પેઢાના રોગો
પેઢાના રોગો: કારણો, લક્ષણો અને ઉપચાર વિશે સંપૂર્ણ માહિતી
પેઢાના રોગો એટલે માનવ શરીરના પેટના ભાગમાં થતા વિવિધ રોગો. તેમાં પેટદર્દ, અજીર્ણ, ગેસ, એસિડિટી, અલ્સર, પિત્તાશયના રોગો, યકૃતના રોગો અને આંતરડાના રોગો સામેલ છે. આ રોગો જીવનશૈલી, ખોરાકની આદતો અને સંક્રમણ જેવી પરિસ્થિતિઓને કારણે થઈ શકે છે.
આ રોગો ધીમે ધીમે આગળ વધે છે અને જો તેની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે, તો તે દાંતને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને છેવટે દાંત પડી જવાનું કારણ પણ બની શકે છે.
પેઢાના રોગોના મુખ્ય પ્રકાર
પેઢાના રોગો મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે:
- જીન્જીવાઈટિસ (Gingivitis): આ પેઢાના રોગનો પ્રારંભિક અને હળવો તબક્કો છે. આ તબક્કામાં પેઢામાં સોજો આવે છે, તે લાલ થઈ જાય છે અને બ્રશ કરતી વખતે કે ફ્લોસ કરતી વખતે તેમાંથી લોહી નીકળી શકે છે. જીન્જીવાઈટિસ સામાન્ય રીતે દુખાવો કરતો નથી, તેથી ઘણા લોકો તેના લક્ષણોને અવગણે છે.
- પિરિયડૉન્ટાઇટિસ (Periodontitis):
- આ તબક્કામાં ચેપ પેઢાની અંદર સુધી ફેલાય છે અને દાંતને ટેકો આપતા હાડકાં અને પેશીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે. જેમ જેમ આ સ્થિતિ બગડે છે, તેમ તેમ દાંત ઢીલા થવા લાગે છે અને છેવટે પડી જાય છે.
પેઢાના રોગો થવાના કારણો
પેઢાના રોગોનું સૌથી મુખ્ય કારણ પ્લાક (Plaque) છે. પ્લાક એ બેક્ટેરિયા, ખોરાકના કણો અને લાળનું એક ચીકણું પડ છે જે દાંત પર સતત જમા થાય છે.
- નબળી મૌખિક સ્વચ્છતા: જો તમે નિયમિતપણે દાંત સાફ ન કરો, તો પ્લાક જમા થઈને સખત થઈ જાય છે અને ટાર્ટર (Tartar) અથવા કેલ્ક્યુલસ બને છે. ટાર્ટર માત્ર ડેન્ટિસ્ટ દ્વારા જ દૂર કરી શકાય છે.
- ધૂમ્રપાન અને તમાકુ: ધૂમ્રપાન કરનાર વ્યક્તિઓમાં પેઢાના રોગ થવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે, કારણ કે તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે અને પેઢાના પેશીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે.
- હોર્મોનલ ફેરફારો: ગર્ભાવસ્થા, માસિક સ્રાવ અને મેનોપોઝ દરમિયાન થતા હોર્મોનલ ફેરફારો પેઢાને વધુ સંવેદનશીલ બનાવી શકે છે.
- કેટલાક રોગો: ડાયાબિટીસ અને કેટલીક રોગપ્રતિકારક શક્તિને લગતી બીમારીઓ પેઢાના રોગનું જોખમ વધારી શકે છે.
- જિનેટિક્સ: કેટલાક લોકોમાં આનુવંશિક રીતે પેઢાના રોગ થવાની સંભાવના વધુ હોય છે.
પેઢાના રોગોના લક્ષણો
પેઢાના રોગોના સામાન્ય લક્ષણોમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
- પેઢામાંથી લોહી નીકળવું: ખાસ કરીને બ્રશ કરતી વખતે કે ફ્લોસ કરતી વખતે.
- લાલ, સુજેલા અને કોમળ પેઢા: જે સામાન્ય રીતે ગુલાબી હોવા જોઈએ.
- મોંમાંથી દુર્ગંધ: સતત મોંમાંથી આવતી ખરાબ વાસ.
- દાંતનું ઢીલા થવું: દાંત હલતા હોય તેવું લાગવું.
- ખૂલતી જગ્યાઓ: દાંત અને પેઢા વચ્ચે નવી જગ્યાઓ બનવી.
- ચાવતી વખતે દુખાવો: ખાતી વખતે કે ચાવતી વખતે દુખાવો થવો.
પેઢાના રોગોની સારવાર અને ઉપચાર
પેઢાના રોગોની સારવાર રોગના તબક્કા પર આધાર રાખે છે.
- એન્ટિબાયોટિક્સ: ચેપને નિયંત્રિત કરવા માટે મૌખિક એન્ટિબાયોટિક્સ અથવા એન્ટિબાયોટિક જેલનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
- સર્જરી: ગંભીર કિસ્સાઓમાં, દાંતને ટેકો આપતા હાડકાં અને પેશીઓને સુધારવા માટે ફ્લૅપ સર્જરી (Flap Surgery) અથવા ગ્રાફ્ટિંગ (Grafting) જેવી સર્જરીની જરૂર પડી શકે છે.
પેઢાના રોગોથી બચાવની રીતો
પેઢાના રોગોથી બચવા માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગ મૌખિક સ્વચ્છતા જાળવવાનો છે:
- નિયમિત બ્રશિંગ: દિવસમાં બે વાર, સવાર અને રાત્રે, નરમ બ્રશથી દાંત સાફ કરો.
- ફ્લોસિંગ: દરરોજ એકવાર ફ્લોસનો ઉપયોગ કરો જેથી દાંત વચ્ચેથી પ્લાક અને ખોરાકના કણો દૂર થાય.
- ડેન્ટિસ્ટની મુલાકાત: નિયમિતપણે, દર છ મહિને, ડેન્ટિસ્ટ પાસે તપાસ અને સફાઈ માટે જાઓ.
- સ્વસ્થ આહાર: શર્કરા અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું સેવન ઓછું કરો.
- ધૂમ્રપાન ટાળો: ધૂમ્રપાનથી દૂર રહો.
પેઢાના રોગોની વહેલી ઓળખ અને સમયસર સારવાર દાંતને બચાવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો તમને ઉપર જણાવેલા કોઈ પણ લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ તમારા ડેન્ટિસ્ટનો સંપર્ક કરો.
