિંગની શરૂઆત કરે છે. પરંતુ, ઘણીવાર આપણે જોઈએ છીએ કે કોઈ વ્યક્તિએ ઉત્સાહમાં આવીને દોડવાનું શરૂ કર્યું અને અચાનક તેને હાર્ટ એટેક આવ્યો અથવા ગંભીર ઈજા થઈ.
ખાસ કરીને જો તમારી ઉંમર ૩૦ વર્ષથી વધુ હોય, તમે લાંબા સમયથી કસરત ન કરી હોય અથવા તમને કોઈ જૂની બીમારી હોય, તો સીધા જ ટ્રેક પર દોડવા જવું જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. દોડતી વખતે હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધે છે. તેથી, રનિંગ શરૂ કરતા પહેલા અમુક પાયાના ટેસ્ટ કરાવવા અનિવાર્ય છે. ચાલો જાણીએ એ જરૂરી ટેસ્ટ વિશે.
૧. કાર્ડિયાક ટેસ્ટ (હૃદયની તપાસ)
રનિંગ દરમિયાન હૃદય પર સૌથી વધુ ભાર આવે છે. તેથી હૃદયની કાર્યક્ષમતા જાણવી ખૂબ જરૂરી છે.
- ECG (Electrocardiogram): આ ટેસ્ટ હૃદયના ધબકારાની લય (Rhythm) ચેક કરે છે. તે કોઈ પણ બ્લોકેજ કે અસામાન્ય ધબકારાની પ્રાથમિક જાણકારી આપે છે.
- TMT (Treadmill Test): આને ‘સ્ટ્રેસ ટેસ્ટ’ પણ કહેવાય છે. આમાં તમને ટ્રેડમિલ પર દોડાવીને ચેક કરવામાં આવે છે કે શારીરિક શ્રમ દરમિયાન તમારું હૃદય કેવો પ્રતિભાવ આપે છે. રનર્સ માટે આ સૌથી મહત્વનો ટેસ્ટ છે.
- 2D Echo: જો કોઈ શંકા હોય, તો હૃદયના વાલ્વ અને સ્નાયુઓની સ્થિતિ જાણવા માટે આ સોનોગ્રાફી જેવો ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે.
૨. બ્લડ પ્રેશર અને સુગર (BP & Sugar)
- બ્લડ પ્રેશર: જો તમને હાઈ બીપીની સમસ્યા હોય અને તમે તે જાણ્યા વગર તેજ દોડો, તો મગજની નસ ફાટવી અથવા હાર્ટ એટેકનું જોખમ રહે છે.
- ડાયાબિટીસ ટેસ્ટ: લોહીમાં ખાંડનું પ્રમાણ વધુ હોય તો રનિંગ દરમિયાન શરીરમાં એનર્જીનું લેવલ અચાનક ઘટી શકે છે (Hypoglycemia), જેનાથી ચક્કર આવી શકે છે.
૩. બ્લડ પ્રોફાઇલ (લોહીની તપાસ)
- CBC (Complete Blood Count): આમાં ખાસ કરીને હિમોગ્લોબિન ચેક કરવું જરૂરી છે. જો તમારામાં લોહીની કમી (Anemia) હશે, તો દોડતી વખતે તમે જલ્દી હાંફી જશો અને સ્નાયુઓમાં ઓક્સિજન ઓછો પહોંચવાને કારણે થાક લાગશે.
- લિપિડ પ્રોફાઇલ: શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ કેટલું છે તે જાણવું જરૂરી છે, કારણ કે વધેલું કોલેસ્ટ્રોલ હૃદયની ધમનીઓમાં અવરોધ પેદા કરી શકે છે.
૪. વિટામિન અને મિનરલ ટેસ્ટ
- વિટામિન D અને B12: દોડવા માટે હાડકાં અને સ્નાયુઓ મજબૂત હોવા જોઈએ. વિટામિન ડી ની ઉણપ હાડકાંને નબળા પાડે છે, જેનાથી ‘સ્ટ્રેસ ફ્રેક્ચર’ થઈ શકે છે. જ્યારે B12 નર્વસ સિસ્ટમ અને એનર્જી માટે જરૂરી છે.
- કેલ્શિયમ: હાડકાંની મજબૂતી માટે કેલ્શિયમ લેવલ ચેક કરાવવું હિતાવહ છે.
૫. ઓર્થોપેડિક તપાસ (હાડકાં અને સાંધા)
જો તમને ભૂતકાળમાં ઘૂંટણ, એડી (Heel) કે કમરમાં ઈજા થઈ હોય, તો રનિંગ શરૂ કરતા પહેલા કોઈ ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ કે ઓર્થોપેડિક ડોક્ટર પાસે ‘ગેટ એનાલિસિસ’ (Gait Analysis) કરાવવું જોઈએ.
- આનાથી ખબર પડશે કે તમારા પગની બનાવટ કેવી છે અને તમારે કેવા પ્રકારના રનિંગ શૂઝ પહેરવા જોઈએ.
💡 રનિંગ શરૂ કરનાર માટે ખાસ ટિપ્સ
| મુદ્દો | સલાહ |
| ધીમી શરૂઆત | પહેલા દિવસે જ ૫ કિલોમીટર ન દોડો. ચાલવાથી શરૂ કરો, પછી જોગિંગ અને પછી રનિંગ. |
| યોગ્ય શૂઝ | સાદા ચપ્પલ કે કેનવાસ શૂઝમાં ન દોડો. રનિંગ માટે ખાસ ‘કુશનિંગ’ વાળા શૂઝ જ વાપરો. |
| વોર્મ-અપ | દોડતા પહેલા ૧૦ મિનિટ સ્ટ્રેચિંગ અને વોર્મ-અપ અનિવાર્ય છે. |
| હાઇડ્રેશન | દોડતા પહેલા અને પછી પૂરતું પાણી પીવો. |
⚠️ ક્યારે ચેતી જવું?
જો દોડતી વખતે નીચેનામાંથી કોઈ લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ અટકી જવું અને ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો:
- છાતીમાં અચાનક દુખાવો કે દબાણ અનુભવાય.
- અતિશય ચક્કર આવે અથવા આંખે અંધારા આવે.
- શ્વાસ લેવામાં અસામાન્ય તકલીફ થાય.
- ઘૂંટણ કે એડીમાં તીવ્ર દુખાવો ઉપડે.
નિષ્કર્ષ
રનિંગ એ તંદુરસ્ત રહેવાનો માર્ગ છે, પણ તે સુરક્ષિત હોવો જોઈએ. ૩૦-૪૦ મિનિટના પ્રારંભિક ટેસ્ટ તમને ભવિષ્યની મોટી હોસ્પિટલની મુલાકાતોથી બચાવી શકે છે. તમારા શરીરને જાણો, રિપોર્ટ્સ કરાવો અને પછી જ આત્મવિશ્વાસ સાથે ટ્રેક પર ઉતરો.
