ઉત્તરાયણ દરમિયાન પતંગ ઉડાડતા ખભા અને ગરદનની કાળજી.

🪁 ઉત્તરાયણ દરમિયાન પતંગ ઉડાડતા ખભા અને ગરદનની કાળજી: ફિઝિયોથેરાપી ગાઈડ

ઉત્તરાયણ એ આકાશમાં રંગોનો અને હૃદયમાં ઉમંગનો તહેવાર છે. ધાબા પર પતંગ ચગાવવી, પેચ લડાવવા અને ‘કાઈપો છે’ ના નારા લગાવવાનો આનંદ જ કંઈક અલગ હોય છે. પરંતુ, આ આનંદ ત્યારે ફીકો પડી જાય છે જ્યારે સતત આકાશમાં જોઈ રહેવાને કારણે બીજા દિવસે ગરદન અકડાઈ જાય છે કે ખભામાં અસહ્ય દુખાવો ઉપડે છે.

પતંગ ઉડાડતી વખતે આપણું શરીર કલાકો સુધી એક જ ‘અસાધારણ’ પોશ્ચરમાં રહે છે. જો તમે યોગ્ય કાળજી ન રાખો, તો ઉત્તરાયણ પછી તમને ‘ટેક્સ્ટ નેક’ જેવી જ ગંભીર ગરદનની સમસ્યા કે ખભાનું લિગામેન્ટ ખેંચાવાની તકલીફ થઈ શકે છે. ચાલો જાણીએ કે ઉત્તરાયણનો પૂરો આનંદ લેતા લેતા શરીરને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવું.

૧. પતંગ ઉડાડતી વખતે શરીરમાં શું સમસ્યા થાય છે?

જ્યારે આપણે પતંગ ચગાવીએ છીએ, ત્યારે શરીર નીચે મુજબના દબાણ હેઠળ હોય છે:

• ગરદનનું હાયપર-એક્સટેન્શન: આકાશમાં સતત ઉપર જોવાથી ગરદનના પાછળના સ્નાયુઓ સંકોચાય છે અને આગળના સ્નાયુઓ ખેંચાય છે.
• ખભા પર ભાર: માંજો ખેંચતી વખતે કે પતંગને ઢીલ આપતી વખતે ખભાના સાંધા (Rotator Cuff) સતત કાર્યરત રહે છે.
• એકતરફી દબાણ: ઘણા લોકો એક જ હાથથી પતંગ ઉડાડતા હોય છે, જેનાથી શરીરના એક ભાગ પર વધુ લોડ આવે છે.

૨. પતંગ ઉડાડતી વખતે લેવાની સાવચેતી (On-Field Tips)

A. બ્રેક લો (The 20-20 Rule)

સતત ૧-૨ કલાક આકાશમાં ન જુઓ. દર ૨૦ મિનિટે પતંગ બીજાને પકડાવો અને ૧ મિનિટ માટે ગરદનને નીચે નમાવીને રિલેક્સ કરો. આનાથી ગરદનના સ્નાયુઓને લોહીનું પરિભ્રમણ પાછું મેળવવામાં મદદ મળશે.

B. પોઝિશન બદલતા રહો

એક જ જગ્યાએ જડ થઈને ઉભા રહેવાને બદલે થોડું હલનચલન કરો. જો શક્ય હોય તો, આરામદાયક ખુરશી પર બેસીને પતંગ ઉડાડો જેથી ગરદનને કુદરતી ટેકો મળી રહે.

C. સનગ્લાસનો ઉપયોગ

સૂર્યના તેજ પ્રકાશને કારણે આપણે આંખો ઝીણી કરીએ છીએ અને ગરદનને વધુ તાણીએ છીએ. સારા સનગ્લાસ પહેરવાથી ચહેરા અને ગરદનના સ્નાયુઓ પરનું દબાણ ઘટે છે.

૩. ગરદન અને ખભા માટે સરળ કસરતો (Exercises)

ઉત્તરાયણના દિવસે ધાબા પર જ નીચે મુજબની હળવી કસરતો દર કલાકે કરો:

૧. ચિન ટક્સ (Chin Tucks): તમારી ગરદનને પાછળની તરફ ખેંચો (ડબલ ચિન બનાવતા હોવ તેમ). ૫ સેકન્ડ પકડી રાખો. આનાથી ગરદનના મણકા પરનું દબાણ ઘટશે. ૨. શોલ્ડર રોલ્સ (Shoulder Rolls): ખભાને ગોળાકાર દિશામાં ૫ વખત આગળ અને ૫ વખત પાછળ ફેરવો. ૩. ચેસ્ટ સ્ટ્રેચ: બંને હાથ પાછળ જોડીને છાતીના ભાગને આગળ ખેંચો. આ પતંગ ખેંચતી વખતે વળી ગયેલા ખભાને સીધા કરવામાં મદદ કરશે.

૪. ઉત્તરાયણ પછીનો ‘રિકવરી’ પ્લાન

જો સાંજ સુધીમાં ગરદન કે ખભા જકડાઈ ગયા હોય, તો નીચે મુજબ કરો:

• ગરમ પાણીનો શેક: ગરદન અને ખભા પર ગરમ પાણીની થેલી (Hot water bag) થી ૧૦-૧૫ મિનિટ શેક કરો. ગરમી સ્નાયુઓની અકડન દૂર કરશે.
• હળવી માલિશ: કોઈ પણ પેઈન રિલિફ ઓઈલ કે જેલથી હળવા હાથે માલિશ કરો. જોરથી માલિશ કરવાનું ટાળવું.
• ઊંઘની પોઝિશન: રાત્રે સૂતી વખતે બહુ ઊંચો તકિયો ન લો. ગરદન નીચે પાતળો ટુવાલ રોલ કરીને રાખવાથી ગરદનના મણકાને આરામ મળે છે.

૫. હાઇડ્રેશનનું મહત્વ

ઉત્તરાયણમાં પવન અને તડકાને કારણે શરીર જલ્દી ડિહાઇડ્રેટ થાય છે. પાણીની ઉણપથી સ્નાયુઓમાં ‘ગોટલા’ (Cramps) ચડી શકે છે. તેથી, પૂરતું પાણી, શેરડીનો રસ કે લીંબુ પાણી પીતા રહો.

નિષ્કર્ષ

ઉત્તરાયણનો તહેવાર વર્ષમાં એક જ વાર આવે છે, પણ શરીર આખું જીવન સાથ આપવાનું છે. જો તમે પતંગ ઉડાડવાની મજાની સાથે તમારા પોશ્ચરનું પણ ધ્યાન રાખશો, તો તમે ઉત્તરાયણ પછીના દુખાવાથી બચી શકશો. આ વખતે ‘કાઈપો છે’ ની સાથે ‘શરીર સાચવ્યું છે’ નો મંત્ર પણ યાદ રાખજો!