મંદિરમાં લાંબો સમય ઉભા રહેવાથી થતા પગના દુખાવાનો ઉકેલ.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં મંદિર જવું એ માત્ર ધાર્મિક આસ્થા નથી, પણ માનસિક શાંતિનો માર્ગ છે. જોકે, મોટા તહેવારો, દર્શનની લાંબી લાઈનો કે આરતી સમયે કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ ઉભા રહેવું શારીરિક રીતે પડકારજનક બની શકે છે. ઘણા ભક્તોને મંદિરથી આવ્યા પછી એડીમાં દુખાવો, પિંડીઓ ચડવી કે ઘૂંટણ જકડાઈ જવાની સમસ્યા થાય છે.
ખાસ કરીને વડીલો અને જેમને વજન વધારે હોય તેમને આ સમસ્યા વધુ સતાવે છે. ચાલો જાણીએ કે લાંબો સમય ઉભા રહેવાથી કેમ દુખાવો થાય છે અને તેનાથી બચવા તેમજ રાહત મેળવવા માટેના શ્રેષ્ઠ ઉપાયો કયા છે.
૧. લાંબો સમય ઉભા રહેવાથી દુખાવો કેમ થાય છે?
જ્યારે આપણે સતત ઉભા રહીએ છીએ, ત્યારે:
- ગુરુત્વાકર્ષણ: લોહીનું પરિભ્રમણ પગની નસોમાં નીચેની તરફ જમા થાય છે, જે સોજો અને થાક પેદા કરે છે.
- સ્નાયુઓનો થાક: પગના સ્નાયુઓ શરીરનું આખું વજન સતત સહન કરે છે, જેનાથી તેમાં ‘લેક્ટિક એસિડ’ જમા થાય છે.
- સાંધા પર દબાણ: હલનચલન વગર ઉભા રહેવાથી ઘૂંટણ અને એડીના સાંધા પર ‘સ્ટેટિક લોડ’ આવે છે.
૨. દર્શનની લાઈનમાં ઉભા હોવ ત્યારે કરવાની સાવચેતી
જો તમારે લાંબી લાઈનમાં કલાકો સુધી ઉભા રહેવાનું હોય, તો આ ટિપ્સ અપનાવો:
- વજન બદલતા રહો: બંને પગ પર સરખું વજન રાખવાને બદલે દર થોડી મિનિટે વજન એક પગ પરથી બીજા પગ પર શિફ્ટ કરો.
- પંજા અને એડીની હિલચાલ: એક જ જગ્યાએ જડ બનીને ઉભા રહેવાને બદલે પંજા પર ઉંચા થાઓ (Heel raises) અને ફરી નીચે આવો. પંજાને અંદર-બહાર હલાવો. આનાથી લોહીનું પરિભ્રમણ ચાલુ રહેશે.
- ઘૂંટણને લોક ન કરો: ઉભા રહેતી વખતે ઘૂંટણને એકદમ સીધા અને કડક ન રાખો, પણ સહેજ ઢીલા (Micro-bend) રાખો.
- ટેકો લો: જો શક્ય હોય તો દિવાલ કે રેલિંગનો હળવો ટેકો લો જેથી કરોડરજ્જુ પર ભાર ઓછો આવે.
૩. મંદિરથી આવ્યા પછી તાત્કાલિક રાહત મેળવવાના ઉપાયો
મંદિરથી ઘરે આવ્યા પછી જો પગ કળતર કરતા હોય, તો નીચે મુજબના ઉપાયો રામબાણ ઈલાજ સાબિત થશે:
A. ગરમ પાણી અને મીઠું (Soaking)
એક ટબમાં હૂંફાળું પાણી લો અને તેમાં બે ચમચી ‘સિંધવ મીઠું’ (Epsom Salt) નાખો. ૧૫ મિનિટ પગ તેમાં ડુબાડી રાખો. મીઠામાં રહેલું મેગ્નેશિયમ ચામડી દ્વારા શોષાઈને સ્નાયુઓની અકડન દૂર કરશે.
B. પગ ઊંચા રાખવા (Leg Elevation)
સૌથી અસરકારક રીત એ છે કે જમીન પર સૂઈ જાઓ અને તમારા બંને પગને દિવાલ સાથે ૯૦ ડિગ્રીના ખૂણે ઊંચા કરી દો (વિપરીત કરણી આસન). ૧૦ મિનિટ આ સ્થિતિમાં રહેવાથી પગમાં જમા થયેલું વધારાનું લોહી અને સોજો હૃદય તરફ પાછા વળશે અને તરત હળવાશ અનુભવાશે.
C. તેલ માલિશ
તલના તેલ કે સરસવના તેલને સહેજ ગરમ કરીને પંજાથી ઘૂંટણ તરફ માલિશ કરો. માલિશ હંમેશા નીચેથી ઉપરની દિશામાં કરવી જોઈએ.
૪. યોગ્ય પગરખાંની ભૂમિકા
મંદિરમાં પગરખાં બહાર ઉતારવાના હોય છે, પણ મંદિર સુધી પહોંચવા અને લાઈનમાં ઉભા રહેવા માટે તમારા જૂતા કે ચપ્પલ મહત્વના છે:
- આર્ચ સપોર્ટ: સાવ સપાટ (Flat) ચપ્પલ પહેરવાને બદલે ગાદીવાળા (Cushioned) પગરખાં પહેરો.
- કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સ: જો તમને વેરિકોઝ વેઈન્સ (નસો ફૂલી જવી) ની સમસ્યા હોય, તો દર્શન કરવા જતી વખતે કમ્પ્રેશન મોજા પહેરવા જોઈએ.
૫. સ્નાયુઓની મજબૂતી માટે કસરત
જો તમારે વારંવાર મંદિરોમાં લાંબો સમય ઉભા રહેવાનું થતું હોય, તો ઘરે આ કસરતો કરો:
- Calf Raises: દિવસમાં ૨૦ વખત પંજા પર ઊંચા થવાની પ્રેક્ટિસ કરો.
- Ankle Rotation: બેઠા બેઠા પંજાને ગોળ ફેરવો.
- Toe Curls: જમીન પર રાખેલા ટુવાલને પગની આંગળીઓથી ખેંચવાનો પ્રયત્ન કરો.
નિષ્કર્ષ
ભક્તિમાં શક્તિ હોવી જરૂરી છે અને શક્તિ માટે શરીરનું સ્વસ્થ હોવું અનિવાર્ય છે. થોડી સજાગતા અને પાયાના ફિઝિયોથેરાપીના નિયમો અપનાવીને તમે દર્શનનો પૂરો આનંદ માણી શકો છો. યાદ રાખો, તમારા પગ તમારા શરીરનું ફાઉન્ડેશન છે, તેમની સંભાળ રાખવી એ પણ એક પ્રકારની સેવા જ છે.
