લાકડી કે વોકર (Walker) નો યોગ્ય ઊંચાઈ પર ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

ચાલવામાં તકલીફ હોય, સંતુલન (Balance) ઓછું હોય કે ઓપરેશન પછી રિકવરી ચાલતી હોય ત્યારે લાકડી કે વોકર એ વરદાન સાબિત થાય છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે જો આ સાધનોની ઊંચાઈ ખોટી હોય, તો તે ફાયદાને બદલે નુકસાન કરી શકે છે? ખોટી ઊંચાઈને કારણે ખભાનો દુખાવો, કમર નમી જવી અથવા કાંડામાં તકલીફ થઈ શકે છે.

ફિઝિયોથેરાપીના દ્રષ્ટિકોણથી, લાકડી કે વોકરને તમારી જરૂરિયાત મુજબ સેટ કરવું અને તેનો સાચી રીતે ઉપયોગ કરવો એ એક વિજ્ઞાન છે. આ લેખમાં આપણે યોગ્ય ઊંચાઈ માપવાની રીત અને ચાલવાની સાચી પદ્ધતિ વિશે જાણીશું.

૧. શા માટે યોગ્ય ઊંચાઈ જરૂરી છે?

• ખભા અને ગરદન: જો લાકડી વધુ ઊંચી હોય, તો તમારા ખભા સતત ઉંચા રહેશે, જે સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ પેદા કરશે.
• કમરનું પોશ્ચર: જો વોકર વધુ નીચું હોય, તો તમારે આગળ નમીને ચાલવું પડશે, જે કમરના મણકા પર દબાણ લાવશે.
• સુરક્ષા: ખોટી ઊંચાઈથી સંતુલન બગડવાની અને પડવાની શક્યતા વધી જાય છે.

૨. યોગ્ય ઊંચાઈ કેવી રીતે માપવી? (The Wrist Rule)

લાકડી હોય કે વોકર, ઊંચાઈ માપવાની રીત બંને માટે સમાન છે. નીચેના સ્ટેપ્સ અનુસરો:

૧. સીધા ઉભા રહો: તમારા સામાન્ય પગરખાં (બૂટ કે ચંપલ) પહેરીને ટટ્ટાર ઉભા રહો. ૨. હાથ ઢીલા મૂકો: તમારા હાથને શરીરની બાજુમાં કુદરતી રીતે લટકવા દો. ૩. કાંડાની રેખા (Wrist Crease): તમારા કાંડા પાસે જ્યાંથી હથેળી શરૂ થાય છે (કાંડાની કરચલી), ત્યાં લાકડી કે વોકરનું ‘હેન્ડલ’ હોવું જોઈએ. ૪. કોણીનો ખૂણો: જ્યારે તમે હેન્ડલ પકડો, ત્યારે તમારી કોણી ૧૫ થી ૨૦ ડિગ્રી જેટલી સહેજ વળેલી હોવી જોઈએ. તે એકદમ સીધી કે બહુ વળેલી ન હોવી જોઈએ.

૩. લાકડી (Cane) વાપરવાની સાચી રીત

ઘણા લોકો એક મોટી ભૂલ કરે છે: તેઓ જે પગમાં દુખાવો હોય તે બાજુ લાકડી રાખે છે.

• સાચી રીત: લાકડી હંમેશા તમારા ‘સારા પગ’ (મજબૂત પગ) ની વિરુદ્ધ દિશામાં પકડો.
• કેવી રીતે ચાલવું: * જ્યારે તમે તમારો ‘નબળો પગ’ આગળ વધારો, ત્યારે તેની સાથે જ વિરુદ્ધ હાથની લાકડી આગળ મૂકો.
  • હવે લાકડી પર વજન આપીને મજબૂત પગ આગળ લાવો.

૪. વોકર (Walker) વાપરવાની સાચી રીત

વોકરનો ઉપયોગ કરતી વખતે ઉતાવળ ન કરવી અને નીચે મુજબના તબક્કા અનુસરો:

• પગલું ૧: વોકરને તમારાથી એક ડગલું આગળ મૂકો. ખાતરી કરો કે વોકરના ચારેય પાયા જમીન પર સ્થિર છે.
• પગલું ૨: પહેલા તમારો ‘નબળો પગ’ વોકરની અંદરના ભાગમાં મૂકો.
• પગલું ૩: બંને હાથથી વોકરના હેન્ડલ પર સમાન વજન આપીને ‘મજબૂત પગ’ આગળ લાવો.
• સાવચેતી: ક્યારેય વોકરની અંદર બહુ આગળ ન વધો અથવા બહુ પાછળ ન રહો. વોકરની ફ્રેમની વચ્ચે રહેવું સૌથી સુરક્ષિત છે.

૫. બેસતી અને ઉભા થતી વખતે સાવચેતી

• ઉભા થતી વખતે: ક્યારેય વોકરને પકડીને ઉભા થવાનો પ્રયત્ન ન કરો, કારણ કે વોકર પલટી શકે છે. હંમેશા ખુરશીના હાથા (Armrest) નો ટેકો લઈને ઉભા થાઓ અને પછી વોકર પકડો.
• બેસતી વખતે: ખુરશીની એટલી નજીક જાઓ કે તમારા પગનો પાછળનો ભાગ ખુરશીને અડે. હવે હાથથી ખુરશી પકડીને ધીમેથી બેસો.

૬. ઘરની અંદર રાખવાની કાળજી

૧. જમીન: લપસી જાય તેવા ગાલીચા કે પાવરના વાયરો લાકડી કે વોકરમાં ભરાઈ શકે છે, તેને હટાવો. ૨. રબર ટીપ (Ferrule): લાકડી કે વોકરના પાયામાં રહેલું રબર ઘસાઈ ગયું હોય તો તરત બદલો. ઘસાઈ ગયેલું રબર લપસી શકે છે. ૩. પ્રકાશ: રાત્રે ચાલવા માટે રૂમમાં પૂરતો પ્રકાશ રાખો.

નિષ્કર્ષ

લાકડી કે વોકર એ તમારી લાચારી નથી, પણ તમારી ગતિશીલતા (Mobility) માટેનું સાધન છે. જો તેની ઊંચાઈ તમારા શરીર મુજબ સેટ કરેલી હશે, તો તમે થાક્યા વગર અને સુરક્ષિત રીતે ચાલી શકશો.