ફિઝિયોથેરાપી અને વેઇટ લોસ: એક વૈજ્ઞાનિક અભિગમ.
સામાન્ય રીતે લોકો ‘વેઇટ લોસ’ (વજન ઘટાડવા) માટે માત્ર ડાયેટિંગ અથવા જીમમાં જઈને ભારે કસરત કરવાને જ એકમાત્ર રસ્તો માને છે. પરંતુ, ઘણા લોકો એવા હોય છે જે કસરત શરૂ તો કરે છે પણ સાંધાના દુખાવા, ઈજા અથવા શારીરિક મર્યાદાઓને કારણે તેને અધવચ્ચે છોડી દે છે. અહીં ફિઝિયોથેરાપીની ભૂમિકા શરૂ થાય છે.
ફિઝિયોથેરાપી માત્ર ઈજા મટાડવા માટે નથી, પણ વજન ઘટાડવા માટેનો એક અત્યંત વૈજ્ઞાનિક અને સુરક્ષિત અભિગમ છે. તે તમારા શરીરના બંધારણને સમજીને, મેટાબોલિઝમ સુધારીને અને સાંધાના સ્વાસ્થ્યને જાળવીને વજન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
૧. ફિઝિયોથેરાપી વજન ઘટાડવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે?
ફિઝિયોથેરાપી સીધી રીતે ચરબી બાળવા (Fat burn) ઉપરાંત તમારા શરીરને કસરત કરવા માટે ‘તૈયાર’ (Ready) કરે છે:
- મેટાબોલિક રેટમાં વધારો: ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી ‘રેઝિસ્ટન્સ ટ્રેનિંગ’ તમારા મસલ્સ માસ (Muscle mass) ને વધારે છે. શરીરમાં જેટલા સ્નાયુઓ વધુ, તેટલું જ તમારું મેટાબોલિઝમ ઝડપી અને તેટલી જ કેલરી વધુ બળે છે.
- મુવમેન્ટ એનાલિસિસ: ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તમારા ચાલવાની અને ઉઠવાની રીત (Biomechanics) તપાસે છે. જો તમારા શરીરમાં કોઈ સ્નાયુ નબળો હશે, તો તમે કસરત વખતે થાકી જશો. ફિઝિયોથેરાપી તે નબળાઈ દૂર કરીને તમારી ‘વર્કઆઉટ કેપેસિટી’ વધારે છે.
૨. શા માટે ફિઝિયોથેરાપી ડાયેટિંગ અને જીમ કરતા અલગ છે?
જીમમાં ઘણીવાર એક જ પ્રકારની કસરત બધા માટે હોય છે, જ્યારે ફિઝિયોથેરાપીમાં:
- કસ્ટમાઇઝ્ડ પ્લાન: તમારા હૃદયના ધબકારા, સાંધાની સ્થિતિ અને જૂની ઈજાઓને ધ્યાનમાં રાખીને વ્યાયામ નક્કી થાય છે.
- ઈજા નિવારણ (Injury Prevention): વજન ઘટાડતી વખતે ઘૂંટણ કે કમરનો દુખાવો શરૂ થવો સામાન્ય છે. ફિઝિયોથેરાપી ખાતરી કરે છે કે તમે ઈજા વગર લાંબો સમય સક્રિય રહો.
- કોર સ્ટેબિલિટી (Core Stability): તે પેટના ઊંડા સ્નાયુઓને મજબૂત કરે છે, જે માત્ર પેટ ઉતારવામાં જ નહીં પણ કરોડરજ્જુને ટેકો આપવામાં પણ મદદ કરે છે.
૩. ફિઝિયોથેરાપી આધારિત વેઇટ લોસ પ્રોગ્રામના મુખ્ય ઘટકો
એક ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ વજન ઘટાડવા માટે નીચે મુજબની પદ્ધતિઓ અપનાવે છે:
A. એરોબિક કન્ડિશનિંગ (Aerobic Conditioning)
હૃદય અને ફેફસાંની ક્ષમતા વધારવા માટે ઓછી તીવ્રતાવાળી લાંબી કસરતો, જેમ કે હાઈડ્રોથેરાપી (પાણીમાં કસરત), જે વજનદાર લોકો માટે સાંધા પર ભાર આપ્યા વગર કેલરી બાળવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો છે.
B. સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ (Strength Training)
સ્નાયુઓને મજબૂત કરવા માટે થેરા-બેન્ડ (Thera-band) અથવા હળવા વજનનો ઉપયોગ. આનાથી શરીરનો આકાર (Body Toning) સુધરે છે.
C. લવચીકતા અને સ્ટ્રેચિંગ (Flexibility)
જો સ્નાયુઓ ટૂંકા કે કડક હશે, તો તમે પૂરી ક્ષમતાથી કસરત નહીં કરી શકો. સ્ટ્રેચિંગ તમારા સાંધાને પૂરી ‘રેન્જ ઓફ મુવમેન્ટ’ આપે છે.
૪. હાઈડ્રોથેરાપી: વજન ઘટાડવા માટેનું વરદાન
જે લોકોનું વજન ૧૦૦ કિલોથી વધુ છે, તેમને જમીન પર ચાલવામાં ઘૂંટણનો દુખાવો થાય છે. આવા દર્દીઓ માટે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ હાઈડ્રોથેરાપી (Aquatic Therapy) સૂચવે છે. પાણીમાં શરીરનું વજન ૯૦% ઓછું લાગે છે, જેથી તમે સાંધાના દુખાવા વગર વધુ કસરત કરી શકો છો અને પાણીનો પ્રતિકાર (Resistance) ચરબી ઓગાળવામાં મદદ કરે છે.
૫. વજન ઘટાડ્યા પછી વજન જાળવી રાખવું (Maintenance)
ઘણા લોકો વજન ઘટાડ્યા પછી ફરીથી વજન વધારી લે છે (Yo-Yo effect). ફિઝિયોથેરાપી તમને એવી જીવનશૈલી શીખવે છે જેમાં તમારા સ્નાયુઓ હંમેશા સક્રિય રહે. તે તમને ‘પોશ્ચર એજ્યુકેશન’ આપે છે, જેથી તમે ઓફિસમાં બેઠા હોવ ત્યારે પણ તમારા કેલરી બર્નિંગ સ્નાયુઓ કાર્યરત રહે.
નિષ્કર્ષ
વજન ઘટાડવું એ માત્ર કેલરીની ગણતરી નથી, પણ તમારા શરીરની કાર્યક્ષમતા વધારવાની પ્રક્રિયા છે. જો તમે કોઈ ગંભીર બીમારી, સાંધાના દુખાવા કે લાંબા સમયથી નિષ્ક્રિય જીવનશૈલી ધરાવતા હોવ, તો વજન ઘટાડવાની સફર ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ સાથે શરૂ કરવી એ સૌથી સુરક્ષિત અને લાંબા ગાળાનો ફાયદો આપનારો રસ્તો છે.
