લાંબો સમય ચાલ્યા પછી પગના તળિયામાં થતી બળતરા (Burning Sensation) નો ફિઝિયો ઉપાય.

ઘણા લોકો ફરિયાદ કરે છે કે લાંબો સમય ચાલ્યા પછી અથવા દિવસના અંતે તેમના પગના તળિયામાં અસહ્ય બળતરા, ગરમી કે સોય ભોંકાતી હોય તેવો અનુભવ થાય છે. આ સમસ્યાને તબીબી ભાષામાં ‘બર્નિંગ ફીટ સિન્ડ્રોમ’ (Burning Feet Syndrome) કહેવામાં આવે છે.

આ બળતરા માત્ર થાકને કારણે નથી હોતી, પણ ઘણીવાર તે ચેતાતંત્ર (Nerves), રક્ત પરિભ્રમણ અથવા પગના પંજાની ખોટી રચના સાથે જોડાયેલી હોય છે. ચાલો જાણીએ આ બળતરા પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો અને તેને મટાડવા માટેના અસરકારક ફિઝિયોથેરાપી ઉપાયો.

Table of Contents

૧. પગના તળિયામાં બળતરા થવાના મુખ્ય કારણો

બળતરા થવા પાછળ નીચેનામાંથી કોઈ પણ કારણ હોઈ શકે છે:

પ્લાન્ટાર ફેસિયાઇટિસ (Plantar Fasciitis): પગના તળિયામાં આવેલી સફેદ પટ્ટી (Fascia) માં સોજો આવવો. આમાં ખાસ કરીને એડી પાસે બળતરા વધુ થાય છે.Shutterstock Explore
ટાર્સલ ટનલ સિન્ડ્રોમ (Tarsal Tunnel Syndrome): પગના નળા પાસે આવેલી મુખ્ય નસ (Tibial Nerve) દબાવવી. આ હાથના ‘કાર્પલ ટનલ’ જેવી જ સ્થિતિ છે.
ડાયાબિટીક ન્યુરોપથી: લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધુ હોવાને કારણે પગની ઝીણી નસોને નુકસાન થવું.
વિટામિનની ઉણપ: શરીરમાં વિટામિન B12, B6 અથવા B9 (ફોલેટ) ની અછતને કારણે નસો નબળી પડે છે અને બળતરા થાય છે.
ખોટા પગરખાં: બહુ ટાઈટ અથવા પંજા પાસે સાંકડા બૂટ પહેરવાથી લોહીનું પરિભ્રમણ અટકે છે.

૨. ત્વરિત રાહત માટે ‘ફર્સ્ટ એડ’ ફિઝિયો ટિપ્સ

જો ચાલ્યા પછી તરત જ બળતરા શરૂ થાય, તો નીચેના ઉપાયો કરો:

૧. કોલ્ડ વોટર બાથ (Cold Soaking): એક ટબમાં ઠંડુ પાણી (બરફ વગરનું) ભરો અને તેમાં ૧૫ મિનિટ પગ ડુબાડી રાખો. આનાથી નસોને શાંતિ મળે છે અને સોજો ઉતરે છે. ૨. આઈસ રોલિંગ: બરફની એક બોટલ થીજવી દો અને તેને તળિયા નીચે રાખીને એડીથી પંજા સુધી ૧૦ મિનિટ ફેરવો. ૩. પગ ઊંચા કરવા (Elevation): સૂતી વખતે પગ નીચે ૨ ઓશીકા રાખો. ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પગમાં જમા થયેલું વધારાનું લોહી પાછું જશે અને બળતરા ઘટશે.

૩. અસરકારક ફિઝિયોથેરાપી કસરતો

બળતરાને જડમૂળથી મટાડવા માટે સ્નાયુઓની લવચીકતા અને નસોની ગતિશીલતા વધારવી જરૂરી છે.

A. નર્વ ગ્લાઇડિંગ (Tibial Nerve Glide)

રીત: ખુરશી પર બેસો. એક પગ સીધો કરો અને પંજાને તમારી તરફ ખેંચો, સાથે માથું ઉપર કરો. હવે પંજો નીચે કરો અને માથું નીચે નમાવો. આ લયબદ્ધ રીતે ૧૦ વાર કરો.
ફાયદો: આ કસરત પગની નસને મુક્ત કરે છે અને બળતરા ઘટાડે છે.

B. કાફ સ્ટ્રેચ (Calf Stretch)

રીત: દીવાલ સામે ઊભા રહી એક પગ પાછળ રાખી એડી જમીન પર દબાવો. ૩૦ સેકન્ડ રોકો.
ફાયદો: પિંડીના સ્નાયુઓ ઢીલા થવાથી તળિયા પરનું દબાણ ઘટે છે.

C. ટૉવેલ ગ્રિપિંગ (Towel Gripping)

રીત: જમીન પર બેસી આંગળીઓ વડે રૂમાલને ભેગો કરવાનો પ્રયત્ન કરો.
ફાયદો: તે તળિયાના આંતરિક સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવે છે.

૪. પગરખાં અને લાઈફસ્ટાઈલ મેનેજમેન્ટ

આર્ચ સપોર્ટ (Arch Support): જો તમારા પગ સપાટ (Flat feet) હોય, તો બૂટની અંદર સિલિકોન આર્ચ સપોર્ટ વાપરો.
પહોળા પંજાવાળા બૂટ: હંમેશા એવા પગરખાં ખરીદો જેમાં આંગળીઓ હલનચલન કરી શકે.
સુતરાઉ મોજા (Cotton Socks): સિંથેટિક મોજા પરસેવો રોકે છે અને ગરમી વધારે છે, જ્યારે સુતરાઉ મોજા પગને ઠંડા રાખે છે.
વજન નિયંત્રણ: શરીરનું વધુ વજન તળિયાની નસો પર દબાણ લાવે છે, જે બળતરાનું મુખ્ય કારણ છે.

૫. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની ભૂમિકા

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે બળતરાના દર્દીઓ માટે આધુનિક સારવાર આપીએ છીએ:

લેસર થેરાપી (Laser Therapy): તે નસોના કોષોને રીપેર કરવામાં અને સોજો ઉતારવામાં અત્યંત અસરકારક છે.
મેન્યુઅલ થેરાપી: અમે પગના નાના હાડકાં (Tarsal bones) ને મોબિલાઇઝ કરીએ છીએ જેથી નસ પરનું દબાણ ઘટે.
માયોફેસિયલ રીલીઝ: તળિયાની જકડાઈ ગયેલી પટ્ટીને ખાસ ટેકનિકથી ઢીલી કરવામાં આવે છે.

નિષ્કર્ષ

પગના તળિયામાં થતી બળતરા એ સંકેત છે કે તમારા પગને આરામ, પોષણ અથવા સાચા પોશ્ચરની જરૂર છે. જો આ બળતરા રાત્રે પણ ચાલુ રહેતી હોય કે પગમાં ખાલી ચઢતી હોય, તો તેને અવગણશો નહીં. ફિઝિયોથેરાપી અને સાચા પગરખાં દ્વારા તમે ફરીથી પીડામુક્ત ચાલી શકશો.