લેસર થેરાપી ઘા રુઝાવવા અને સોજો ઘટાડવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે?
ફિઝિયોથેરાપીના ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજીએ ઘણી પ્રગતિ કરી છે, અને તેમાં ‘લો-લેવલ લેસર થેરાપી’ (LLLT) અથવા ‘કોલ્ડ લેસર થેરાપી’ એ એક ક્રાંતિકારી પદ્ધતિ છે. જ્યારે દવાઓ કે અન્ય પરંપરાગત સારવારથી ઘા રુઝવવામાં વાર લાગે અથવા સ્નાયુઓનો અંદરનો સોજો ઓછો ન થતો હોય, ત્યારે લેસર કિરણો ચમત્કારિક પરિણામ આપે છે.
ઘણા લોકો લેસરનું નામ સાંભળીને ગભરાય છે કે તેનાથી ચામડી બળી જશે કે ઓપરેશન જેવો કાપો મૂકવો પડશે. પરંતુ ફિઝિયોથેરાપીમાં વપરાતું લેસર બિલકુલ સુરક્ષિત, ઠંડુ અને પીડારહિત હોય છે. આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે લેસર થેરાપી કેવી રીતે કામ કરે છે.
૧. લેસર થેરાપી (LLLT) શું છે?
લેસર એટલે ‘લાઈટ એમ્પ્લીફિકેશન બાય સ્ટીમ્યુલેટેડ એમિશન ઓફ રેડિયેશન’. ફિઝિયોથેરાપીમાં વપરાતા લેસર કિરણો ચોક્કસ તરંગલંબાઈ (Wavelength) ધરાવે છે જે ચામડીની અંદર ઉંડાણ સુધી ઉતરી શકે છે. આ કિરણો ગરમી પેદા કરવાને બદલે કોષોની અંદર રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા પેદા કરે છે, જેને ‘ફોટો-બાયોમોડ્યુલેશન’ (Photo-biomodulation) કહેવાય છે.
૨. લેસર થેરાપી કેવી રીતે કામ કરે છે?
લેસરના કિરણો શરીરના કોષો પર ત્રણ રીતે અસર કરે છે:
A. કોષોની ઉર્જામાં વધારો (ATP Production)
આપણા કોષોમાં ‘માઈટોકોન્ડ્રિયા’ હોય છે જે ઉર્જા બનાવે છે. લેસર કિરણો માઈટોકોન્ડ્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે, જેથી કોષો વધુ ઉર્જા (ATP) બનાવે છે. જ્યારે કોષો પાસે વધુ ઉર્જા હોય, ત્યારે તેઓ ઈજાગ્રસ્ત ભાગને ઝડપથી રિપેર કરી શકે છે.
B. લોહીના પરિભ્રમણમાં સુધારો
લેસર કિરણો નવી નાની રક્તવાહિનીઓ (Capillaries) બનાવવામાં મદદ કરે છે. જે ભાગમાં લોહીનો પ્રવાહ વધે છે, ત્યાં ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો વધુ પહોંચે છે, જેનાથી ઘા રુઝાવવાની પ્રક્રિયા (Healing) ઝડપી બને છે.
C. સોજો અને દુખાવો ઘટાડવો
લેસર તે રસાયણોને ઘટાડે છે જે શરીરમાં સોજો (Inflammation) પેદા કરે છે. તે લસિકા પ્રણાલી (Lymphatic system) ને સક્રિય કરે છે, જેથી ઈજાગ્રસ્ત ભાગમાં જમા થયેલું પ્રવાહી દૂર થાય છે અને સોજો ઉતરે છે.
૩. લેસર થેરાપીના મુખ્ય ફાયદાઓ
૧. ઝડપી ઘા રુઝાવો: ડાયાબિટીક અલ્સર, ઓપરેશન પછીના ટાંકા કે ચામડીના જૂના ઘા રુઝાવવા માટે લેસર અત્યંત અસરકારક છે. ૨. સોજામાં તાત્કાલિક રાહત: મચકોડ (Sprain) કે સાંધાના ઘસારાને કારણે આવેલા સોજાને તે ઝડપથી ઓછો કરે છે. ૩. સ્નાયુઓની જકડન: ખભા કે ગરદનની જકડન (Trigger points) ખોલવામાં મદદરૂપ થાય છે. ૪. દવા વગરનો ઈલાજ: જે લોકો પેઈન કિલર દવાઓ નથી લઈ શકતા, તેમના માટે લેસર એક સુરક્ષિત વિકલ્પ છે.
૪. કઈ સમસ્યાઓમાં લેસર થેરાપી વપરાય છે?
- લિગામેન્ટ અને ટેન્ડન ઈજા: ટેનિસ એલ્બો, એચિલિસ ટેન્ડિનાઇટિસ.
- સાંધાનો ઘસારો: ઘૂંટણનો ઓસ્ટિઓઆર્થરાઈટિસ.
- ચેતાનો દુખાવો: સાયટીકા અથવા હાથ-પગની નસો દબાતી હોય ત્યારે.
- સ્પોર્ટ્સ ઇન્જરી: રમતગમત દરમિયાન થયેલી માંસપેશીઓની ઈજા.
- એડીનો દુખાવો: પ્લાન્ટર ફેસિઆઇટિસ.
૫. સારવાર દરમિયાન શું ધ્યાન રાખવું?
- આંખની સુરક્ષા: લેસરના કિરણો આંખો માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે, તેથી થેરાપી દરમિયાન દર્દી અને ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ બંનેએ ખાસ ચશ્મા (Goggles) પહેરવા અનિવાર્ય છે.
- સમયગાળો: એક સેશન સામાન્ય રીતે ૫ થી ૧૦ મિનિટ સુધીનો હોય છે.
- અનુભવ: લેસર લેતી વખતે કોઈ જ પ્રકારનો દુખાવો કે બળતરા થતી નથી. અમુક કિસ્સામાં ખૂબ જ હળવી ગરમીનો અનુભવ થઈ શકે છે.
૬. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની ભૂમિકા
સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે લેસર થેરાપીનો ઉપયોગ ‘એડવાન્સ મોડાલિટી’ તરીકે કરીએ છીએ.
- લેસર અંદરની પેશીઓને રૂઝ લાવવા માટે તૈયાર કરે છે.
- ત્યારબાદ જ્યારે દર્દીને ચોક્કસ કસરતો (Manual Therapy) આપવામાં આવે છે, ત્યારે સાંધાની હલનચલન અને તાકાત કાયમી ધોરણે પાછી આવે છે.
નિષ્કર્ષ
લેસર થેરાપી એ વિજ્ઞાન અને પ્રકાશનો એવો સંગમ છે જે શરીરને કુદરતી રીતે સાજા થવાની પ્રેરણા આપે છે. જો તમે લાંબા ગાળાના સોજા કે ન રુઝાતા ઘાથી પરેશાન હોવ, તો લેસર થેરાપી તમારા માટે એક આધુનિક અને જોખમરહિત ઉપચાર સાબિત થઈ શકે છે.
