અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી: આંતરિક સોજા ઘટાડવા માટેની શ્રેષ્ઠ રીત.
🔊 અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી: આંતરિક સોજા અને દુખાવાને જડમૂળથી મટાડવાની આધુનિક રીત
જ્યારે આપણે ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકની મુલાકાત લઈએ છીએ, ત્યારે ડોક્ટર ઘણીવાર એક નાના મશીન દ્વારા જેલ લગાવીને દુખાવાવાળા ભાગ પર માલિશ જેવી પ્રક્રિયા કરે છે. આ પ્રક્રિયાને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી (Ultrasound Therapy) કહેવામાં આવે છે. તે માત્ર એક ઉપરછલ્લી સારવાર નથી, પરંતુ શરીરના ઊંડા સ્તરે રહેલા સોજા અને ઈજાને મટાડવાની અત્યંત પ્રભાવી પદ્ધતિ છે.
આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી કેવી રીતે કામ કરે છે, તેના ફાયદા શું છે અને તે કયા રોગોમાં રામબાણ ઈલાજ સાબિત થાય છે.
૧. અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી શું છે?
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપીમાં ઉચ્ચ આવૃત્તિ (High Frequency) ધરાવતા ધ્વનિ તરંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ તરંગોની આવૃત્તિ એટલી વધારે હોય છે કે તેને માનવ કાન સાંભળી શકતા નથી.
- તે કેવી રીતે કામ કરે છે? જ્યારે આ તરંગો શરીરની અંદર પ્રવેશે છે, ત્યારે તે કોષોમાં ‘માઇક્રો-વાઇબ્રેશન’ (સૂક્ષ્મ ધ્રુજારી) પેદા કરે છે. આ ધ્રુજારીથી પેશીઓની અંદર ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે અને રક્ત પરિભ્રમણ ઝડપી બને છે.
૨. અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપીની બે મુખ્ય અસરો
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી બે રીતે શરીરને ફાયદો પહોંચાડે છે:
૧. થર્મલ ઇફેક્ટ (Thermal Effect): આમાં તરંગો દ્વારા સ્નાયુઓની અંદર ઊંડે સુધી ગરમી પહોંચાડવામાં આવે છે. આ ગરમીથી જકડાઈ ગયેલા સ્નાયુઓ (Tight muscles) નરમ પડે છે અને દુખાવામાં રાહત મળે છે. ૨. નોન-થર્મલ ઇફેક્ટ (Mechanical Effect): આ પ્રક્રિયામાં તરંગો કોષોની અંદર ‘કેવિટેશન’ (પરપોટા) પેદા કરે છે, જે કોષોની દિવાલને ઉત્તેજિત કરે છે. આનાથી ઈજાગ્રસ્ત ભાગમાં રૂઝ (Healing) આવવાની પ્રક્રિયા અનેકગણી ઝડપી બને છે.
૩. અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપીના મુખ્ય ફાયદાઓ
- આંતરિક સોજામાં ઘટાડો: ઘણીવાર ઈજા એવી જગ્યાએ હોય છે જ્યાં હાથથી પહોંચી શકાતું નથી. અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગો સાંધાના અંદરના ભાગમાં જઈને સોજો ઉતારે છે.
- ઝડપી હીલિંગ: તે કોલેજનના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપે છે, જે લિગામેન્ટ (Ligament) અને ટેન્ડન (Tendon) ની ઈજામાં રૂઝ લાવવા માટે જરૂરી છે.
- ડાઘ પેશી (Scar Tissue) ને તોડવી: જૂની ઈજાને કારણે સ્નાયુઓ કડક થઈ ગયા હોય, તેને આ તરંગો નરમ બનાવીને હલનચલન સુધારે છે.
- દુખાવો ઘટાડવો: તે ચેતાઓ પર અસર કરીને દુખાવાની સંવેદના ઓછી કરે છે.
૪. કઈ સમસ્યાઓમાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી ઉપયોગી છે?
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ નીચે મુજબની સમસ્યાઓમાં આ થેરાપીની સલાહ આપે છે:
- ટેનિસ એલ્બો (Tennis Elbow): કોણીના દુખાવા માટે આ શ્રેષ્ઠ સારવાર છે.
- એડીનો દુખાવો (Plantar Fasciitis): સવારે ચાલતી વખતે થતા એડીના દુખાવામાં.
- ઘૂંટણનો દુખાવો: ગાદીમાં ઈજા કે લિગામેન્ટની સમસ્યામાં.
- ફ્રોઝન શોલ્ડર: જકડાઈ ગયેલા ખભાને ખોલવા માટે.
- પીઠ અને ગરદનનો દુખાવો: સ્નાયુઓ ચડી ગયા હોય કે ગાંઠ જેવું લાગતું હોય ત્યારે.
- બર્સાઇટિસ (Bursitis): સાંધાઓની આસપાસની પ્રવાહી કોથળીમાં સોજો હોય ત્યારે.
૫. સારવાર દરમિયાન શું ધ્યાન રાખવું?
- જેલનો ઉપયોગ: અલ્ટ્રાસાઉન્ડ હેડ અને ત્વચા વચ્ચે હવા ન રહે તે માટે ખાસ જેલ લગાવવામાં આવે છે. જેલ વગર તરંગો શરીરમાં પ્રવેશી શકતા નથી.
- સમયગાળો: સામાન્ય રીતે એક ભાગ પર ૩ થી ૮ મિનિટ સુધી થેરાપી આપવામાં આવે છે.
- સંવેદના: સારવાર દરમિયાન દર્દીને કશું જ અનુભવાતું નથી, અથવા ક્યારેક ખૂબ જ હળવી ગરમી લાગે છે. જો તીવ્ર ગરમી કે દુખાવો થાય, તો તરત થેરાપિસ્ટને જણાવવું જોઈએ.
૬. કોણે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી ન લેવી જોઈએ?
જોકે આ ખૂબ સુરક્ષિત છે, પરંતુ નીચેની સ્થિતિમાં તે ટાળવી જોઈએ:
- કેન્સરગ્રસ્ત ભાગ પર.
- ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન પેટના ભાગ પર.
- જેમને શરીરમાં મેટલ ઈમ્પ્લાન્ટ કે પેસમેકર હોય.
- તાજા ફ્રેક્ચર અથવા હાડકા વધવાની જગ્યા પર (બાળકોમાં).
નિષ્કર્ષ
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી એ ફિઝિયોથેરાપીનું એક પાયાનું અને અત્યંત શક્તિશાળી સાધન છે. તે ગોળીઓ કે ઇન્જેક્શન વગર શરીરની અંદર જઈને રૂઝ લાવવાનું કામ કરે છે. જો તમે કોઈ જૂના સોજા કે સ્નાયુના દુખાવાથી પરેશાન હોવ, તો અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી તમારા માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ બની શકે છે.
