મહિલાઓમાં થતા કેલ્શિયમની ઉણપના લક્ષણો.

🦴 મહિલાઓમાં કેલ્શિયમની ઉણપ: લક્ષણો, કારણો અને બચવાના ઉપાયો

મહિલાઓના સ્વાસ્થ્યમાં કેલ્શિયમ એક પાયાનું ખનિજ છે. આપણા શરીરનું ૯૯% કેલ્શિયમ હાડકાં અને દાંતમાં હોય છે, જ્યારે બાકીનું ૧% લોહી, સ્નાયુઓ અને હૃદયના ધબકારાને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. પુરુષોની સરખામણીએ મહિલાઓમાં કેલ્શિયમની ઉણપ (Hypocalcemia) વધુ જોવા મળે છે, કારણ કે માસિક ધર્મ, ગર્ભાવસ્થા અને મેનોપોઝ દરમિયાન શરીરમાં મોટાપાયે હોર્મોનલ અને શારીરિક ફેરફારો થાય છે.

ઘણીવાર મહિલાઓ શરૂઆતના લક્ષણોને ‘સામાન્ય થાક’ ગણીને નજરઅંદાજ કરે છે, જે લાંબા ગાળે ગંભીર બીમારીઓનું કારણ બને છે. ચાલો જાણીએ કેલ્શિયમની ઉણપના મુખ્ય લક્ષણો અને તેનાથી બચવાના માર્ગો.

૧. કેલ્શિયમની ઉણપના મુખ્ય લક્ષણો

જ્યારે શરીરમાં કેલ્શિયમ ઘટવા લાગે છે, ત્યારે શરીર હાડકાંમાંથી કેલ્શિયમ ખેંચવાનું શરૂ કરે છે. આના કારણે નીચે મુજબના સંકેતો જોવા મળે છે:

• સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ અને દુખાવો: રાત્રે સૂતી વખતે કે ચાલતી વખતે અચાનક પગની પિંડીઓ કે સાથળમાં કળતર અને દુખાવો થવો એ પ્રથમ લક્ષણ છે.
• હાડકાંની નબળાઈ (Osteoporosis): હાડકાં પોલા અને બરડ થઈ જાય છે. નજીવી ઈજામાં પણ ફ્રેક્ચર થવાનું જોખમ વધી જાય છે. ખાસ કરીને કમર અને કાંડાના હાડકાંમાં દુખાવો રહે છે.
• અતિશય થાક અને સુસ્તી: પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ શરીર તૂટતું હોય એવું લાગે, કામમાં મન ન લાગે અને સતત આળસ આવે.
• નખ અને ત્વચામાં ફેરફાર: નખ નબળા પડીને બટકવા લાગે છે (વચ્ચેથી તૂટી જાય). ત્વચા શુષ્ક (Dry) થઈ જાય છે અને વાળ ખરવાનું પ્રમાણ વધે છે.
• દાંતની સમસ્યા: દાંતમાં સડો થવો, પેઢામાંથી લોહી નીકળવું કે દાંત હલવા લાગે એ પણ કેલ્શિયમની ઉણપ દર્શાવે છે.
• પીરિયડ્સમાં તકલીફ: કેલ્શિયમની ઉણપ ધરાવતી મહિલાઓને માસિક દરમિયાન અસહ્ય પેટનો દુખાવો અને વધુ પડતું બ્લીડિંગ થઈ શકે છે.
• હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી: હાથ કે પગના પંજામાં સોય ભોંકાતી હોય તેવી ઝણઝણાટી (Tingling) કે ખાલી ચડવી.

૨. મહિલાઓમાં કેલ્શિયમ ઘટવાના કારણો

• મેનોપોઝ (રજોનિવૃત્તિ): ૩૫-૪૦ વર્ષ પછી મહિલાઓમાં ‘એસ્ટ્રોજન’ હોર્મોનનું સ્તર ઘટે છે, જે હાડકાંમાંથી કેલ્શિયમ ઝડપથી ઓછું કરે છે.
• ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાન: જો માતાના ખોરાકમાં પૂરતું કેલ્શિયમ ન હોય, તો બાળક તેના વિકાસ માટે માતાના હાડકાંમાંથી કેલ્શિયમ લે છે.
• વિટામિન ડી ની ઉણપ: વિટામિન ડી વગર આપણું આંતરડું ખોરાકમાંથી કેલ્શિયમ શોષી શકતું નથી.
• બેઠાડુ જીવનશૈલી: કસરતનો અભાવ હાડકાંને નબળા પાડે છે.

૩. કેલ્શિયમની ઉણપ દૂર કરવાના કુદરતી ઉપાયો

મોંઘી ગોળીઓ લેતા પહેલા તમારા આહારમાં નીચેની વસ્તુઓ સામેલ કરવી જોઈએ:

ખોરાકનો પ્રકાર	કેલ્શિયમનો સ્ત્રોત
ડેરી પ્રોડક્ટ્સ	દૂધ, દહીં, પનીર અને છાશ. (રોજ એક ગ્લાસ દૂધ અનિવાર્ય છે).
સુકો મેવો	બદામ, અખરોટ અને ખાસ કરીને સફેદ તલ (૧ ચમચી તલમાં ૧ ગ્લાસ દૂધ જેટલું કેલ્શિયમ હોય છે).
લીલા શાકભાજી	પાલક, બ્રોકોલી, મેથી અને ડ્રમસ્ટિક (સરગવો).
અનાજ	રાગી (નાચણી) કેલ્શિયમનો સૌથી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત છે.

૪. વધારાની ટિપ્સ અને સાવચેતી

૧. સૂર્યપ્રકાશ લો: રોજ સવારે ૧૫-૨૦ મિનિટ કુમળા તડકામાં બેસો જેથી વિટામિન ડી મળે. ૨. કેફીન ઓછું કરો: વધુ પડતી ચા કે કોફી પીવાથી શરીરમાં કેલ્શિયમ શોષાવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડે છે. ૩. નિયમિત કસરત: વજન ઉંચકવાની કસરતો કે સાદું ચાલવું પણ હાડકાંની ઘનતા વધારે છે. ૪. ચેકઅપ: ૩૫ વર્ષ પછી વર્ષમાં એકવાર ‘સીરમ કેલ્શિયમ’ અને ‘વિટામિન ડી’ ની લોહીની તપાસ કરાવો.

નિષ્કર્ષ

મહિલાઓએ યાદ રાખવું જોઈએ કે તે આખા પરિવારની કરોડરજ્જુ છે. જો તમારા હાડકાં મજબૂત હશે, તો જ તમે સક્રિય રહી શકશો. કેલ્શિયમની ઉણપના લક્ષણોને ઓળખો અને આજે જ તમારા આહારમાં સુધારો કરો. જો લક્ષણો ગંભીર હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ કેલ્શિયમ સપ્લિમેન્ટ્સ શરૂ કરવા જોઈએ.