ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપી સેવાઓ.

જ્યારે આપણે ‘ઇમરજન્સી’ શબ્દ સાંભળીએ છીએ, ત્યારે સામાન્ય રીતે આપણા મનમાં હાર્ટ એટેક, અકસ્માત અથવા શ્વાસની તકલીફ જેવા વિચારો આવે છે. પરંતુ, તબીબી વિજ્ઞાનમાં ‘ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપી’ (Emergency Physiotherapy) પણ એટલી જ મહત્વની છે. ઘણી પરિસ્થિતિઓમાં જો સમયસર ફિઝિયોથેરાપી સારવાર ન મળે, તો વ્યક્તિ કાયમી અપંગતાનો ભોગ બની શકે છે અથવા તેની રિકવરી અત્યંત ધીમી પડી શકે છે.

આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપી શું છે, તેની જરૂર ક્યારે પડે છે અને તે કેવી રીતે દર્દીના જીવનમાં મોટો તફાવત લાવી શકે છે.

૧. ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપી એટલે શું?

ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપી એટલે એવી તાત્કાલિક સારવાર જે હોસ્પિટલના ICU (ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટ), અકસ્માત બાદના તાત્કાલિક કલાકોમાં અથવા તીવ્ર દુખાવાની સ્થિતિમાં આપવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દર્દીના શ્વાસ લેવાની ક્ષમતા જાળવવી, સ્નાયુઓને જકડાઈ જતા અટકાવવા અને ગંભીર ઈજા બાદ શરીરને ફરી કાર્યરત કરવું છે.

૨. ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપીની જરૂર ક્યારે પડે છે?

A. શ્વાસ સંબંધી કટોકટી (Respiratory Emergency)

ઘણીવાર ન્યુમોનિયા, અસ્થમા અથવા છાતીના ઓપરેશન પછી દર્દીના ફેફસામાં કફ જમા થઈ જાય છે. જો આ કફ તાત્કાલિક બહાર ન કાઢવામાં આવે તો શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડી શકે છે.

• ફિઝિયોથેરાપીનો રોલ: ‘ચેસ્ટ ફિઝિયોથેરાપી’ દ્વારા વાઇબ્રેશન અને પોશ્ચરલ ડ્રેનેજ તકનીકનો ઉપયોગ કરી ફેફસામાંથી કફ દૂર કરવામાં આવે છે, જે દર્દીનો જીવ બચાવી શકે છે.

B. બ્રેઈન સ્ટ્રોક કે લકવો (Acute Stroke)

જ્યારે કોઈને બ્રેઈન હેમરેજ કે સ્ટ્રોક આવે ત્યારે પ્રથમ ૨૪ થી ૪૮ કલાક ખૂબ મહત્વના હોય છે.

• ફિઝિયોથેરાપીનો રોલ: લકવાની અસરમાં સ્નાયુઓ જકડાઈ ન જાય તે માટે ‘પેસિવ મૂવમેન્ટ્સ’ શરૂ કરવામાં આવે છે. આનાથી મગજના કોષોને ફરીથી સક્રિય (Neuroplasticity) કરવામાં મદદ મળે છે.

C. તીવ્ર સ્પોર્ટ્સ ઇન્જરી (Acute Sports Injury)

મેદાન પર ખેલાડીને ગંભીર મચકોડ કે લિગામેન્ટ ફાટવાની ઈજા થાય ત્યારે તાત્કાલિક સારવાર જરૂરી છે.

• ફિઝિયોથેરાપીનો રોલ: ‘P.R.I.C.E’ (Protection, Rest, Ice, Compression, Elevation) પ્રોટોકોલ દ્વારા સોજો વધતો અટકાવવામાં આવે છે અને ફ્રેક્ચર જેવી ગંભીર સ્થિતિનું તાત્કાલિક નિદાન કરવામાં આવે છે.

D. ICU માં રહેલા દર્દીઓ માટે

લાંબા સમય સુધી બેભાન અવસ્થામાં કે વેન્ટિલેટર પર રહેલા દર્દીઓના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે અને નસોમાં લોહી જામી જવાની (DVT) શક્યતા રહે છે.

• ફિઝિયોથેરાપીનો રોલ: હળવી હિલચાલ દ્વારા લોહીનું પરિભ્રમણ જાળવી રાખવામાં આવે છે.

૩. તીવ્ર દુખાવો (Acute Pain) અને ઇમરજન્સી

ઘણીવાર લોકોને રાત્રે અચાનક ગરદન જકડાઈ જવી (Wry Neck) અથવા કમરમાં જોરદાર લચક આવવી જેવી તકલીફ થાય છે કે તેઓ હલી પણ શકતા નથી.

• આવી સ્થિતિમાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ ‘ક્રાયોથેરાપી’ (Cold Therapy) અથવા ‘ટેપિંગ’ (Kinesio Taping) દ્વારા સ્નાયુઓના ખેંચાણને તાત્કાલિક ઓછું કરી શકે છે.

૪. ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપીના ફાયદા

૧. ઝડપી રિકવરી: સારવાર જેટલી વહેલી શરૂ થાય, સાજા થવાની શક્યતા એટલી જ વધુ રહે છે. ૨. ગૂંચવણો અટકાવવી: તે બેડ-સોર્સ (પથારીવશ થવાથી થતા ઘા) અને સ્નાયુઓના કાયમી જકડાઈ જવા જેવી સમસ્યાઓ રોકે છે. ૩. હોસ્પિટલ સ્ટેમાં ઘટાડો: જો શ્વસન અને શારીરિક હિલચાલ જળવાયેલી રહે તો દર્દીને હોસ્પિટલમાંથી વહેલી રજા મળી શકે છે.

૫. ઇમરજન્સી સમયે શું કરવું?

જો કોઈ દર્દીને અચાનક હલનચલન બંધ થઈ જાય અથવા અસહ્ય સાંધાનો દુખાવો ઉપડે, તો:

• તે ભાગને બહુ હલાવશો નહીં.
• જો સોજો હોય તો બરફનો શેક કરો.
• તમારા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટનો તાત્કાલિક સંપર્ક કરો અથવા ક્લિનિકની ‘હોમ-વિઝિટ’ સેવાનો લાભ લો.

નિષ્કર્ષ

ઇમરજન્સી ફિઝિયોથેરાપી એ માત્ર દુખાવો મટાડવા માટે નથી, પણ તે જીવનની ગુણવત્તા જાળવવા અને ગંભીર અસરોને રોકવા માટેની એક આવશ્યક સેવા છે. ‘સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક’ માં અમે આવી કટોકટીની સ્થિતિમાં ઝડપી અને સચોટ સારવાર આપવા માટે હંમેશા સજ્જ છીએ.

સ્વાસ્થ્યની બાબતમાં સમયની કિંમત સમજો, કારણ કે સાચો નિર્ણય જ સાજી જિંદગીની ચાવી છે.