કઈ ઉણપથી ખભામાં દુખાવો થાય છે?
🦴 ખભામાં દુખાવો: કયા વિટામિન્સ અને પોષક તત્વોની ઉણપ જવાબદાર હોઈ શકે?
ખભાનો દુખાવો (Shoulder Pain) એક અત્યંત પીડાદાયક સ્થિતિ છે જે તમારી રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે કપડાં પહેરવા, વસ્તુઓ ઊંચકવી કે રાત્રે સૂવામાં પણ અડચણ ઊભી કરે છે. મોટાભાગના લોકો તેને ઈજા કે સ્નાયુનો ખેંચાણ માને છે, પરંતુ ઘણીવાર ખભાના દુખાવાનું મૂળ કારણ શરીરમાં પોષક તત્વોની ઉણપ હોય છે.
આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે કયા વિટામિન્સ અને મિનરલ્સની ઉણપથી ખભામાં દુખાવો થાય છે અને તેને કેવી રીતે દૂર કરી શકાય.
1. ખભાના દુખાવા માટે જવાબદાર મુખ્ય ઉણપ
શરીરમાં નીચે મુજબના તત્વો ઘટવાથી ખભા અને સાંધામાં સમસ્યા ઉદભવે છે:
A. વિટામિન D3 (સૂર્યપ્રકાશનું વિટામિન)
વિટામિન D હાડકાં દ્વારા કેલ્શિયમના શોષણ માટે અનિવાર્ય છે.
- અસર: તેની ઉણપથી હાડકાં નબળા પડે છે અને ખભાના સાંધામાં સતત ‘ક્રોનિક’ દુખાવો રહે છે.
- લક્ષણ: આખો દિવસ થાક લાગવો અને ખભાના હાડકામાં ઊંડો દુખાવો અનુભવાવો.
B. વિટામિન B12 (ચેતાતંત્રનું રક્ષક)
આ વિટામિન ચેતા (Nerves) ના રક્ષણાત્મક પડ (Myelin Sheath) ને જાળવી રાખે છે.
- અસર: B12 ની ઉણપથી નસો નબળી પડે છે, જેના કારણે ખભામાં ઝણઝણાટી, બહેરાશ અથવા નસ દબાવવા જેવો દુખાવો થાય છે.
- લક્ષણ: હાથમાં કીડીઓ ચાલતી હોય તેવો અહેસાસ થવો.
C. મેગ્નેશિયમ (સ્નાયુઓનો આરામ)
મેગ્નેશિયમ સ્નાયુઓને આરામ (Relaxation) આપવામાં મદદ કરે છે.
- અસર: જો શરીરમાં મેગ્નેશિયમ ઓછું હોય, તો ખભાના સ્નાયુઓ સતત જકડાયેલા રહે છે અને ખેંચાણ (Spasm) અનુભવાય છે.
- લક્ષણ: ખભા અને ગરદનના સ્નાયુઓ પથ્થર જેવા સખત થઈ જવા.
D. કેલ્શિયમ
હાડકાંના બંધારણ માટે કેલ્શિયમ પાયાનું તત્વ છે. તેની ઉણપથી ખભાના સાંધામાં ઘસારો ઝડપથી આવે છે.
2. ઉણપ સિવાયના અન્ય તબીબી કારણો
જો પોષણ પૂરતું હોય તેમ છતાં દુખાવો રહેતો હોય, તો આ કારણો હોઈ શકે:
- ફ્રોઝન શોલ્ડર (Frozen Shoulder): સાંધાની આસપાસની પેશીઓ સખત થઈ જવી.
- રોટેટર કફ ઈજા: ખભાને પકડી રાખતા સ્નાયુઓ (Tendons) માં ચીરો પડવો.
- સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ: ગરદનના મણકાનો ઘસારો ખભા સુધી દુખાવો મોકલે છે.
3. આ ઉણપને કેવી રીતે દૂર કરવી? (ઉપાયો)
તમારા આહારમાં નીચે મુજબના ફેરફારો કરવાથી રાહત મળી શકે છે:
| પોષક તત્વ | શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત (ખોરાક) |
| વિટામિન D | સવારનો કુમળો તડકો, ઈંડાની જરદી, મશરૂમ, ફોર્ટિફાઈડ દૂધ. |
| વિટામિન B12 | દૂધ, દહીં, પનીર, ફણગાવેલા કઠોળ (શકાહારીઓ માટે સપ્લીમેન્ટ્સ જરૂરી હોઈ શકે). |
| મેગ્નેશિયમ | બદામ, પાલક, ડાર્ક ચોકલેટ, કેળા અને પંપકિન સીડ્સ. |
| કેલ્શિયમ | દૂધની બનાવટો, રાગી (નાચણી), તલ અને સોયાબીન. |
4. ઘરેલું ઉપચાર અને કસરત
- ગરમ શેક: જો સ્નાયુઓ જકડાઈ ગયા હોય, તો ગરમ પાણીની કોથળીનો શેક લોહીનું પરિભ્રમણ વધારે છે.
- સ્ટ્રેચિંગ: દિવસમાં બે વાર ખભાને ગોળ ફેરવવાની (Shoulder Rotation) કસરત કરો.
- વિટામિન ટેસ્ટ: વર્ષમાં એકવાર લોહીની તપાસ કરાવો જેથી ખબર પડે કે કયા વિટામિનની ઉણપ છે.
5. સાવચેતી
સ્વ-દવા (Self-medication) ટાળો. જો તમે લાંબો સમય વિટામિનના હાઈ-ડોઝ લો છો, તો તેની આડઅસર થઈ શકે છે. હંમેશા ડૉક્ટરની સલાહ લીધા પછી જ સપ્લીમેન્ટ્સ શરૂ કરવા.
નિષ્કર્ષ
ખભાનો દુખાવો હંમેશા હાડકાની ઈજા નથી હોતી, તે ઘણીવાર પોષણની બૂમ હોય છે. વિટામિન D3 અને B12 ના સ્તરને જાળવી રાખીને તેમજ નિયમિત હળવી કસરત કરીને તમે ખભાના દુખાવાથી મુક્તિ મેળવી શકો છો.
