ગર્ભાવસ્થામાં વજન વધવાથી પગની કમાનો દબાઈ જવાથી થતો ફ્લેટ ફૂટ.
ગર્ભાવસ્થા એ સ્ત્રીના જીવનનો એક અત્યંત સુંદર અને પરિવર્તનશીલ તબક્કો છે. આ સમય દરમિયાન શરીરમાં અનેક હોર્મોનલ અને શારીરિક ફેરફારો થાય છે. મોટાભાગની ગર્ભવતી મહિલાઓ કમરનો દુખાવો કે સોજાની ફરિયાદ કરે છે, પરંતુ એક સમસ્યા જેની ઘણીવાર અવગણના કરવામાં આવે છે તે છે ‘ફ્લેટ ફૂટ’ (Flat Feet) અથવા પગની કમાનોનું બેસી જવું.
ઘણી સ્ત્રીઓ અનુભવે છે કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તેમના ચંપલ ટાઈટ થઈ રહ્યા છે અથવા તેમના પગનો આકાર બદલાઈ રહ્યો છે. સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે ગર્ભાવસ્થામાં ફ્લેટ ફૂટ થવાના કારણો અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો વિશે ઊંડાણપૂર્વક જાણીશું.
૧. ગર્ભાવસ્થામાં ફ્લેટ ફૂટ કેમ થાય છે?
ગર્ભાવસ્થામાં પગ સપાટ થવા પાછળ મુખ્ય બે વૈજ્ઞાનિક કારણો જવાબદાર છે:
- વજનમાં વધારો: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સ્ત્રીનું વજન ૧૦ થી ૧૫ કિલો જેટલું વધે છે. આ વધારાના વજનનું સીધું દબાણ પગની કમાનો (Arches) પર આવે છે. સતત દબાણને કારણે કમાનો ધીમે-ધીમે નીચે બેસી જાય છે.
- રિલેક્સિન હોર્મોન (Relaxin Hormone): ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન શરીર ‘રિલેક્સિન’ નામનો હોર્મોન મુક્ત કરે છે. આ હોર્મોનનું કામ પ્રસૂતિને સરળ બનાવવા માટે પેલ્વિક વિસ્તારના લિગામેન્ટ્સને ઢીલા કરવાનું છે. પરંતુ, આ હોર્મોન પગના લિગામેન્ટ્સને પણ ઢીલા પાડે છે, જેનાથી પગની કમાનોને ટેકો આપતી પેશીઓ નબળી પડે છે અને પગ સપાટ થાય છે.
૨. ફ્લેટ ફૂટના લક્ષણો અને સમસ્યાઓ
જો પગની કમાનો બેસી જાય, તો નીચે મુજબની તકલીફો થઈ શકે છે:
- પગના તળિયામાં સતત દુખાવો અને થાક અનુભવવો.
- પગની એડીમાં દુખાવો (Plantar Fasciitis).
- પગના પંજા અને ઘૂંટણની અંદરની બાજુએ સોજો આવવો.
- લાંબો સમય ઉભા રહેવામાં કે ચાલવામાં તકલીફ પડવી.
- શરીરના પોશ્ચરમાં ફેરફાર થવો, જે અંતે કમરના દુખાવામાં પરિણમે છે.
૩. ફ્લેટ ફૂટથી બચવાના અને રાહત મેળવવાના ઉપાયો
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન પગની કમાનોને સુરક્ષિત રાખવા નીચે મુજબની કાળજી લેવી જોઈએ:
A. યોગ્ય ફૂટવેરની પસંદગી
- એકદમ સપાટ ચંપલ કે હાઈ હીલ્સ પહેરવાનું ટાળો.
- એવા શૂઝ અથવા ચંપલ પસંદ કરો જેમાં ‘આર્ચ સપોર્ટ’ (Arch Support) હોય.
- જો જરૂર જણાય, તો બજારમાં મળતા ‘ઓર્થોટિક ઇન્સોલ્સ’ (Insoles) નો ઉપયોગ કરો જે તમારા ચંપલની અંદર રાખી શકાય છે.
B. પગને આરામ આપવો
- લાંબો સમય એકધારા ઉભા રહેવાનું ટાળો.
- બેસતી વખતે પગ નીચે નાનું સ્ટૂલ રાખો જેથી પગ પરનું દબાણ ઘટે.
- પગમાં સોજા હોય તો હૂંફાળા પાણીમાં મીઠું નાખીને પગ ડૂબાડી રાખવાથી સ્નાયુઓને રાહત મળે છે.
૪. ફિઝિયોથેરાપી અને કસરતો
સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક મુજબ, પગના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવાથી કમાનોને ટેકો મળી રહે છે:
૧. ટૉવેલ કર્લ્સ (Towel Curls): જમીન પર બેસીને પગની આંગળીઓ વડે ટૉવેલને તમારી તરફ ખેંચવાનો પ્રયત્ન કરો. આ કસરત પગના નાના સ્નાયુઓને મજબૂત કરે છે. ૨. કાફ સ્ટ્રેચિંગ (Calf Stretching): દીવાલનો ટેકો લઈને પગની પિંડીના સ્નાયુઓને ખેંચો. આનાથી પગની અક્કડતા ઓછી થાય છે. ૩. બોલ રોલિંગ: પગના તળિયા નીચે ટેનિસ બોલ અથવા પાણીની બોટલ રાખીને તેને આગળ-પાછળ રોલ કરો. આ એક પ્રકારનો મસાજ છે જે કમાનના દુખાવામાં રાહત આપે છે.
૫. વજન પર નિયંત્રણ
ગર્ભાવસ્થામાં વજન વધવું સ્વાભાવિક છે, પરંતુ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ પૌષ્ટિક આહાર અને હળવી કસરતો (જેમ કે શતપાવલી) દ્વારા વજનને મર્યાદામાં રાખવું જોઈએ. વધુ પડતું વજન માત્ર પગ માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર શરીર માટે પડકારજનક બની શકે છે.
નિષ્કર્ષ
ગર્ભાવસ્થામાં પગમાં આવતા ફેરફારોને અવગણશો નહીં. ફ્લેટ ફૂટને કારણે થતો દુખાવો તમારા રોજિંદા જીવનને પ્રભાવિત કરી શકે છે. યોગ્ય ફૂટવેર અને નિયમિત ફિઝિયોથેરાપી કસરતો દ્વારા તમે તમારા પગની કમાનોને સુરક્ષિત રાખી શકો છો અને ગર્ભાવસ્થાના આ સમયને વધુ સુખદ બનાવી શકો છો.
