IFT અને TENS મશીનનો તફાવત, ઉપયોગ અને દુખાવા પર અસર

ફિઝિયોથેરાપીમાં દુખાવો ઘટાડવા માટે વિવિધ ઇલેક્ટ્રોથેરાપી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેમાં IFT (Interferential Therapy) અને TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) ખૂબ જાણીતી પદ્ધતિઓ છે. બંનેમાં ત્વચા પર ઇલેક્ટ્રોડ લગાવી હળવા વિદ્યુત સંકેતો આપવામાં આવે છે, પરંતુ તેમની કરંટની રચના, ઉપયોગની રીત અને સારવારના હેતુમાં તફાવત છે.

ઘણા દર્દીઓને પ્રશ્ન હોય છે કે “કમરનો દુખાવો હોય તો TENS સારું કે IFT?”, “ઘૂંટણના દુખાવા માટે કયું મશીન ઉપયોગી છે?” અથવા “શું ઇલેક્ટ્રોથેરાપીથી દુખાવો સંપૂર્ણપણે મટી જાય છે?” આ લેખમાં IFT અને TENS વચ્ચેનો તફાવત, તે દુખાવા પર કેવી રીતે કામ કરે છે, ક્યારે ઉપયોગ થાય છે, તેના ફાયદા અને સાવચેતી વિશે વિગતવાર સમજીએ.

મહત્વપૂર્ણ: IFT અથવા TENS મુખ્યત્વે લક્ષણો, ખાસ કરીને દુખાવો, ઘટાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સહાયક સારવાર છે. મૂળ કારણની સારવાર માટે યોગ્ય નિદાન, કસરત, મેન્યુઅલ થેરાપી, પોશ્ચર સુધારણા અથવા અન્ય સારવારની જરૂર પડી શકે છે.

Table of Contents

IFT શું છે?

IFT એટલે Interferential Therapy. આ એક પ્રકારની ઇલેક્ટ્રોથેરાપી છે જેમાં સામાન્ય રીતે અલગ-અલગ મધ્યમ આવર્તનવાળા (medium-frequency) વિદ્યુત પ્રવાહો શરીરના પેશીઓમાં આપવામાં આવે છે. આ પ્રવાહો એકબીજા સાથે ઇન્ટરફિયર થઈને સારવાર માટે ઉપયોગી નીચી આવર્તનની અસર પેદા કરે છે.

IFT દરમિયાન ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દર્દીના દુખાવાવાળા વિસ્તારની આસપાસ ઇલેક્ટ્રોડ લગાવે છે અને મશીનના સેટિંગ પ્રમાણે કરંટ આપે છે.

દર્દીને સામાન્ય રીતે ઝણઝણાટ, કંપન અથવા હળવો વીજ પ્રવાહ પસાર થતો હોય તેવી લાગણી થઈ શકે છે. યોગ્ય સેટિંગમાં સારવાર સામાન્ય રીતે અસહ્ય પીડા આપવી જોઈએ નહીં.

TENS શું છે?

TENS એટલે Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation.

TENSમાં ત્વચા ઉપર લગાવવામાં આવેલા ઇલેક્ટ્રોડ દ્વારા નાના ઇલેક્ટ્રિકલ પલ્સ આપવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય હેતુ નસોને ઉત્તેજિત કરીને દુખાવાની અનુભૂતિ ઘટાડવામાં મદદ કરવાનો છે.

TENSના વિવિધ મોડ અને સેટિંગ હોઈ શકે છે. કેટલીક સેટિંગમાં દર્દીને માત્ર હળવો ઝણઝણાટ અનુભવાય છે, જ્યારે કેટલીક પદ્ધતિઓમાં હળવું સ્નાયુ સંકોચન પણ થઈ શકે છે.

IFT અને TENS વચ્ચે મુખ્ય તફાવત

મુદ્દો	IFT	TENS
પૂરું નામ	Interferential Therapy	Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation
મુખ્ય હેતુ	દુખાવો ઘટાડવા માટે ઇલેક્ટ્રોથેરાપી	નસોને ઉત્તેજિત કરીને દુખાવાની અનુભૂતિ ઘટાડવી
કરંટ	સામાન્ય રીતે મધ્યમ આવર્તનના બે અથવા વધુ પ્રવાહોનું ઇન્ટરફિયરન્સ	સામાન્ય રીતે સીધા, નિયંત્રિત ઇલેક્ટ્રિકલ પલ્સ
ઇલેક્ટ્રોડ	ઘણી વખત 4 ઇલેક્ટ્રોડનો ઉપયોગ થઈ શકે છે	ઘણી વખત 2 અથવા 4 ઇલેક્ટ્રોડ
અનુભવ	ઊંડો/વિસ્તૃત ઝણઝણાટ અનુભવાઈ શકે	સામાન્ય રીતે સ્થાનિક ઝણઝણાટ
ઉપયોગ	ક્લિનિકલ ફિઝિયોથેરાપીમાં વ્યાપક ઉપયોગ	ક્લિનિક તથા કેટલાક કિસ્સામાં ઘરેલુ ઉપયોગ માટેના ઉપકરણો
મુખ્ય ભૂમિકા	પેઇન મેનેજમેન્ટમાં સહાયક	પેઇન મેનેજમેન્ટમાં સહાયક
કસરત સાથે ઉપયોગ	ઘણીવાર પુનર્વસન કાર્યક્રમ સાથે	ઘણીવાર અન્ય સારવાર સાથે
વ્યક્તિગત સેટિંગ	ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે	મોડેલ અને હેતુ પ્રમાણે સેટિંગ બદલાય

આ તફાવતો હોવા છતાં બંને મશીનનો હેતુ દરેક દર્દીમાં એકસરખો હોવો જરૂરી નથી. કયું યોગ્ય છે તે દર્દીના દુખાવાના પ્રકાર, કારણ, સ્થાન, સંવેદનશીલતા અને સમગ્ર ફિઝિયોથેરાપી પ્લાન પર આધાર રાખે છે.

IFT અને TENS દુખાવા પર કેવી રીતે કામ કરે છે?

દુખાવો માત્ર શરીરમાં થયેલી ઈજાનું સીધું “સિગ્નલ” નથી. દુખાવાની અનુભૂતિમાં નસો, સ્પાઇનલ કોર્ડ અને મગજ વચ્ચેનું સંચાર મહત્વપૂર્ણ છે.

ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશનના કેટલાક મોડમાં નસોની પ્રવૃત્તિને અસર કરીને દુખાવાના સંકેતોની અનુભૂતિને ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.

1. નસોને ઉત્તેજિત કરવી

ઇલેક્ટ્રોડ દ્વારા આપવામાં આવતો કરંટ ચોક્કસ નસોને ઉત્તેજિત કરે છે. આથી દર્દીને ઝણઝણાટ અથવા અન્ય સંવેદના અનુભવાય છે.

2. દુખાવાના સંકેતોની પ્રક્રિયા પર અસર

નસો દ્વારા આવતા સંકેતો સ્પાઇનલ કોર્ડ અને ત્યારબાદ મગજ સુધી પહોંચે છે. કેટલીક ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશન પદ્ધતિઓ આ પ્રક્રિયામાં પેઇન સિગ્નલની અનુભૂતિને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.

આને સરળ ભાષામાં “પેઇન ગેટિંગ” જેવી પ્રક્રિયા સાથે સમજાવી શકાય છે.

3. શરીરની પોતાની પેઇન-મોડ્યુલેશન સિસ્ટમ

કેટલાક પ્રકારની TENS/ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશનમાં શરીરની પોતાની પેઇન-કંટ્રોલ સિસ્ટમ સક્રિય થવામાં મદદ મળી શકે છે. તેમાં શરીરમાં ઉત્પન્ન થતા કુદરતી પેઇન-મોડ્યુલેટિંગ કેમિકલ્સની ભૂમિકા હોઈ શકે છે.

4. સ્નાયુઓની ઉત્તેજના

કેટલાક સેટિંગમાં ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશનથી સ્નાયુઓનું હળવું સંકોચન થઈ શકે છે. જો યોગ્ય કારણસર અને યોગ્ય સેટિંગ સાથે કરવામાં આવે તો તે પુનર્વસનમાં ઉપયોગી બની શકે છે.

IFTમાં “Interference” શું છે?

IFTને સમજવા માટે “Interference” શબ્દ સમજવો જરૂરી છે.

માની લો કે બે અલગ ઇલેક્ટ્રિકલ કરંટના તરંગો શરીરમાં આપવામાં આવે છે. જ્યારે આ પ્રવાહો એકબીજા સાથે ક્રિયા કરે છે ત્યારે તેમની આવર્તન વચ્ચેના તફાવતથી એક નવી અસર પેદા થાય છે.

આ કારણે IFTમાં મધ્યમ આવર્તનના કરંટનો ઉપયોગ કરીને સારવાર માટે જરૂરી નીચી આવર્તનની અસર પેદા કરવામાં આવે છે.

આ પદ્ધતિને કારણે દર્દીને કેટલીકવાર પરંપરાગત નીચી આવર્તનના સ્ટિમ્યુલેશનની સરખામણીમાં અલગ પ્રકારની સંવેદના અનુભવાય છે.

TENSમાં શું થાય છે?

TENSમાં મુખ્ય ધ્યાન નસોને નિયંત્રિત ઇલેક્ટ્રિકલ પલ્સથી ઉત્તેજિત કરવા પર હોય છે.

TENSના સેટિંગ પ્રમાણે:

પલ્સની આવર્તન બદલાઈ શકે છે
પલ્સની પહોળાઈ બદલાઈ શકે છે
ઇન્ટેન્સિટી બદલી શકાય છે
સારવારનો સમય બદલાઈ શકે છે
સંવેદનાત્મક અથવા મોટર પ્રતિભાવ મેળવવાનો હેતુ હોઈ શકે છે

આથી TENS મશીનમાં માત્ર “કરંટ ચાલુ કરવો” પૂરતું નથી. યોગ્ય મોડ અને યોગ્ય ઇન્ટેન્સિટી પસંદ કરવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

IFT કયા દુખાવામાં ઉપયોગી થઈ શકે?

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દર્દીની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કર્યા પછી IFTને સારવારના એક ભાગ તરીકે ઉપયોગ કરી શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે:

કમરનો દુખાવો

લોઅર બેક પેઇન ધરાવતા કેટલાક દર્દીઓમાં દુખાવો ઘટાડવા માટે IFTનો ઉપયોગ સહાયક સારવાર તરીકે થઈ શકે છે.

ગરદનનો દુખાવો

સ્નાયુઓમાં તાણ અથવા અન્ય મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ સમસ્યાઓમાં તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

ઘૂંટણનો દુખાવો

ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ અથવા અન્ય મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ સમસ્યાઓમાં પેઇન મેનેજમેન્ટ માટે તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

ખભાનો દુખાવો

શોલ્ડર પેઇનના કેટલાક કેસમાં અન્ય સારવાર સાથે IFTનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

સ્નાયુમાં દુખાવો

મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ પેઇન અને સ્નાયુના તણાવમાં પણ તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

TENS કયા દુખાવામાં ઉપયોગી થઈ શકે?

TENSનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના દુખાવામાં કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો લાભ દરેક વ્યક્તિમાં એકસરખો નથી.

તેનો ઉપયોગ કેટલાક કિસ્સામાં:

કમરના દુખાવા
ગરદનના દુખાવા
ઘૂંટણના દુખાવા
ખભાના દુખાવા
સાંધાના દુખાવા
ઈજા પછીના દુખાવા
લાંબા સમયથી ચાલતા કેટલાક દુખાવા
સ્નાયુ-સાંધાના કેટલાક દુખાવા

માટે થઈ શકે છે.

અહીં ફરીથી સમજવું જરૂરી છે કે TENS મૂળ રોગનું કારણ દૂર કરે છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. તે મુખ્યત્વે પેઇન મેનેજમેન્ટમાં સહાયક સાધન છે.

શું IFT TENS કરતાં વધારે શક્તિશાળી છે?

આ પ્રશ્નનો સીધો જવાબ **“હા” અથવા “ના”**માં આપી શકાય નહીં.

IFT અને TENSની ટેકનિક અલગ છે અને સારવારનો પ્રતિભાવ વ્યક્તિ પ્રમાણે બદલાય છે.

કેટલાક દર્દીઓમાં TENSથી સારું પેઇન રિલીફ મળી શકે છે, જ્યારે અન્ય દર્દીઓમાં IFT વધુ આરામદાયક લાગી શકે છે.

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ સામાન્ય રીતે આ બાબતો ધ્યાનમાં લે છે:

દુખાવાનું કારણ
દુખાવાનું સ્થાન
દુખાવાની તીવ્રતા
દુખાવો કેટલા સમયથી છે
નસ સંબંધિત લક્ષણો
ત્વચાની સ્થિતિ
દર્દીની સંવેદનશીલતા
અન્ય રોગો અથવા સારવાર
દર્દીના પુનર્વસનના લક્ષ્યો

શું IFT અને TENS દુખાવાનો કાયમી ઈલાજ કરે છે?

સામાન્ય રીતે નહીં.

આ બંનેને મુખ્યત્વે પેઇન મેનેજમેન્ટની સહાયક પદ્ધતિ તરીકે જોવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિને કમરનો દુખાવો:

લાંબા સમય સુધી બેસવાથી,
ખોટા પોશ્ચરથી,
સ્નાયુની નબળાઈથી,
ઓવરલોડથી અથવા
અન્ય મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ કારણથી

થતો હોય, તો માત્ર IFT અથવા TENS કરવાથી મૂળ કારણ હંમેશા દૂર થતું નથી.

આવી સ્થિતિમાં સારવારમાં જરૂરી પ્રમાણે:

કસરત + મજબૂતીકરણ + મોબિલિટી + પોશ્ચર સુધારણા + મેન્યુઅલ થેરાપી + રોજિંદી પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર

વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

IFT/TENS સાથે ફિઝિયોથેરાપી કસરત કેમ જરૂરી છે?

દુખાવો ઓછો થયા પછી શરીરને ફરીથી કાર્યક્ષમ બનાવવું જરૂરી છે.

ઉદાહરણ તરીકે, ઘૂંટણના દુખાવામાં માત્ર પેઇન રિલીફ મેળવવાથી ઘૂંટણની આસપાસના સ્નાયુઓની શક્તિ આપમેળે વધી જતી નથી.

તે માટે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે:

રેન્જ-ઓફ-મોશન કસરતો
સ્ટ્રેચિંગ
મજબૂતીકરણ કસરતો
બેલેન્સ ટ્રેનિંગ
કોર સ્ટેબિલિટી
ગેઇટ ટ્રેનિંગ
ફંક્શનલ એક્સરસાઇઝ

ઉમેરે છે.

IFT સારવાર દરમિયાન શું અનુભવાય છે?

IFT દરમિયાન દર્દીને સામાન્ય રીતે:

હળવો ઝણઝણાટ
કંપન જેવી લાગણી
પલ્સિંગ
ક્યારેક હળવું સ્નાયુ સંકોચન

અનુભવાઈ શકે છે.

સારવાર દરમિયાન કરંટની તીવ્રતા દર્દીની સહનશક્તિ અને સારવારના હેતુ પ્રમાણે ગોઠવવામાં આવે છે.

ખૂબ વધારે કરંટ આપવાથી સારવાર વધુ અસરકારક થાય છે એવું જરૂરી નથી.

TENS દરમિયાન શું અનુભવાય છે?

TENS દરમિયાન સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રોડ નીચે:

ઝણઝણાટ
હળવો પલ્સ
કંપન જેવી લાગણી

થઈ શકે છે.

કેટલાક TENS મોડમાં સ્નાયુનું હળવું સંકોચન પણ થઈ શકે છે.

જો બળતરા, તીવ્ર દુખાવો અથવા અસહ્ય સંવેદના થાય તો સારવાર અટકાવીને ફિઝિયોથેરાપિસ્ટને જણાવવું જોઈએ.

IFT અને TENSના સંભવિત ફાયદા

યોગ્ય દર્દીમાં અને યોગ્ય સેટિંગ સાથે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો ઇલેક્ટ્રોથેરાપીથી:

1. દુખાવામાં ટૂંકા ગાળાની રાહત

કેટલાક દર્દીઓમાં સારવાર પછી અથવા સારવાર દરમિયાન દુખાવાની તીવ્રતા ઓછી થઈ શકે છે.

2. કસરત કરવામાં સરળતા

દુખાવો થોડો ઓછો થાય તો દર્દી કસરત અથવા રિહેબિલિટેશનમાં વધુ સારી રીતે ભાગ લઈ શકે છે.

3. સારવારમાં આરામ

કેટલાક દર્દીઓને ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશન આરામદાયક લાગે છે.

4. પુનર્વસન કાર્યક્રમને સહારો

તે મુખ્ય કસરત આધારિત સારવાર સાથે સહાયક સાધન તરીકે ઉપયોગી બની શકે છે.

શું IFT અથવા TENSથી સોજો પણ ઓછો થાય છે?

કેટલાક ઇલેક્ટ્રોથેરાપી મોડ અને ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં સોજા અથવા સ્થાનિક લક્ષણોને મેનેજ કરવા માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ દરેક પ્રકારના સોજા માટે IFT અથવા TENS યોગ્ય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

સોજાનું કારણ સમજવું ખૂબ મહત્વનું છે.

જો સોજો:

અચાનક ખૂબ વધ્યો હોય,
ઈજા પછી ગંભીર હોય,
વિસ્તાર લાલ અને ખૂબ ગરમ હોય,
તાવ સાથે હોય,
અચાનક પગમાં સોજો આવ્યો હોય,

તો માત્ર ઇલેક્ટ્રોથેરાપી કરાવવાને બદલે તબીબી મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.

IFT અને TENSમાં ઇલેક્ટ્રોડ ક્યાં લગાવવામાં આવે છે?

ઇલેક્ટ્રોડની સ્થિતિ સારવારના હેતુ અને દર્દીની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.

તે સામાન્ય રીતે:

દુખાવાવાળા વિસ્તારની આસપાસ
ચોક્કસ સ્નાયુ ઉપર
સંબંધિત નસના માર્ગને ધ્યાનમાં રાખીને
અન્ય ક્લિનિકલ એનાટોમિકલ લેન્ડમાર્ક મુજબ

ગોઠવવામાં આવી શકે છે.

ઇલેક્ટ્રોડ ક્યાં લગાવવો તે માત્ર “જ્યાં દુખે ત્યાં લગાવી દો” જેટલું સરળ નથી.

યોગ્ય પ્લેસમેન્ટ સારવારની અસર અને સલામતી બંને માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

ઘરે TENS વાપરી શકાય?

કેટલાક TENS ઉપકરણો ઘરેલુ ઉપયોગ માટે બનાવવામાં આવે છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે દરેક વ્યક્તિએ પોતાની રીતે તેનો ઉપયોગ શરૂ કરી દેવો જોઈએ.

ખાસ કરીને પહેલીવાર ઉપયોગ કરતા પહેલાં:

યોગ્ય ડિવાઇસ પસંદગી
ઇલેક્ટ્રોડ પ્લેસમેન્ટ
સેટિંગ
સારવારનો સમય
કઈ પરિસ્થિતિમાં તેનો ઉપયોગ ન કરવો

વિશે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

IFT સામાન્ય રીતે ક્લિનિકલ સેટિંગમાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની દેખરેખ હેઠળ વધુ જોવા મળે છે.

કયા દર્દીઓએ સાવચેતી રાખવી જોઈએ?

ઇલેક્ટ્રોથેરાપી દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને નીચેની સ્થિતિમાં નિષ્ણાતની સલાહ જરૂરી છે:

પેસમેકર અથવા અન્ય ઇમ્પ્લાન્ટેડ ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસ

ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશનનો ઉપયોગ કરતાં પહેલાં તબીબી માર્ગદર્શન જરૂરી છે.

ગર્ભાવસ્થા

ખાસ કરીને પેટ અથવા પેલ્વિસની આસપાસ ઇલેક્ટ્રોડ લગાવતાં પહેલાં તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.

ત્વચાની સમસ્યા

ઘા, ઈન્ફેક્શન, ગંભીર ત્વચાની બળતરા અથવા સંવેદનશીલ ત્વચા પર ઇલેક્ટ્રોડ લગાવવું યોગ્ય ન હોઈ શકે.

સંવેદનશક્તિ ઓછી હોય

જે વ્યક્તિને ત્વચામાં સંવેદના ઓછી હોય તે વ્યક્તિમાં કરંટની તીવ્રતા યોગ્ય રીતે અનુભવાતી ન હોવાથી ખાસ સાવચેતી જરૂરી છે.

અજ્ઞાત કારણનો તીવ્ર દુખાવો

દુખાવાનું કારણ જાણી લીધા વગર માત્ર TENS અથવા IFT પર આધાર રાખવો યોગ્ય નથી.

ઇલેક્ટ્રોડ ક્યાં ન લગાવવા?

સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રોડનો ઉપયોગ:

ખુલ્લા ઘા ઉપર
ચેપગ્રસ્ત ત્વચા ઉપર
ગંભીર રીતે નુકસાન થયેલી ત્વચા ઉપર

ટાળવામાં આવે છે.

આ ઉપરાંત ચોક્કસ શરીરના વિસ્તારોમાં ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશન અંગે વિશેષ સાવચેતી જરૂરી હોઈ શકે છે. તેથી ખાસ કરીને ગળાના આગળના ભાગ, માથા અથવા છાતીના વિસ્તારમાં પોતાની રીતે ઇલેક્ટ્રોડ લગાવવો યોગ્ય નથી.

IFT/TENS કરાવતી વખતે સામાન્ય ભૂલો

ભૂલ 1: વધુ કરંટ એટલે વધુ ફાયદો

આ માન્યતા યોગ્ય નથી. જરૂરી કરતાં વધારે ઇન્ટેન્સિટીથી અસ્વસ્થતા અથવા ત્વચાની સમસ્યા થઈ શકે છે.

ભૂલ 2: માત્ર મશીનથી જ ઈલાજ થઈ જશે

ઇલેક્ટ્રોથેરાપી ઘણીવાર સમગ્ર ફિઝિયોથેરાપી કાર્યક્રમનો એક ભાગ હોય છે.

ભૂલ 3: દરેક દુખાવામાં એક જ સેટિંગ

દરેક દર્દી અને દરેક દુખાવાની સ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે.

ભૂલ 4: દુખાવો ઓછો થયો એટલે મૂળ સમસ્યા ઠીક થઈ ગઈ

દુખાવો ઓછો થવો અને ઈજા/રોગનું મૂળ કારણ સુધરવું એક જ બાબત નથી.

ભૂલ 5: ઇન્ટરનેટ પરથી સેટિંગ નકલ કરવી

TENS/IFTની સેટિંગ વ્યક્તિ, ઉપકરણ અને સારવારના હેતુ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.

IFT કે TENS — કયું પસંદ કરવું?

આ નિર્ણય સામાન્ય રીતે દર્દીના મૂલ્યાંકન પછી લેવાય છે.

સરળ રીતે કહીએ તો:

IFT: ક્લિનિકલ ફિઝિયોથેરાપીમાં પેઇન મેનેજમેન્ટ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી ઇન્ટરફેરન્શિયલ કરંટ ટેકનિક.

TENS: નસોને ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશન આપીને દુખાવાની અનુભૂતિને મેનેજ કરવામાં મદદ કરતી ટેકનિક.

બંનેનો ઉપયોગ દર્દીની જરૂરિયાત પ્રમાણે અલગ-અલગ અથવા અન્ય ફિઝિયોથેરાપી સારવાર સાથે થઈ શકે છે.

શું IFT અને TENS દરમિયાન દુખાવો થવો જોઈએ?

સામાન્ય રીતે સારવાર દરમિયાન હળવો ઝણઝણાટ અથવા સ્ટિમ્યુલેશન અનુભવાય છે. પરંતુ તીવ્ર બળતરા, અસહ્ય દુખાવો અથવા અચાનક અસામાન્ય લક્ષણો સામાન્ય સારવાર અનુભવ માનવા જોઈએ નહીં.

આવું થાય તો તરત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટને જણાવવું જોઈએ.

સારવાર કેટલો સમય કરવી?

સારવારનો સમય દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખો નથી.

તેના પર આધાર રાખે છે:

દર્દીની સમસ્યા
દુખાવાની તીવ્રતા
સારવારનો હેતુ
ઉપયોગમાં લેવાતું મશીન
કરંટના સેટિંગ
દર્દીની પ્રતિક્રિયા
અન્ય સારવાર સાથેનું કોમ્બિનેશન

આથી “દરેક વ્યક્તિએ 20 મિનિટ TENS કરવું” જેવી એક જ નિયમિત પદ્ધતિ યોગ્ય નથી.

શું IFT અને TENS દવાઓનો વિકલ્પ છે?

કેટલાક દર્દીઓમાં પેઇન મેનેજમેન્ટ માટે ઇલેક્ટ્રોથેરાપી ઉપયોગી બની શકે છે, પરંતુ તેને દરેક સ્થિતિમાં દવાનો સીધો વિકલ્પ માનવો યોગ્ય નથી.

દવા લેવી કે નહીં, દવાની જરૂરિયાત કેટલી છે અને કઈ દવા યોગ્ય છે તે નિર્ણય તબીબી નિષ્ણાતના માર્ગદર્શન હેઠળ લેવો જોઈએ.

ફિઝિયોથેરાપીનો હેતુ દર્દીને શક્ય હોય ત્યાં સુધી કાર્યક્ષમતા સુધારવા, હલનચલન વધારવા, સ્નાયુ મજબૂત કરવા અને પેઇન મેનેજમેન્ટમાં મદદ કરવાનો હોય છે.

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ IFT/TENS સાથે શું કરી શકે?

દર્દીની સમસ્યા પ્રમાણે સારવારમાં નીચેના ઘટકો જોડાઈ શકે છે:

ઇલેક્ટ્રોથેરાપી
મેન્યુઅલ થેરાપી
સ્ટ્રેચિંગ
મજબૂતીકરણ કસરતો
મોબિલિટી કસરતો
કોર સ્ટેબિલાઇઝેશન
પોશ્ચર કરેકશન
બેલેન્સ ટ્રેનિંગ
ગેઇટ ટ્રેનિંગ
હોમ એક્સરસાઇઝ પ્રોગ્રામ
કામ કરવાની રીતમાં ફેરફાર

આ અભિગમનો હેતુ માત્ર “દુખાવો ઓછો કરવો” નહીં પરંતુ દર્દીને ફરીથી રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓમાં વધુ સારી રીતે પરત લાવવાનો હોય છે.

ક્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે?

દુખાવો માત્ર સ્નાયુ અથવા સાંધાની સામાન્ય સમસ્યા છે એવું માનતા પહેલાં કેટલીક ચેતવણીના લક્ષણોને ગંભીરતાથી લેવું જોઈએ.

જો દુખાવા સાથે:

હાથ અથવા પગમાં વધતી નબળાઈ
સંવેદનામાં ગંભીર ઘટાડો
ચાલવામાં અચાનક મુશ્કેલી
પેશાબ અથવા મળ ઉપર નિયંત્રણમાં ફેરફાર
ગંભીર ઈજા
અસ્પષ્ટ તાવ
અચાનક ખૂબ જ તીવ્ર દુખાવો

હોય તો તાત્કાલિક તબીબી મૂલ્યાંકન જરૂરી બની શકે છે.

અંતમાં

IFT અને TENS બંને ઇલેક્ટ્રોથેરાપીની પદ્ધતિઓ છે, પરંતુ બંને એકસરખાં નથી. TENS મુખ્યત્વે નિયંત્રિત ઇલેક્ટ્રિકલ પલ્સ દ્વારા નસોને ઉત્તેજિત કરીને દુખાવાની અનુભૂતિને મેનેજ કરવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે IFTમાં અલગ મધ્યમ-આવર્તનવાળા પ્રવાહોના ઇન્ટરફેરન્સ દ્વારા સારવારાત્મક સ્ટિમ્યુલેશન આપવામાં આવે છે.

બંને પદ્ધતિઓ કેટલાક દર્દીઓમાં દુખાવો ઘટાડવામાં અને કસરત આધારિત પુનર્વસનને સરળ બનાવવામાં સહાયક બની શકે છે. જોકે, કયું મશીન ઉપયોગી રહેશે તે માત્ર દુખાવાના સ્થાન પરથી નક્કી થતું નથી. દુખાવાનું કારણ, દર્દીની સ્થિતિ, તબીબી ઇતિહાસ અને સમગ્ર ફિઝિયોથેરાપી મૂલ્યાંકન ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.

સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે મશીન આધારિત પેઇન રિલીફને સમગ્ર સારવારનો એક ભાગ માનવો જોઈએ, સંપૂર્ણ સારવાર નહીં. યોગ્ય કસરત, સ્નાયુ મજબૂતી, મોબિલિટી, પોશ્ચર સુધારણા અને જરૂરી જીવનશૈલી ફેરફારો સાથે સંકલિત ફિઝિયોથેરાપી વધુ વ્યાપક પુનર્વસન માટે મદદરૂપ બની શકે છે.