હાઈ હીલ્સ પહેરવાથી થતા પગની આંગળીઓના અને કમરના દુખાવાની સારવાર.

મહિલાઓના ફેશન સ્ટેટમેન્ટમાં ‘હાઈ હીલ્સ’ એક અતૂટ હિસ્સો છે. તે આત્મવિશ્વાસ વધારે છે અને વ્યક્તિત્વને આકર્ષક બનાવે છે, પરંતુ તે જ હીલ્સ જ્યારે લાંબો સમય પહેરવામાં આવે ત્યારે શરીર માટે અનેક મુશ્કેલીઓ ઊભી કરે છે. ફિઝિયોથેરાપીની દ્રષ્ટિએ, હાઈ હીલ્સ એ આપણા શરીરના કુદરતી સંતુલનને બગાડવાનું મુખ્ય કારણ છે.

જો તમે પણ હીલ્સ પહેર્યા પછી પગની આંગળીઓમાં બળતરા કે કમરમાં અસહ્ય દુખાવો અનુભવો છો, તો આ લેખ તમારા માટે છે.

૧. હાઈ હીલ્સ શરીર પર કેવી રીતે અસર કરે છે?

આપણા શરીરનું વજન કુદરતી રીતે એડી (Heel) અને પંજા (Forefoot) વચ્ચે સમાન રીતે વહેંચાયેલું હોય છે. પરંતુ જ્યારે તમે હીલ્સ પહેરો છો:

• વજનનું સ્થાનાંતરણ: શરીરનું લગભગ ૭૦% થી ૯૦% વજન એડી પરથી ખસીને પંજા અને આંગળીઓ પર આવી જાય છે.
• પોશ્ચરમાં ફેરફાર: હીલ્સ પહેરવાથી શરીર આગળની તરફ નમે છે. તેને સંતુલિત કરવા માટે તમે અજાણતા જ કમરને પાછળની તરફ વધુ વાળો છો (Hyperlordosis), જે મણકા પર દબાણ લાવે છે.

૨. પગની આંગળીઓમાં થતી સમસ્યાઓ અને તેની સારવાર

હીલ્સ પહેરવાથી પંજાના ભાગમાં નીચે મુજબની તકલીફો થઈ શકે છે:

A. મોર્ટન્સ ન્યુરોમા (Morton’s Neuroma):

હીલ્સમાં પંજો સાંકડો હોવાથી આંગળીઓ વચ્ચેની નસ દબાય છે, જેનાથી ત્રીજી અને ચોથી આંગળીમાં કરંટ જેવો દુખાવો કે ખાલી ચડવાની સમસ્યા થાય છે.

• સારવાર: – આઈસ મસાજ (બર્ફનો શેક) પંજાના નીચેના ભાગમાં કરવો.
  • પગરખાંની અંદર ‘મેટાટાર્સલ પેડ’ (Metatarsal Pad) નો ઉપયોગ કરવો.

B. બનિયન (Bunions):

અંગૂઠાનું હાડકું બહારની તરફ નીકળી આવવું.

• સારવાર:
  • ‘ટો સેપરેટર્સ’ (Toe Separators) પહેરવા જેથી અંગૂઠો તેની મૂળ સ્થિતિમાં રહે.
  • આંગળીઓ ફેલાવવાની કસરત (Toe Splaying) કરવી.

C. હેમર ટો (Hammer Toe):

આંગળીઓ કાયમી ધોરણે અંદરની તરફ વળી જવી.

• સારવાર: જમીન પર ટુવાલ રાખી તેને આંગળીઓ વડે પકડવાની અને ભેગો કરવાની કસરત (Towel Curls) કરવી.

૩. કમરના દુખાવાનું કારણ અને સારવાર

હીલ્સ પહેરવાથી કમરના નીચેના ભાગના સ્નાયુઓ સતત સંકોચાયેલા રહે છે, જે ‘મસલ ફટિગ’ (સ્નાયુનો થાક) પેદા કરે છે.

• પીઠના સ્નાયુઓનું જકડાવું: હીલ્સને કારણે કરોડરજ્જુનો વળાંક વધી જાય છે, જે મણકાની ગાદી પર અસમાન દબાણ લાવે છે.
• સારવાર:
  • પેલ્વિક ટિલ્ટ (Pelvic Tilt): દીવાલને અડીને ઊભા રહી કમરને દીવાલ તરફ દબાવવી.
  • ચાઈલ્ડ પોઝ (Child’s Pose): આ યોગાસન પીઠના નીચેના સ્નાયુઓને લાંબા કરે છે અને આરામ આપે છે.
  • બ્રિજિંગ (Bridging): ચત્તા સૂઈને કમર ઊંચી કરવી જેથી પીઠના સ્નાયુઓ મજબૂત થાય.

૪. હીલ્સ પહેર્યા પછી ઘરે કરી શકાય તેવા ‘રીલીફ’ ઉપાયો

જો તમારે પ્રસંગવશાત હીલ્સ પહેરવી જ પડી હોય, તો ઘરે આવ્યા પછી આટલું જરૂર કરો:

૧. ગરમ-ઠંડા પાણીનો પ્રયોગ (Contrast Bath): એક ટબમાં ગરમ અને એકમાં ઠંડુ પાણી લો. વારાફરતી ૩ મિનિટ ગરમ અને ૧ મિનિટ ઠંડા પાણીમાં પગ રાખો. આનાથી સોજો અને દુખાવો ઘટશે. ૨. ટેનિસ બોલ મસાજ: ખુરશી પર બેસીને પગના તળિયા નીચે ટેનિસ બોલ અથવા વેલણ રાખો અને તેને આગળ-પાછળ ફેરવો. આ ‘પ્લાન્ટર ફેસિયા’ (તળિયાના સ્નાયુ) ને રિલેક્સ કરશે. ૩. કાફ સ્ટ્રેચ (Calf Stretch): હીલ્સ પહેરવાથી પિંડીના સ્નાયુઓ (Calf muscles) ટૂંકા થઈ જાય છે. દીવાલનો ટેકો લઈ પંજાને ઉપર ખેંચી પિંડીમાં ખેંચાણ આપો.

૫. સુરક્ષિત હીલ્સ પસંદ કરવા માટેની ટિપ્સ

ફેશન અને સ્વાસ્થ્ય વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:

• બ્લોક હીલ્સ (Block Heels) પસંદ કરો: પેન્સિલ હીલ્સ કરતા બ્લોક હીલ્સ વજનને વધુ સારી રીતે વહેંચે છે.
• પ્લેટફોર્મ હીલ્સ: જો હીલ્સ ઊંચી હોય પણ આગળનો ભાગ (Platform) પણ ઊંચો હોય, તો પગ પર દબાણ ઓછું આવશે.
• ઊંચાઈ મર્યાદિત રાખો: રોજિંદા વપરાશમાં ૨ ઇંચથી વધુ ઊંચી હીલ્સ ન પહેરવી.
• ગાદીવાળા સોલ (Cushioning): હીલ્સની અંદર સિલિકોન પેડ્સ અથવા જેલ ઇન્સોલ્સ મૂકવાથી આંચકા સહન કરવાની ક્ષમતા વધે છે.

નિષ્કર્ષ

તમારા પગ તમારા શરીરનું વાહન છે. ફેશન માટે હીલ્સ પહેરવામાં કોઈ વાંધો નથી, પરંતુ તેનાથી થતા નુકસાન પ્રત્યે જાગૃત રહેવું જરૂરી છે. જો હીલ્સ પહેર્યા પછી તમને પગમાં કાયમી ખાલી ચડતી હોય અથવા કમરમાંથી દુખાવો પગ તરફ જતો હોય, તો તેને અવગણશો નહીં.