એક્યુપ્રેશર

💆 એક્યુપ્રેશર (Acupressure): દબાયેલી નસો અને રોગોને મટાડવાની પ્રાચીન ચિકિત્સા પદ્ધતિ

એક્યુપ્રેશર એ ભારત અને ચીનની હજારો વર્ષ જૂની અને અત્યંત પ્રભાવશાળી સારવાર પદ્ધતિ છે. આ પદ્ધતિનો મુખ્ય સિદ્ધાંત એ છે કે આપણા શરીરમાં ઉર્જાના પ્રવાહ (Life Force) માટે ખાસ બિંદુઓ આવેલા છે. જ્યારે આ ઉર્જાના પ્રવાહમાં અવરોધ આવે છે, ત્યારે આપણે બીમાર પડીએ છીએ. એક્યુપ્રેશરમાં શરીરના ચોક્કસ ભાગો, ખાસ કરીને હથેળી અને પગના તળિયા પર દબાણ આપીને આ ઉર્જા પ્રવાહને ફરી સક્રિય કરવામાં આવે છે અને રોગને મટાડવામાં આવે છે.

આ લેખમાં આપણે એક્યુપ્રેશર કેવી રીતે કામ કરે છે, તેના ફાયદા અને મુખ્ય બિંદુઓ વિશે વિગતવાર જાણીશું.

1. એક્યુપ્રેશર કેવી રીતે કામ કરે છે?

વિજ્ઞાન અનુસાર, આપણા હાથ અને પગના તળિયામાં હજારો ચેતાતંતુઓ (Nerves) ના છેડા આવેલા હોય છે. આ છેડાઓ શરીરના વિવિધ અંગો જેમ કે હૃદય, ફેફસાં, કિડની અને મગજ સાથે જોડાયેલા હોય છે.

જ્યારે કોઈ ચોક્કસ બિંદુ પર દબાણ આપવામાં આવે છે, ત્યારે:

• તે અંગમાં રક્ત પરિભ્રમણ (Blood Circulation) વધે છે.
• સ્નાયુઓનો તણાવ ઓછો થાય છે.
• શરીર ‘એન્ડોર્ફિન’ નામનું કુદરતી પેઇનકિલર મુક્ત કરે છે, જે દુખાવામાં રાહત આપે છે.

2. એક્યુપ્રેશરના મુખ્ય ફાયદાઓ

એક્યુપ્રેશર પદ્ધતિ ઘણી બધી સમસ્યાઓમાં વરદાન સાબિત થાય છે:

1. દુખાવામાં રાહત: માથાનો દુખાવો, માઇગ્રેન, કમરનો દુખાવો અને સાંધાના દુખાવામાં તે જાદુઈ અસર કરે છે.
2. તણાવ અને ચિંતામાં ઘટાડો: તે મગજને શાંત કરે છે અને માનસિક તણાવ (Stress) દૂર કરીને સારી ઊંઘ લાવવામાં મદદ કરે છે.
3. પાચન શક્તિમાં સુધારો: એસિડિટી, કબજિયાત અને ગેસ જેવી સમસ્યાઓ માટે હથેળીના ચોક્કસ બિંદુઓ દબાવવાથી રાહત મળે છે.
4. રોગપ્રતિકારક શક્તિ: તે શરીરની કુદરતી રોગ સામે લડવાની શક્તિ (Immunity) વધારે છે.
5. લો બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ: નિયમિત સારવારથી બ્લડ શુગર અને બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

3. મહત્વના એક્યુપ્રેશર બિંદુઓ (Major Points)

તમે ઘરે બેસીને પણ આ બિંદુઓ પર દબાણ આપી શકો છો:

A. LI4 (Hegu Point) – માથાનો દુખાવો અને દાંતનો દુખાવો

આ બિંદુ અંગૂઠા અને પંજાની વચ્ચેના સ્નાયુબદ્ધ ભાગમાં આવેલું છે. તેને ૨-૩ મિનિટ દબાવવાથી માથાનો દુખાવો, માઇગ્રેન અને તણાવમાં તરત રાહત મળે છે. (નોંધ: સગર્ભા સ્ત્રીઓએ આ બિંદુ દબાવવું નહીં).

B. PC6 (Neiguan Point) – ઉબકા અને એસિડિટી

કાંડાની રેખાથી નીચે ત્રણ આંગળી જેટલા અંતરે આ બિંદુ આવેલું છે. તે મુસાફરી દરમિયાન થતી ઉલ્ટી (Motion Sickness) અને પેટની ગરબડમાં રાહત આપે છે.

C. LV3 (Tai Chong) – ગુસ્સો અને થાક

પગના અંગૂઠા અને તેની બાજુની આંગળીની વચ્ચેના ભાગમાં આ પોઈન્ટ છે. તે બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવા અને માનસિક શાંતિ માટે શ્રેષ્ઠ છે.

4. એક્યુપ્રેશર કરવાની સાચી રીત

1. દબાણ: બિંદુ પર અંગૂઠા અથવા પેન જેવી કોઈ વસ્તુથી ૨ થી ૩ મિનિટ સુધી મધ્યમ દબાણ આપો.
2. ઊંડા શ્વાસ: જ્યારે તમે બિંદુ દબાવો ત્યારે લાંબા અને ઊંડા શ્વાસ લેતા રહો.
3. સમય: જમ્યાના તરત પછી એક્યુપ્રેશર ન કરવું. ભોજનના ૨ કલાક પછીનો સમય શ્રેષ્ઠ છે.
4. સાતત્ય: કોઈ પણ બીમારીને મટાડવા માટે દરરોજ ૧૦-૧૫ મિનિટ એક્યુપ્રેશર કરવું જોઈએ.

5. સાવચેતીઓ અને મર્યાદાઓ

• ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભવતી મહિલાઓએ નિષ્ણાતની સલાહ વગર કોઈ પણ બિંદુ દબાવવા નહીં, કારણ કે અમુક બિંદુઓ ગર્ભાશયના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.
• ગંભીર ઈજા: જો હાડકામાં ફ્રેક્ચર હોય કે ચામડી પર ગંભીર ઘા હોય, તો તે જગ્યાએ દબાણ ન આપવું.
• કેન્સર કે હૃદયરોગ: ગંભીર બીમારીઓ માટે એક્યુપ્રેશરને માત્ર પૂરક સારવાર (Supportive treatment) તરીકે વાપરવું, તે મુખ્ય સારવારનો વિકલ્પ નથી.

નિષ્કર્ષ

એક્યુપ્રેશર એ આડઅસર વગરની કુદરતી સારવાર છે. જો તેને પ્રાણાયામ અને યોગ્ય આહાર સાથે જોડવામાં આવે, તો તે લાંબી બીમારીઓને જડમૂળથી મટાડી શકે છે. ખાસ કરીને આજની ભાગદોડ ભરી જિંદગીમાં તણાવ મુક્ત રહેવા માટે આ પદ્ધતિ દરેક વ્યક્તિએ શીખવી જોઈએ.