જિમ માટે ‘વેઈટ લિફ્ટિંગ શૂઝ’ વિરુદ્ધ નોર્મલ ‘રનિંગ શૂઝ’: શું તફાવત છે?

જ્યારે આપણે જિમમાં કસરત શરૂ કરીએ છીએ, ત્યારે સૌથી પહેલા આપણે સારા સ્પોર્ટ્સ શૂઝ ખરીદીએ છીએ. મોટાભાગના લોકો રનિંગ શૂઝ (Running Shoes) પહેરીને જ વજન ઉંચકવાનું (Weightlifting) શરૂ કરી દે છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે રનિંગ શૂઝમાં સ્ક્વોટ્સ કે ડેડલિફ્ટ કરવાથી તમારા સાંધા અને કરોડરજ્જુ પર જોખમ વધી શકે છે?

ફિઝિયોથેરાપી અને બાયોમિકેનિક્સના દ્રષ્ટિકોણથી, દરેક કસરત માટે પગરખાંની પસંદગી અલગ હોવી જોઈએ. સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે વેઈટ લિફ્ટિંગ શૂઝ અને રનિંગ શૂઝ વચ્ચે શું તફાવત છે અને તમારા માટે કયા શ્રેષ્ઠ છે.

૧. રનિંગ શૂઝ (Running Shoes): ગાદી જેવો આરામ

રનિંગ શૂઝ ખાસ કરીને દોડતી વખતે લાગતા આંચકા (Impact) ને શોષવા માટે બનાવવામાં આવે છે.

• સોલ (Sole): રનિંગ શૂઝનો સોલ નરમ અને ગાદી જેવો (Cushioned) હોય છે. તે એર કે જેલ ટેકનોલોજીથી બનેલો હોય છે.
• ડિઝાઇન: આ શૂઝ લવચીક (Flexible) હોય છે જેથી દોડતી વખતે પગ વળી શકે.
• જિમમાં જોખમ: જ્યારે તમે ભારે વજન ઉંચકો છો (જેમ કે સ્ક્વોટ્સ), ત્યારે રનિંગ શૂઝનો નરમ સોલ દબાઈ જાય છે. આનાથી તમારું સંતુલન બગડે છે, જાણે કે તમે ગાદલા પર ઊભા રહીને વજન ઉંચકી રહ્યા હોવ. આ અસ્થિરતા ઘૂંટણ અને કમરની ઈજાનું કારણ બની શકે છે.

૨. વેઈટ લિફ્ટિંગ શૂઝ (Weightlifting Shoes): મજબૂત પાયો

વેઈટ લિફ્ટિંગ શૂઝ ખાસ કરીને ભારે વજન ઉંચકતી વખતે સ્થિરતા આપવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે.

• સખત સોલ (Hard Sole): આ શૂઝનો સોલ લાકડા કે સખત પ્લાસ્ટિક જેવો હોય છે. તે વજન નીચે દબાતો નથી, જેનાથી જમીન સાથે પકડ મજબૂત રહે છે.
• એલિવેટેડ હીલ (Raised Heel): આ શૂઝની એડીનો ભાગ સહેજ ઊંચો હોય છે. આનાથી ઘૂંટી (Ankle) ની લવચીકતા વધે છે, જે તમને કમર વાળ્યા વગર ઊંડા સ્ક્વોટ્સ કરવામાં મદદ કરે છે.
• સ્ટ્રેપ્સ (Straps): તેમાં લેસની સાથે મજબૂત પટ્ટા હોય છે જે પગને અંદર હલવા દેતા નથી.

૩. મુખ્ય તફાવત: એક નજરે

વિગત	રનિંગ શૂઝ	વેઈટ લિફ્ટિંગ શૂઝ
મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય	આંચકા શોષવા (Shock Absorption)	સ્થિરતા અને પાવર ટ્રાન્સફર
સોલનો પ્રકાર	નરમ અને સ્પ્રિંગ જેવો	સખત અને સ્થિર
એડી (Heel)	નીચી અને પોચી	ઊંચી અને સખત
વજન	હલકા	ભારે
ઉપયોગ	દોડવું, ચાલવું, કાર્ડિયો	સ્ક્વોટ્સ, ઓલિમ્પિક લિફ્ટિંગ

૪. કઈ કસરત માટે કયા શૂઝ પસંદ કરવા?

• ટ્રેડમિલ અને એરોબિક્સ: રનિંગ શૂઝ જ વાપરો. તે તમારા સાંધાને આંચકાથી બચાવશે.
• ભારે સ્ક્વોટ્સ (Squats): વેઈટ લિફ્ટિંગ શૂઝ શ્રેષ્ઠ છે. જો તે ન હોય, તો ફ્લેટ સોલ વાળા શૂઝ (જેમ કે કન્વર્સ) વાપરો.
• ડેડલિફ્ટ (Deadlift): ડેડલિફ્ટમાં એડી ઊંચી હોવી જરૂરી નથી. આ માટે એકદમ સપાટ તળિયાવાળા શૂઝ અથવા ઉઘાડા પગે (Barefoot) લિફ્ટિંગ કરવું વધુ સુરક્ષિત છે.
• ક્રોસફિટ (CrossFit): આ માટે ‘હાઈબ્રિડ’ શૂઝ આવે છે જે દોડવા અને લિફ્ટિંગ બંને માટે મધ્યમ સગવડ આપે છે.

૫. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક મુજબ, ખોટા પગરખાં તમારા શરીરના ‘બાયોમિકેનિક્સ’ બગાડી શકે છે:

૧. રનિંગ શૂઝમાં વજન ઉંચકવાથી પગની ઘૂંટી અંદરની તરફ વળી શકે છે.

૨. વેઈટ લિફ્ટિંગ શૂઝ પહેરીને ટ્રેડમિલ પર દોડવું નહીં, કારણ કે તેનો સખત સોલ તમારા શિન બોન (Shin bone) માં દુખાવો પેદા કરી શકે છે.

૩. જો તમે પ્રોફેશનલ લિફ્ટર નથી, તો એવા શૂઝ પસંદ કરો જેનો સોલ સપાટ અને ઓછો પોચો હોય (Flat and Minimal cushioning).

નિષ્કર્ષ

જો તમે તમારા જિમ રૂટિનમાં ભારે વજન ઉંચકવાનો સમાવેશ કરો છો, તો યોગ્ય શૂઝમાં રોકાણ કરવું એ તમારી કરોડરજ્જુ અને સાંધા માટેનું વીમા કવચ છે. રનિંગ શૂઝ દોડવા માટે રાખો અને લિફ્ટિંગ માટે સ્થિર પાયો પસંદ કરો. યાદ રાખો, પાયો મજબૂત હશે તો જ ઇમારત (શરીર) મજબૂત બનશે!