કપિંગ થેરાપીના ફાયદા
🍯 કપિંગ થેરાપીના ફાયદા: પ્રાચીન સારવાર પદ્ધતિ જે આધુનિક યુગમાં બની છે ‘પેઈન કિલર’ 🩹
કપિંગ થેરાપી (Cupping Therapy) એ હજારો વર્ષ જૂની સારવાર પદ્ધતિ છે, જેનો ઉદભવ ચીન અને મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં થયો હતો. તાજેતરમાં ઓલિમ્પિક રમતવીરો અને સેલિબ્રિટીઓના શરીર પર દેખાતા ગોળ લાલ નિશાનોને કારણે આ થેરાપીએ આખા વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ફિઝિયોથેરાપીમાં પણ રમતગમતની ઈજાઓ અને સ્નાયુઓના લાંબા ગાળાના દુખાવા માટે કપિંગ થેરાપીનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ લેખમાં આપણે કપિંગ થેરાપી શું છે, તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેનાથી થતા સ્વાસ્થ્ય લાભો વિશે વિગતવાર સમજીશું.
1. કપિંગ થેરાપી એટલે શું?
કપિંગ થેરાપીમાં કાચ, સિલિકોન અથવા પ્લાસ્ટિકના ખાસ કપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ કપને ત્વચા પર મૂકીને તેની અંદર શૂન્યાવકાશ (Suction) પેદા કરવામાં આવે છે. આ સક્શનને કારણે ત્વચા અને નીચેના સ્નાયુઓ કપની અંદર ખેંચાય છે.
કપિંગના મુખ્ય બે પ્રકાર છે:
- ડ્રાય કપિંગ (Dry Cupping): જેમાં માત્ર સક્શન દ્વારા ત્વચાને ખેંચવામાં આવે છે.
- વેટ કપિંગ (Wet Cupping/Hijama): જેમાં સક્શન પછી ત્વચા પર નાના કાપા મૂકીને અશુદ્ધ લોહી કાઢવામાં આવે છે (આ તબીબી દેખરેખ હેઠળ જ કરવું જોઈએ).
2. તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
કપિંગ થેરાપી પાછળનું વિજ્ઞાન અત્યંત રસપ્રદ છે:
- રક્ત પરિભ્રમણ: સક્શનને કારણે તે ભાગમાં લોહીનો પ્રવાહ ઝડપથી વધે છે, જે પેશીઓને ઓક્સિજન પૂરું પાડે છે.
- ડીપ ટીશ્યુ મસાજ: આ એક પ્રકારનો ‘રિવર્સ મસાજ’ છે. મસાજમાં સ્નાયુઓને દબાવવામાં આવે છે, જ્યારે કપિંગમાં તેમને ઉપર તરફ ખેંચવામાં આવે છે, જે ઊંડાણમાં રહેલી જકડન દૂર કરે છે.
- ડિટોક્સિફિકેશન: તે લસિકા પ્રણાલી (Lymphatic system) ને સક્રિય કરે છે, જે શરીરમાંથી ઝેરી તત્વો (Toxins) બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.
3. કપિંગ થેરાપીના મુખ્ય ફાયદાઓ
A. સ્નાયુઓના દુખાવામાં તાત્કાલિક રાહત
કમર, ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓ જે લાંબા સમયથી જકડાયેલા હોય, તેમાં કપિંગ કરવાથી સ્નાયુઓના તંતુઓ ઢીલા પડે છે અને દુખાવો ઓછો થાય છે.
B. રમતગમતની ઈજાઓ અને રિકવરી
રમતવીરો માટે આ થેરાપી વરદાન સમાન છે. તે વર્કઆઉટ પછી થતા સ્નાયુઓના થાકને દૂર કરે છે અને માઈક્રો-ઈજાઓને ઝડપથી સાજી કરવામાં મદદ કરે છે.
C. રમતગમતની કામગીરીમાં સુધારો
કપિંગ શરીરમાં લવચીકતા (Flexibility) વધારે છે. જ્યારે સ્નાયુઓ જકડાયેલા ન હોય, ત્યારે વ્યક્તિ વધુ સારી રીતે હલનચલન કરી શકે છે.
D. ત્વચાના સ્વાસ્થ્ય માટે
તે ત્વચામાં લોહીનું પરિભ્રમણ વધારે છે, જે ખીલ, સેલ્યુલાઈટ અને ત્વચાના અન્ય રોગોમાં રાહત આપે છે. ફેસિયલ કપિંગ (Facial Cupping) દ્વારા ચહેરા પર કુદરતી ચમક પણ લાવી શકાય છે.
E. શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓ
પ્રાચીન સમયથી કપિંગનો ઉપયોગ ફેફસાંમાં જમા થયેલો કફ દૂર કરવા અને અસ્થમા જેવી સમસ્યાઓમાં શ્વાસ લેવાની ક્ષમતા સુધારવા માટે કરવામાં આવે છે.
4. મહિલાઓ માટે કપિંગ થેરાપી
મહિલાઓમાં થતા હોર્મોનલ ફેરફારો અને કામના ભારણને કારણે થતા શારીરિક તણાવમાં કપિંગ ખૂબ મદદરૂપ છે:
- મેનોપોઝ: હોર્મોનલ અસંતુલનને કારણે થતા શારીરિક દુખાવામાં રાહત.
- તણાવ મુક્તિ: તે પેરાસિમ્પેથેટિક નર્વસ સિસ્ટમને સક્રિય કરે છે, જે ઊંડો આરામ (Deep relaxation) આપે છે.
- માઈગ્રેન: ગરદન અને ખભા પર કપિંગ કરવાથી માઈગ્રેનના દુખાવાની તીવ્રતા ઘટે છે.
5. કપિંગ પછી દેખાતા નિશાન શું છે?
કપિંગ પછી ત્વચા પર દેખાતા લાલ કે જાંબલી ગોળ નિશાન એ ઈજા નથી. તેને ‘બ્રુઈસ’ (Bruise) ન સમજવા જોઈએ. આ નિશાન સૂચવે છે કે તે ભાગમાં લોહી જમા થયું હતું અથવા ઝેરી તત્વો બહાર આવ્યા છે. સામાન્ય રીતે આ નિશાન 3 થી 7 દિવસમાં આપમેળે ગાયબ થઈ જાય છે.
6. સાવચેતી અને કોણે ટાળવું જોઈએ?
કપિંગ હંમેશા નિષ્ણાત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ કે પ્રમાણિત થેરાપિસ્ટ પાસે જ કરાવવું જોઈએ.
- ખુલ્લા ઘા: જ્યાં ત્વચા ફાટી ગઈ હોય ત્યાં કપિંગ ન કરવું.
- ગંભીર એનીમિયા: લોહીની ખૂબ ઉણપ હોય તેવી વ્યક્તિએ વેટ કપિંગ ન કરાવવું.
- બ્લડ થિનર્સ: જેઓ લોહી પાતળું કરવાની દવા લેતા હોય તેમણે સાવચેતી રાખવી.
- ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભવતી મહિલાઓએ પેટ અને પીઠના નીચલા ભાગમાં કપિંગ ટાળવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
કપિંગ થેરાપી એ પરંપરાગત જ્ઞાન અને આધુનિક ફિઝિયોથેરાપીનું સુંદર મિશ્રણ છે. તે માત્ર શારીરિક પીડા જ નહીં, પણ માનસિક શાંતિ અને શરીરના શુદ્ધિકરણ માટે પણ ઉત્તમ છે. જો તમે જૂના દુખાવા અથવા સ્નાયુઓની જકડનથી પરેશાન હોવ, તો કપિંગ થેરાપી એકવાર ચોક્કસ અજમાવવા જેવી છે.
