લાંબો સમય ડ્રાઇવિંગ કરવાથી થતા કમરના દુખાવાને કઈ રીતે રોકવો?

આજના સમયમાં ડ્રાઇવિંગ એ જીવનનો અનિવાર્ય ભાગ બની ગયો છે. પછી તે શહેરના ટ્રાફિકમાં ઓફિસ જવાનું હોય કે લાંબી મુસાફરી (Long Drive) પર જવાનું હોય. પરંતુ, સતત કલાકો સુધી સ્ટીયરિંગ વ્હીલ પાછળ બેસી રહેવાથી સૌથી વધુ અસર આપણી કમર અને કરોડરજ્જુ પર પડે છે.

તબીબી ભાષામાં આને ‘ડ્રાઇવર્સ ફટિગ’ અથવા ‘લો બેક પેઈન’ કહેવામાં આવે છે. જો તમે ડ્રાઇવિંગ કરતી વખતે સાવચેતી નહીં રાખો, તો તે લાંબા ગાળે સ્લિપ ડિસ્ક કે સાયટિકા જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ નોંતરી શકે છે. આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે ડ્રાઇવિંગ દરમિયાન કમરના દુખાવાને રોકવાના અસરકારક ઉપાયો કયા છે.

૧. સીટની સાચી ગોઠવણી (Correct Seat Positioning)

ડ્રાઇવિંગમાં દુખાવાનું મુખ્ય કારણ સીટની ખોટી ગોઠવણી છે. તમારી સીટને નીચે મુજબ સેટ કરો:

• અંતર: સીટ એટલી નજીક હોવી જોઈએ કે જ્યારે તમે ક્લચ કે બ્રેક દબાવો ત્યારે તમારા ઘૂંટણ સહેજ વળેલા રહે. જો પગ પૂરેપૂરા સીધા કરવા પડતા હોય, તો કમર પર દબાણ વધે છે.
• સીટનો ઢાળ (Angle): તમારી સીટની પાછળની પીઠ (Backrest) એકદમ સીધી (૯૦ ડિગ્રી) ન રાખવી, તેને સહેજ પાછળ (અંદાજે ૧૦૦ થી ૧૧૦ ડિગ્રી) નમાવો. આનાથી કરોડરજ્જુ પરનો ભાર ઓછો થાય છે.
• ઊંચાઈ: સીટ એટલી ઊંચાઈ પર રાખો કે તમારી આંખો વિન્ડશિલ્ડની બરાબર વચ્ચે રહે અને તમારે રસ્તો જોવા માટે ગરદન ખેંચવી ન પડે.

૨. કમરનો સપોર્ટ (Lumbar Support)

આપણી કરોડરજ્જુનો નીચેનો ભાગ ‘S’ આકારનો વળાંક ધરાવે છે. ડ્રાઇવિંગ વખતે જો આ વળાંકને સપોર્ટ ન મળે, તો સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે.

• લમ્બર રોલ: જો તમારી ગાડીની સીટમાં લમ્બર સપોર્ટ ન હોય, તો કમરના નીચેના ભાગમાં એક નાનું ઓશીકું અથવા ટુવાલનો રોલ કરીને રાખો.
• પાકીટ કાઢી નાખો: ઘણા પુરુષો પાછળના ખિસ્સામાં પાકીટ રાખીને ડ્રાઇવિંગ કરે છે. આનાથી પેલ્વિસ (થાપાનું હાડકું) ત્રાંસું થાય છે અને કરોડરજ્જુમાં અસંતુલન પેદા કરે છે. ડ્રાઇવિંગ કરતા પહેલા પાકીટ કાઢીને આગળ રાખો.

૩. સ્ટીયરિંગ વ્હીલ કેવી રીતે પકડવું?

સ્ટીયરિંગ પકડવાની રીત તમારા ખભા અને ઉપરની કમરના દુખાવાને અસર કરે છે.

• ૯ અને ૩ ની પોઝિશન: ઘડિયાળના કાંટા મુજબ હાથને ૯ અને ૩ ના સ્થાને રાખો. આનાથી ખભા રિલેક્સ રહે છે.
• કોણીની સ્થિતિ: સ્ટીયરિંગ પકડતી વખતે કોણી સહેજ વળેલી હોવી જોઈએ. જો હાથ પૂરા ખેંચાયેલા હશે, તો તે ગરદન અને ઉપરની કમરમાં દુખાવો કરશે.

૪. ‘માઇક્રો-બ્રેક્સ’ અને સ્ટ્રેચિંગ

લાંબી મુસાફરી દરમિયાન દર ૧ થી ૨ કલાકે ગાડી થોભાવીને નીચે ઉતરો.

• ચાલવું: માત્ર ૨ મિનિટ ચાલવાથી લોહીનું પરિભ્રમણ સુધરે છે.
• બેક સ્ટ્રેચ: ઉભા રહીને બંને હાથ કમર પર રાખો અને ધીમેથી પાછળની તરફ નમો. આનાથી બેસવાને કારણે દબાયેલી ગાદીને આરામ મળે છે.

૫. હીટ અને કોલ્ડ થેરાપી

જો તમને ડ્રાઇવિંગ પછી કમરમાં જકડન અનુભવાય:

• ગરમ શેક: ઘરે જઈને હીટિંગ પેડથી કમર પર શેક કરો. આ સ્નાયુઓને ઢીલા પાડશે.
• સીટ હીટર: જો તમારી ગાડીમાં ‘સીટ હીટર’ હોય, તો શિયાળામાં તેનો ઉપયોગ સ્નાયુઓને ગરમ રાખવા કરી શકાય છે.

૬. ડ્રાઇવિંગ પછીની ખાસ કસરતો

મુસાફરી પૂરી થયા પછી આ બે કસરતો અવશ્ય કરો: ૧. કેટ એન્ડ કેમલ (Cat & Camel): ઘૂંટણ અને હાથ ટેકવીને ‘ઘોડો’ બનો. પીઠને ઉપર ખેંચો અને પછી નીચે નમાવો. ૨. ની ટુ ચેસ્ટ (Knee to Chest): ચત્તા સૂઈને એક પછી એક ઘૂંટણને છાતી પાસે લાવીને પકડો.

નિષ્કર્ષ

ડ્રાઇવિંગ એ આનંદદાયક હોવું જોઈએ, પીડાદાયક નહીં. સીટની સાચી ગોઠવણી અને વચ્ચે-વચ્ચે લીધેલા નાના બ્રેક્સ તમને કમરના ઓપરેશનથી બચાવી શકે છે. હંમેશા યાદ રાખો કે ગાડીની જેમ તમારા શરીરને પણ ‘સર્વિસિંગ’ અને આરામની જરૂર છે.

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક માં અમે ડ્રાઇવરો અને ટ્રાવેલર્સ માટે ખાસ ‘સ્પાઇન પ્રોટેક્શન પ્રોગ્રામ’ ચલાવીએ છીએ, જે તમારી કરોડરજ્જુને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખે છે.