શારીરિક તપાસ (Full Body Checkup) ક્યારે કરાવવી જોઈએ?

આજના વ્યસ્ત અને તણાવપૂર્ણ જીવનમાં આપણે આપણી ગાડી કે ઈલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સનું સર્વિસિંગ તો સમયસર કરાવીએ છીએ, પરંતુ સૌથી કિંમતી એવા આપણા ‘શરીર’ની તપાસ કરવાનું ભૂલી જઈએ છીએ. મોટાભાગના લોકો ત્યારે જ ડોક્ટર પાસે જાય છે જ્યારે કોઈ ગંભીર લક્ષણો દેખાય અથવા અસહ્ય દુખાવો થાય.

પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન કહે છે કે “Prevention is better than cure” (સારવાર કરતા સાવચેતી સારી). શારીરિક તપાસ અથવા ફૂલ બોડી ચેકઅપ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જે શરીરમાં આવનારા સંભવિત રોગોને શરૂઆતના તબક્કે જ ઓળખી લે છે. ચાલો જાણીએ કે આ તપાસ ક્યારે, કોણે અને કેમ કરાવવી જોઈએ.

Table of Contents

૧. ફૂલ બોડી ચેકઅપ એટલે શું?

ફૂલ બોડી ચેકઅપ એ લોહી, પેશાબ અને અન્ય ક્લિનિકલ ટેસ્ટનો એક સમૂહ છે જે શરીરના મહત્વના અંગો (હૃદય, લિવર, કિડની, થાઈરોઈડ) કેવી રીતે કામ કરી રહ્યા છે તેનો અહેવાલ આપે છે. તેમાં સામાન્ય રીતે નીચેના ટેસ્ટનો સમાવેશ થાય છે:

CBC (Complete Blood Count): લોહીની કમી કે ઇન્ફેક્શન જાણવા.
Lipid Profile: કોલેસ્ટ્રોલ અને હૃદયરોગના જોખમ માટે.
Liver & Kidney Function Test: લિવર અને કિડનીનું સ્વાસ્થ્ય માપવા.
Blood Sugar: ડાયાબિટીસની તપાસ માટે.
Thyroid Profile: હોર્મોનલ સંતુલન જાણવા.
Vitamin D & $B_{12}$: હાડકાં અને ચેતાતંત્રની મજબૂતી માટે.

૨. તપાસ ક્યારે અને કેટલી વાર કરાવવી જોઈએ?

તપાસનો સમયગાળો તમારી ઉંમર અને જીવનશૈલી પર આધારિત છે:

A. ૨૦ થી ૩૦ વર્ષની ઉંમર:

આ ઉંમરે સામાન્ય રીતે શરીર મજબૂત હોય છે, પરંતુ આજની જીવનશૈલીને જોતા દર ૨ થી ૩ વર્ષે એકવાર બેઝિક ચેકઅપ કરાવવું જોઈએ. ખાસ કરીને જો બહારનું ખાવાની આદત હોય કે બેઠાડુ જીવન હોય.

B. ૩૦ થી ૪૫ વર્ષની ઉંમર:

આ ‘ક્રિટિકલ એજ’ છે. મોટાભાગના જીવનશૈલીના રોગો (Lifestyle diseases) આ ગાળામાં શરૂ થાય છે. તેથી, દર ૧ થી ૨ વર્ષે સંપૂર્ણ તપાસ કરાવવી હિતાવહ છે.

C. ૪૫ વર્ષથી ઉપર:

આ ઉંમરે શરીરના અંગોની કાર્યક્ષમતા ધીમે ધીમે ઘટતી જાય છે. બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયરોગનું જોખમ વધે છે. તેથી, દર વર્ષે એકવાર ફૂલ બોડી ચેકઅપ ફરજિયાત કરાવવું જોઈએ.

૩. કોણે વહેલી તપાસ કરાવવી જોઈએ? (High-Risk Groups)

જો તમે નીચેનામાંથી કોઈ પણ શ્રેણીમાં આવતા હોવ, તો તમારે નિયમિત તપાસ કરાવવી જોઈએ:

ફેમિલી હિસ્ટ્રી: જો પરિવારમાં માતા-પિતાને ડાયાબિટીસ, કેન્સર કે હૃદયરોગની સમસ્યા હોય.
વ્યસન: ધૂમ્રપાન કે દારૂનું સેવન કરનારા લોકોએ લિવર અને ફેફસાંની તપાસ વારંવાર કરાવવી જોઈએ.
તણાવપૂર્ણ નોકરી: જો તમે માનસિક તણાવ કે શિફ્ટ ડ્યુટીમાં કામ કરતા હોવ.
મેદસ્વીતા: જો તમારો BMI ૩૦ થી વધુ હોય.

૪. ચેકઅપના ફાયદા

૧. વહેલું નિદાન: કેન્સર કે હૃદયરોગ જેવા ગંભીર રોગોનું જોખમ જો શરૂઆતમાં ખબર પડી જાય, તો સારવાર સસ્તી અને સફળ રહે છે.

૨. ખર્ચમાં બચત: હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનો લાખોનો ખર્ચ બચાવવા માટે થોડા હજારનો ચેકઅપ કરાવવો વધુ સમજદારીભર્યું છે.

૩. માનસિક શાંતિ: જ્યારે તમારા બધા રિપોર્ટ્સ નોર્મલ આવે છે, ત્યારે જે માનસિક સંતોષ મળે છે તે અમૂલ્ય છે.

૫. તપાસ કરાવતા પહેલા શું ધ્યાન રાખવું?

ખાલી પેટ (Fasting): મોટાભાગના બ્લડ ટેસ્ટ માટે ૮ થી ૧૨ કલાકનો ઉપવાસ જરૂરી હોય છે. સામાન્ય રીતે સવારે વહેલા ટેસ્ટ કરાવવો શ્રેષ્ઠ છે.
દવાઓની જાણકારી: જો તમે કોઈ નિયમિત દવા લેતા હોવ, તો ટેસ્ટ કરાવતા પહેલા લેબોરેટરી કે ડોક્ટરને જાણ કરો.
આરામ: ટેસ્ટ કરાવવાના આગલા દિવસે ભારે કસરત કે દારૂનું સેવન ટાળવું જોઈએ.

નિષ્કર્ષ

તમારું સ્વાસ્થ્ય એ તમારી સૌથી મોટી મૂડી છે. શારીરિક તપાસ એ “બીમારી શોધવાની” રીત નથી, પણ “સ્વસ્થ રહેવાની” એક પદ્ધતિ છે. જે રીતે આપણે સોશિયલ મીડિયા પર અપડેટ રહીએ છીએ, તેવી જ રીતે આપણા શરીરના આંતરિક સ્વાસ્થ્ય વિશે અપડેટ રહેવું પણ અનિવાર્ય છે.

તો રાહ શેની જુઓ છો? જો છેલ્લા એક વર્ષમાં તમે ચેકઅપ નથી કરાવ્યું, તો આજે જ એપોઈન્ટમેન્ટ બુક કરો!