સવારે ઉઠતી વખતે થતા શરીરના જકડાહટ (Morning Stiffness) ના કારણો અને ઈલાજ.

સવારે પથારીમાંથી ઉઠતી વખતે જ્યારે તમે પહેલું ડગલું ભરો અને આખું શરીર લોખંડ જેવું જકડાયેલું લાગે, ત્યારે તે માત્ર આળસ નથી, પણ તબીબી ભાષામાં તેને ‘મોર્નિંગ સ્ટિફનેસ’ (Morning Stiffness) કહેવામાં આવે છે. ઘણા લોકો માટે આ જકડાહટ ૧૦-૧૫ મિનિટમાં જતી રહે છે, પરંતુ અમુક લોકો માટે તે કલાકો સુધી ચાલે છે અને દૈનિક કામકાજમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે સવારે શરીર કેમ જકડાઈ જાય છે અને ફિઝિયોથેરાપી તથા જીવનશૈલી દ્વારા તેનો કાયમી ઈલાજ કેવી રીતે કરી શકાય.

Table of Contents

૧. સવારે શરીર જકડાઈ જવાના મુખ્ય કારણો

સવારે જકડાહટ થવા પાછળ અનેક જૈવિક અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી કારણો હોઈ શકે છે:

સાંધાનો સોજો (Inflammation): જો તમને આર્થરાઈટિસ (ગઠિયા) જેવી સમસ્યા હોય, તો રાત્રે લાંબો સમય હલનચલન ન થવાને કારણે સાંધામાં પ્રવાહી (Synovial Fluid) જમા થાય છે અને ઘટ્ટ બને છે, જે સવારે જકડાહટ પેદા કરે છે.
ઉંમર અને ઘસારો: ઉંમર વધવાની સાથે સાંધા વચ્ચેનું લ્યુબ્રિકેશન ઓછું થાય છે. પથારીમાં આખી રાત સ્થિર રહેવાથી સવારે સાંધા ‘કાટ ખાધેલા મશીન’ જેવા લાગે છે.
ખોટું પોશ્ચર (Sleeping Posture): ખૂબ ઊંચો તકિયો રાખવો અથવા બહુ નરમ ગાદલા પર સૂવાથી કરોડરજ્જુ અને સ્નાયુઓ પર ખોટું દબાણ આવે છે.
વિટામિનની ઉણપ: શરીરમાં વિટામિન $D$ અને $B_{12}$ ની ઉણપને કારણે સ્નાયુઓ નબળા પડે છે અને જલ્દી જકડાઈ જાય છે.
રાત્રિ દરમિયાન ઓછું તાપમાન: ઠંડા વાતાવરણમાં સ્નાયુઓ સંકોચાય છે, જે સવારે દુખાવો અને જકડન વધારે છે.

૨. રોગોના સંકેત: કેટલી વાર જકડાહટ રહે છે?

જકડાહટનો સમયગાળો કયા પ્રકારની બીમારી હોઈ શકે તેનો સંકેત આપે છે:

૩૦ મિનિટથી ઓછી: આ સામાન્ય રીતે ‘ઓસ્ટિઓ આર્થરાઈટિસ’ (સાંધાનો ઘસારો) અથવા સામાન્ય થાક હોઈ શકે છે.
૧ કલાકથી વધુ: જો જકડાહટ ૧ કલાકથી વધુ ચાલે, તો તે ‘રૂમેટોઇડ આર્થરાઈટિસ’ (વા) અથવા ‘એન્કાયલોઝિંગ સ્પોન્ડિલાઈટિસ’ જેવા ગંભીર સોજાના રોગોનો સંકેત હોઈ શકે છે.

૩. મોર્નિંગ સ્ટિફનેસનો ફિઝિયોથેરાપી ઈલાજ

ફિઝિયોથેરાપી આ સમસ્યાના મૂળ કારણ પર કામ કરે છે:

A. પથારીમાં જ કરવાની કસરતો (Wake-up Drills)

પથારીમાંથી નીચે ઉતરતા પહેલા આ હિલચાલ કરવાથી લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે:

એન્કલ પમ્પ્સ: પંજાને ઉપર-નીચે ફેરવો.
ની રોલ્સ: બંને પગ વાળીને ધીમેથી ડાબે અને જમણે ઝુલાવો.
રિસ્ટ રોટેશન: કાંડા અને આંગળીઓને ખોલ-બંધ કરો.

B. હીટ થેરાપી (Heat Therapy)

સવારે ઉઠીને ગરમ પાણીથી સ્નાન કરવાથી સ્નાયુઓ તરત જ રિલેક્સ થાય છે. ગરમ પાણી લોહીની નસોને ખોલે છે અને જકડાહટ ઘટાડે છે.

C. મેટ્રિક્સ રિધમ થેરાપી (Matrix Rhythm Therapy)

જો જકડાહટ જૂની હોય, તો આ આધુનિક થેરાપી દ્વારા કોષોમાં કુદરતી લય (Rhythm) પાછી લાવવામાં આવે છે, જે લાંબા ગાળાની રાહત આપે છે.

૪. જીવનશૈલીમાં જરૂરી ફેરફારો

હાઇડ્રેશન: રાત્રે સૂતા પહેલા અને સવારે ઉઠીને પૂરતું પાણી પીવો. ડિહાઇડ્રેશનથી સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે.
આહાર: આહારમાં ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ (અળસી, અખરોટ) અને એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી ખોરાક (હળદર વાળું દૂધ) સામેલ કરો.
વજન નિયંત્રણ: વધુ વજન સાંધા પર સતત દબાણ રાખે છે, જે સવારની જકડન વધારે છે.
યોગ્ય ગાદલું: ઓર્થોપેડિક અથવા મધ્યમ સખત ગાદલાનો ઉપયોગ કરો જે કરોડરજ્જુને ટેકો આપે.

૫. ઘરેલુ ઉપચાર અને સાવચેતી

૧. સરસવના તેલની માલિશ: રાત્રે હૂંફાળા સરસવના તેલથી સાંધા પર માલિશ કરવાથી સવારે જકડાહટ ઓછી અનુભવાય છે.

૨. મેથીનું પાણી: મેથીના દાણા રાત્રે પલાળીને સવારે તેનું પાણી પીવાથી વાયુ દોષ અને સોજામાં રાહત મળે છે.

૩. ઠંડીથી બચો: રાત્રે એસી (AC) નું તાપમાન બહુ નીચું ન રાખો અથવા સાંધાને ઢાંકીને રાખો.

નિષ્કર્ષ

સવારની જકડાહટ એ તમારા શરીરનો એક સંકેત છે કે તમારે તમારા સાંધા અને સ્નાયુઓ પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. જો આ સમસ્યા લાંબા સમયથી હોય, તો તેને અવગણશો નહીં. સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે તમારા શરીરની તપાસ કરીને ખાસ ‘કસ્ટમાઇઝ્ડ એક્સરસાઇઝ પ્લાન’ તૈયાર કરીએ છીએ જેથી તમારી સવાર દર્દમુક્ત અને ઉર્જાવાન બને.