એકિલીસ ટેન્ડિનાઇટિસ (Achilles Tendinitis): એડીના પાછળના ભાગના દુખાવાનો ઈલાજ.

ઘણીવાર સવારે ઉઠતી વખતે અથવા લાંબો સમય ચાલ્યા પછી એડીના પાછળના ભાગમાં અસહ્ય દુખાવો અને જકડન અનુભવાય છે. જો આ દુખાવો એડીની ઉપરના ભાગે આવતી જાડી નસમાં થતો હોય, તો તેને તબીબી ભાષામાં ‘એકિલીસ ટેન્ડિનાઇટિસ’ (Achilles Tendinitis) કહેવામાં આવે છે.

એકિલીસ ટેન્ડન એ આપણા શરીરનો સૌથી મજબૂત સ્નાયુબંધ (Tendon) છે, જે પિંડીના સ્નાયુઓને એડીના હાડકા સાથે જોડે છે. દોડતી વખતે, કૂદતી વખતે કે ચાલતી વખતે આ નસનો ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે આ નસ પર તેની ક્ષમતા કરતા વધુ દબાણ આવે છે, ત્યારે તેમાં સોજો અને ઝીણા ચીરા પડે છે. ચાલો જાણીએ આ સમસ્યાના કારણો અને ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા તેનો ઈલાજ.

Table of Contents

૧. એકિલીસ ટેન્ડિનાઇટિસ થવાના મુખ્ય કારણો

આ સમસ્યા મુખ્યત્વે ‘ઓવરયુઝ’ (વધારે પડતા વપરાશ) ને કારણે થાય છે:

અચાનક પ્રવૃત્તિમાં વધારો: લાંબા સમય પછી અચાનક દોડવાનું શરૂ કરવું કે ટેનિસ જેવી રમત રમવી.
પિંડીના સ્નાયુઓની જકડન: જો પિંડીના સ્નાયુઓ (Calf muscles) બહુ કડક હોય, તો તે એકિલીસ નસ પર ખેંચાણ પેદા કરે છે.
ખોટા પગરખાં: ઘસાયેલા અથવા સપોર્ટ વગરના બૂટ પહેરીને કસરત કરવી.
ઉંમર: વધતી ઉંમર સાથે આ નસની લવચીકતા ઘટે છે, જેનાથી ઈજા થવાનું જોખમ વધે છે.

૨. મુખ્ય લક્ષણો

એડીના ઉપરના ભાગમાં (પગની પાછળ) દુખાવો અને સોજો.
સવારે ઉઠતી વખતે પગ જકડાઈ જવો.
એડીના હાડકા પાસે અડવાથી દુખાવો થવો (Tenderness).
સીડી ચઢતી વખતે કે પંજા પર ઊભા થતી વખતે દુખાવો વધવો.

૩. ત્વરિત રાહત માટે ‘RICE’ પ્રોટોકોલ

જો દુખાવો તાજો હોય અને સોજો વધુ હોય, તો પહેલા ૪૮ થી ૭૨ કલાક આ પદ્ધતિ અપનાવો: ૧. Rest (આરામ): દુખાવો વધારતી પ્રવૃત્તિઓ (દોડવું, કૂદવું) બંધ કરો. ૨. Ice (બરફનો શેક): દિવસમાં ૩-૪ વાર ૧૦-૧૫ મિનિટ માટે એડીની પાછળ બરફનો શેક કરો. ૩. Compression (દબાણ): સોજો ઘટાડવા માટે ગરમ પટ્ટી (Crepe Bandage) બાંધો. ૪. Elevation (ઊંચાઈ): સૂતી વખતે પગ નીચે ૨-૩ ઓશીકા રાખીને પગને હૃદયના સ્તરથી ઊંચો રાખો.

૪. અસરકારક ફિઝિયોથેરાપી કસરતો

જ્યારે સોજો ઓછો થાય, ત્યારે આ કસરતો શરૂ કરવી જોઈએ:

A. કાફ સ્ટ્રેચ (Calf Stretch)

રીત: દીવાલ સામે ઊભા રહો. જે પગમાં દુખાવો છે તેને પાછળ રાખો અને એડીને જમીન પર દબાવો. ઘૂંટણ સીધો રાખીને આગળ નમો. ૩૦ સેકન્ડ સુધી રોકો.
ફાયદો: તે એકિલીસ ટેન્ડન પરનું દબાણ ઘટાડે છે.

B. એસેન્ટ્રિક હીલ ડ્રોપ્સ (Eccentric Heel Drops)

રીત: સીડીના પગથિયા પર પંજા ટેકવીને ઊભા રહો (એડી હવામાં રાખો). હવે ધીમેથી (૩-૫ સેકન્ડમાં) એડીને પગથિયાથી નીચે ઉતારો. બીજા પગની મદદથી પાછા ઉપર આવો.
ફાયદો: આ કસરત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ રોગ માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

C. ટેનિસ બોલ મસાજ

રીત: બેસીને પગના તળિયા નીચે ટેનિસ બોલ રાખો અને તેને એડીથી પંજા સુધી ફેરવો.

૫. પગરખાં અને લાઈફસ્ટાઈલ ટિપ્સ

હીલ લિફ્ટ (Heel Lift): બૂટની અંદર એક નાનું જેલ પેડ (Heel cushion) રાખવાથી નસ પરનું ખેંચાણ ઓછું થાય છે.
હાઈ હીલ્સ ટાળો: અચાનક હાઈ-હીલ્સ પહેરવા કે છોડવા બંને નસ પર દબાણ લાવે છે.
નરમ સપાટી: પાકા રોડ પર દોડવાને બદલે ઘાસ કે ટ્રેક પર દોડવાનું પસંદ કરો.

૬. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની ભૂમિકા

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે એકિલીસ ટેન્ડિનાઇટિસ માટે આધુનિક સારવાર આપીએ છીએ:

શોકવેવ થેરાપી (Shockwave Therapy): આ ટેકનોલોજી જૂની જકડાઈ ગયેલી નસોને રીપેર કરવામાં ખૂબ મદદરૂપ છે.
ડ્રાય નીડલિંગ: પિંડીના સ્નાયુઓમાં રહેલી ‘ગાંઠો’ (Trigger points) દૂર કરવા માટે સોયનો ઉપયોગ.
ગેટ ટ્રેનિંગ: જો તમે ચાલતી વખતે પંજા બહુ બહાર કાઢતા હોવ, તો અમે તમારા ચાલવાની રીત સુધારીએ છીએ જેથી ભવિષ્યમાં આ સમસ્યા ન થાય.

નિષ્કર્ષ

એકિલીસ ટેન્ડિનાઇટિસને મટાડવામાં ધીરજની જરૂર છે. જો તમે દુખાવાને અવગણીને રમવાનું ચાલુ રાખશો, તો નસ ફાટી જવાનું (Tendon Rupture) જોખમ રહે છે, જેમાં ઓપરેશનની જરૂર પડી શકે છે. યોગ્ય સમયે આરામ અને ફિઝિયોથેરાપી તમને ફરીથી મેદાન પર દોડતા કરી શકે છે.