અનિદ્રા (Insomnia) દૂર કરવા માટેના યોગાસનો.

😴 અનિદ્રા (Insomnia) દૂર કરવા માટેના યોગાસનો: રાત્રે ગાઢ ઊંઘ મેળવવાનો કુદરતી માર્ગ

આજના સમયમાં તણાવ, મોબાઈલનો વધુ પડતો વપરાશ અને અનિયમિત જીવનશૈલીને કારણે ‘અનિદ્રા’ (Insomnia) એક ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે. જ્યારે વ્યક્તિને પૂરતી ઊંઘ નથી મળતી, ત્યારે તેની અસર તેના માનસિક સ્વાસ્થ્ય, પાચનતંત્ર અને કાર્યક્ષમતા પર પડે છે.

ઊંઘની ગોળીઓ લેવાને બદલે યોગ અને પ્રાણાયામ એ અનિદ્રાને જડમૂળથી દૂર કરવાનો શ્રેષ્ઠ અને સુરક્ષિત ઉપાય છે. યોગ કરવાથી શરીરનું ચેતાતંત્ર શાંત થાય છે અને મગજમાં ‘મેલાટોનિન’ (ઊંઘ લાવનાર હોર્મોન) નું પ્રમાણ વધે છે. ચાલો જાણીએ અનિદ્રા માટેના પ્રભાવી યોગાસનો વિશે.

૧. અનિદ્રા માટે યોગ કેવી રીતે કામ કરે છે?

યોગ આપણા શરીરમાં ‘પેરાસિમ્પેથેટિક નર્વસ સિસ્ટમ’ને સક્રિય કરે છે. આ સિસ્ટમ શરીરને આરામની સ્થિતિમાં લાવે છે, હૃદયના ધબકારા ધીમા કરે છે અને સ્નાયુઓનો તણાવ ઘટાડે છે. રાત્રે સૂતા પહેલા કરેલા હળવા આસનો મગજને સંકેત આપે છે કે હવે આરામ કરવાનો સમય થઈ ગયો છે.

૨. ઊંઘ લાવવા માટેના શ્રેષ્ઠ યોગાસનો (Yoga Poses for Sleep)

A. બાલાસન (Child’s Pose)

આ આસન મનને શાંત કરવા અને પીઠના તણાવને દૂર કરવા માટે અદભૂત છે.

• રીત: ઘૂંટણ પર બેસો (વજ્રાસન) અને ધીમેથી આગળ નમો. તમારું કપાળ જમીનને અડકવું જોઈએ અને હાથ પાછળ અથવા આગળ લંબાવો. ૧ થી ૩ મિનિટ આ સ્થિતિમાં રહો.
• ફાયદો: તે ચેતાતંત્રને શાંત કરે છે અને માનસિક થાક દૂર કરે છે.

B. વિપરીત કરણી (Legs-Up-The-Wall Pose)

આ સૌથી પ્રભાવી ‘રીસ્ટોરેટિવ’ આસન છે.

• રીત: દીવાલ પાસે સૂઈ જાઓ અને તમારા બંને પગ દીવાલ પર ઉભા કરો. તમારા શરીર અને પગ વચ્ચે $90^\circ$ નો ખૂણો હોવો જોઈએ. હથેળીઓ આકાશ તરફ રાખો અને ઊંડા શ્વાસ લો.
• ફાયદો: તે પગમાં જમા થયેલું લોહી હૃદય અને મગજ તરફ મોકલે છે, જે તણાવ ઘટાડે છે અને અનિદ્રામાં તાત્કાલિક રાહત આપે છે.

C. શવાસન (Corpse Pose)

દરેક યોગ સત્રનો અંત આ આસનથી થાય છે, જે ગાઢ નિદ્રા માટે પૂર્વતૈયારી સમાન છે.

• રીત: જમીન પર ચત્તા સૂઈ જાઓ. હાથ અને પગ વચ્ચે થોડું અંતર રાખો. આંખો બંધ કરો અને શરીરના દરેક અંગને ઢીલું છોડી દો. માત્ર તમારા શ્વાસ પર ધ્યાન આપો.
• ફાયદો: આ આસન આખા શરીરને ‘રીસેટ’ કરે છે અને બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

D. ઉત્તાનાસન (Standing Forward Bend)

• રીત: સીધા ઉભા રહીને ધીમેથી આગળ નમો અને તમારા હાથથી જમીન અથવા પગને અડકવાનો પ્રયત્ન કરો.
• ફાયદો: જ્યારે માથું હૃદયથી નીચે જાય છે, ત્યારે મગજમાં લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે, જે શાંતિ આપે છે.

૩. પ્રાણાયામ: ઊંઘ માટેનો અચૂક ઇલાજ

માત્ર આસનો જ નહીં, શ્વાસની ગતિ પણ ઊંઘ નક્કી કરે છે:

• ભ્રામરી પ્રાણાયામ: સૂતા પહેલા ૫-૧૦ વાર ‘ભ્રામરી’ કરવાથી મગજના વિચારો શાંત થાય છે.
• ચંદ્રભેદન પ્રાણાયામ: ડાબા નસકોરાથી શ્વાસ લેવો અને જમણેથી કાઢવો. ડાબું નસકોરું ઠંડક (ચંદ્ર નાડી) નું પ્રતીક છે, જે શરીરને ઠંડુ પાડી ઊંઘ લાવે છે.

૪. રાત્રે સારી ઊંઘ માટે ‘સ્લીપ રૂટિન’ ટિપ્સ

૧. ડિજિટલ ડિટોક્સ: સૂવાના ૧ કલાક પહેલા મોબાઈલ અને લેપટોપનો ત્યાગ કરો.

૨. હળવો આહાર: રાત્રે મસાલેદાર ખોરાક ટાળો અને સૂવાના ૨-૩ કલાક પહેલા જમી લો.

૩. હૂંફાળું દૂધ: દૂધમાં રહેલું ‘ટ્રિપ્ટોફન’ ઊંઘ લાવવામાં મદદરૂપ છે.

૪. પગના તળિયે માલિશ: રાત્રે સૂતા પહેલા પગના તળિયે તલના તેલ કે ઘીની માલિશ કરવાથી ગાઢ ઊંઘ આવે છે.

નિષ્કર્ષ

અનિદ્રા એ માત્ર શરીરની સમસ્યા નથી, પણ મનની અસ્વસ્થતા છે. ઉપર મુજબના યોગાસનો અને પ્રાણાયામને તમારી દિનચર્યામાં સામેલ કરવાથી તમે માત્ર ઊંઘમાં સુધારો જ નહીં, પણ સમગ્ર સ્વાસ્થ્યમાં સકારાત્મક ફેરફાર અનુભવશો. યાદ રાખો, નિયમિતતા એ જ સફળતાની ચાવી છે.