ઉભા રહીને કામ કરવા માટેના ‘સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક’ ના ફાયદા અને ગેરફાયદા.

🧍 ઉભા રહીને કામ કરવા માટેના ‘સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક’: ફાયદા, ગેરફાયદા અને સાચી રીત

આજના કોમ્પ્યુટર યુગમાં ‘બેઠાડુ જીવનશૈલી’ (Sedentary Lifestyle) એ એક નવી બીમારી બની ગઈ છે. સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો તો ત્યાં સુધી કહે છે કે “Sitting is the new smoking” (બેસી રહેવું એ ધૂમ્રપાન જેટલું જ જોખમી છે). આ સમસ્યાના ઉકેલ તરીકે ‘સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક’ (Standing Desk) નો ક્રેઝ ઓફિસ અને વર્ક-ફ્રોમ-હોમમાં ખૂબ વધી રહ્યો છે.

પરંતુ, શું આખો દિવસ ઉભા રહીને કામ કરવું એ ખરેખર સ્વાસ્થ્યપ્રદ છે? આ લેખમાં આપણે સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્કના ફાયદા, ગેરફાયદા અને તેનો ઉપયોગ કરવાની સાચી પદ્ધતિ વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક (Standing Desk) ના ફાયદા

A. વજન અને કેલરી નિયંત્રણ: બેસીને કામ કરવા કરતા ઉભા રહીને કામ કરવાથી દર કલાકે વધુ કેલરી બળે છે. લાંબા ગાળે આ ટેવ વજન ઘટાડવામાં અને મેદસ્વીતા રોકવામાં મદદરૂપ થાય છે.

B. બ્લડ સુગર લેવલમાં ઘટાડો: જમ્યા પછી તરત જ બેસી જવાને બદલે ઉભા રહીને કામ કરવાથી બ્લડ સુગર લેવલમાં વધારો થવાનું જોખમ ઘટે છે, જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ફાયદાકારક છે.

C. કમરના દુખાવામાં રાહત: ખોટી રીતે કલાકો સુધી બેસી રહેવાથી કરોડરજ્જુ પર દબાણ આવે છે. સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્કનો ઉપયોગ કરવાથી પીઠ અને કમરના નીચેના ભાગના દુખાવામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

D. ઉર્જા અને એકાગ્રતામાં વધારો: ઉભા રહેવાથી શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે, જેનાથી મગજને વધુ ઓક્સિજન મળે છે. આનાથી કામ કરવાની સ્ફૂર્તિ વધે છે અને બપોરના સમયે આવતી આળસ દૂર થાય છે.

૨. સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક (Standing Desk) ના ગેરફાયદા

કોઈપણ વસ્તુનો અતિરેક નુકસાનકારક હોય છે. જો તમે અચાનક આખો દિવસ ઉભા રહેવાનું શરૂ કરો, તો નીચે મુજબની સમસ્યાઓ થઈ શકે છે:

• પગ અને એડીનો દુખાવો: સતત ઉભા રહેવાથી શરીરનું બધું વજન એડી પર આવે છે, જેનાથી ‘પ્લાન્ટર ફેસાઈટીસ’ (એડીનો દુખાવો) થઈ શકે છે.
• વેરિકોઝ વેઈન્સ (Varicose Veins): લાંબો સમય ઉભા રહેવાથી પગની નસોમાં લોહી જમા થઈ શકે છે, જેનાથી નસો ફૂલી જવાની સમસ્યા થાય છે.
• સાંધા પર દબાણ: ઘૂંટણ અને થાપાના સાંધા પર સતત ભાર રહેવાથી સાંધાનો દુખાવો વધી શકે છે.
• શારીરિક થાક: જો તમારું શરીર આ ટેવ માટે તૈયાર ન હોય, તો સાંજ સુધીમાં તમે અતિશય થાક અનુભવી શકો છો.

૩. સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક વાપરવાની સાચી રીત (Ergonomic Tips)

સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્કનો ફાયદો ત્યારે જ મળે જ્યારે તમે તેને યોગ્ય રીતે સેટ કરો:

૧. મોનિટરની ઊંચાઈ: તમારી સ્ક્રીન આંખના લેવલ પર હોવી જોઈએ જેથી ગરદન નમાવવી ન પડે. ૨. કોણીનો ખૂણો: ટાઈપ કરતી વખતે તમારી કોણી ૯૦ ડિગ્રીના ખૂણે હોવી જોઈએ અને કાંડા સીધા રહેવા જોઈએ. ૩. એન્ટી-ફટિગ મેટ (Anti-fatigue Mat): પથ્થર કે ટાઇલ્સ પર ઉભા રહેવાને બદલે નરમ રબરની મેટ પર ઉભા રહો. આનાથી પગના તળિયા પર દબાણ ઘટશે. ૪. પગરખાં: ઓફિસમાં હીલ્સ કે સખત સોલ વાળા ચંપલને બદલે આરામદાયક સ્પોર્ટ્સ શૂઝ પહેરો.

૪. સુવર્ણ નિયમ: ‘સિટ-સ્ટેન્ડ’ ફોર્મ્યુલા

ફિઝિયોથેરાપીના દૃષ્ટિકોણથી, આખો દિવસ બેસી રહેવું પણ ખોટું છે અને આખો દિવસ ઉભા રહેવું પણ ખોટું છે. શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે મિક્સ અભિગમ:

• ૧:૧ રેશિયો: દર ૧ કલાક બેસીને કામ કર્યા પછી ૩૦ થી ૪૫ મિનિટ ઉભા રહીને કામ કરો.
• હલનચલન: ઉભા હોવ ત્યારે પણ એક જ જગ્યાએ જડ થઈને ન રહો. થોડું હલનચલન કરતા રહો અથવા વજનને એક પગ પરથી બીજા પગ પર શિફ્ટ કરતા રહો.

૫. કોણે સાવચેતી રાખવી?

જો તમને નીચે મુજબની તકલીફો હોય, તો સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક વાપરતા પહેલા નિષ્ણાતની સલાહ લો:

• ગંભીર ઘૂંટણ કે એડીનો ઘસારો.
• લો બ્લડ પ્રેશર (ઉભા રહેવાથી ચક્કર આવવાની સમસ્યા).
• હર્નિયેટેડ ડિસ્ક (સ્લિપ ડિસ્ક) નો ગંભીર દુખાવો.

નિષ્કર્ષ

સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક એ તંદુરસ્ત ઓફિસ કલ્ચર માટેનું એક ઉત્તમ સાધન છે, પણ તે કોઈ જાદુઈ લાકડી નથી. તેની સફળતાનો આધાર તમે તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરો છો તેના પર છે. બેસવા અને ઉભા રહેવાની વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ જ લાંબા ગાળાની ફિટનેસની ચાવી છે.