સપ્તાહના અંતે જ કસરત કરતા (Weekend Warriors) લોકો માટે જોખમો.

આજના ભાગદોડભર્યા યુગમાં ‘વીકેન્ડ વોરિયર્સ’ (Weekend Warriors) શબ્દ ખૂબ પ્રચલિત બન્યો છે. આ એવા લોકો છે જે આખું અઠવાડિયું ઓફિસમાં બેસીને કામ કરે છે અને શનિ-રવિ રજાના દિવસે જિમમાં કલાકો ગાળે છે, લાંબુ રનિંગ કરે છે કે ભારે સ્પોર્ટ્સ રમે છે.

ભલે અઠવાડિયામાં બે દિવસ કસરત કરવી એ બિલકુલ ન કરવા કરતાં શ્રેષ્ઠ છે, પરંતુ પાંચ દિવસના આરામ પછી અચાનક શરીર પર અતિશય ભાર મૂકવો એ અનેક શારીરિક જોખમોને આમંત્રણ આપે છે. ચાલો જાણીએ કે ‘વીકેન્ડ વોરિયર’ હોવાના જોખમો શું છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચી શકાય.

૧. અચાનક હૃદય પર આવતું દબાણ (Cardiac Strain)

જ્યારે તમે પાંચ દિવસ બેઠાડુ જીવન જીવો છો, ત્યારે તમારા હૃદયના સ્નાયુઓ સામાન્ય ગતિએ કામ કરવા ટેવાયેલા હોય છે.

• જોખમ: રવિવારે અચાનક મેરેથોન દોડવી કે હાઈ-ઇન્ટેન્સિટી વર્કઆઉટ (HIIT) કરવાથી હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર એકાએક વધી જાય છે. જો કોઈને અજાણતા પણ હૃદયની કોઈ તકલીફ હોય, તો આ સ્થિતિમાં હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધી જાય છે.
• સાવચેતી: કસરતની તીવ્રતા ધીમે ધીમે વધારો.

૨. ‘ઓવરયુઝ’ ઈજાઓ (Overuse Injuries)

વીકેન્ડ વોરિયર્સમાં સ્નાયુઓ અને સાંધાની ઈજાઓ સૌથી વધુ જોવા મળે છે.

• સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ (Strains): પાંચ દિવસ સુધી નિષ્ક્રિય રહેલા સ્નાયુઓ અચાનક ખેંચાણ સહન કરી શકતા નથી, જેનાથી ‘મસલ ટીયર’ થઈ શકે છે.
• લિગામેન્ટ અને ટેન્ડન ઇન્જરી: અચાનક ભારે વજન ઉઠાવવા કે દોડવાથી એડી (Achilles tendon) અથવા ઘૂંટણના લિગામેન્ટ (ACL) પર દબાણ આવે છે.
• શિન સ્પ્લિંટ્સ (Shin Splints): જે લોકો માત્ર વીકેન્ડમાં જ લાંબુ દોડે છે, તેમના પગના હાડકાંમાં અસહ્ય દુખાવો થઈ શકે છે.

3. રિકવરીનો અભાવ

સામાન્ય રીતે, પ્રોફેશનલ એથ્લેટ્સ કસરત પછી શરીરને રિકવર થવા માટે સમય આપે છે. પરંતુ વીકેન્ડ વોરિયર્સ શનિવાર અને રવિવાર એમ બે દિવસ સતત ભારે કસરત કરે છે.

• સમસ્યા: શનિવારના થાકેલા સ્નાયુઓ રવિવાર સુધીમાં રિકવર થયા હોતા નથી. થાકેલા સ્નાયુઓ સાથે કસરત કરવાથી ઈજા થવાની શક્યતા ૭૦% વધી જાય છે.

૪. ‘વીકેન્ડ વોરિયર’ માટે સુરક્ષિત રહેવાની ટિપ્સ

જો તમારી પાસે માત્ર શનિ-રવિ જ સમય હોય, તો નીચે મુજબની તકેદારી રાખવી જોઈએ:

ટિપ	સમજૂતી
વોર્મ-અપ છે જરૂરી	કસરત શરૂ કરતા પહેલા ૧૫ મિનિટ શરીરને ગરમ કરો. સ્નાયુઓ જાગૃત હોવા જોઈએ.
વીકડેઝમાં હળવી હલનચલન	સોમવારથી શુક્રવાર દરમિયાન રોજ માત્ર ૧૦ મિનિટ વોકિંગ કે સ્ટ્રેચિંગ કરો જેથી શરીર સાવ જામ ન થઈ જાય.
હાઇડ્રેશન અને ડાયેટ	માત્ર વીકેન્ડમાં જ નહીં, આખું અઠવાડિયું પૂરતું પાણી પીવો અને પ્રોટીનયુક્ત આહાર લો.
શરીરનું સાંભળો	જો કસરત દરમિયાન કોઈ સાંધામાં તીવ્ર દુખાવો થાય, તો તેને અવગણીને કસરત ચાલુ ન રાખો.

૫. માનસિક તણાવ અને બર્નઆઉટ

વીકેન્ડ વોરિયર્સ ઘણીવાર પોતાને સાબિત કરવા કે અઠવાડિયાની કેલરી બાળવા માટે હદ બહાર મહેનત કરે છે.

• આનાથી માનસિક રીતે ‘બર્નઆઉટ’ અનુભવાય છે અને કસરત પ્રત્યેનો ઉત્સાહ લાંબો સમય ટકતો નથી. કસરત એ સજા નથી, પણ આનંદ હોવો જોઈએ.

નિષ્કર્ષ

જો તમે માત્ર શનિ-રવિ કસરત કરતા હોવ, તો તમારી ગણતરી ‘એક્ટિવ’ લોકોમાં ચોક્કસ થાય છે, જે સારી બાબત છે. પરંતુ ઈજાથી બચવા માટે તમારે તમારી મર્યાદા જાણવી જરૂરી છે. શ્રેષ્ઠ માર્ગ એ છે કે અઠવાડિયા દરમિયાન પણ રોજ ૧૫-૨૦ મિનિટની કોઈ પણ શારીરિક પ્રવૃત્તિ જાળવી રાખવી જેથી શનિવારે તમારું શરીર ‘શોક’ માં ન આવી જાય.