ગૃહિણીઓમાં જોવા મળતું ‘એડીનો દુખાવો’ (Heel Pain).

👠 ગૃહિણીઓમાં જોવા મળતું ‘એડીનો દુખાવો’ (Heel Pain): કારણો, નિવારણ અને શ્રેષ્ઠ ઘરગથ્થુ ઉપાયો

ભારતીય ઘરોમાં ગૃહિણીઓ ઘરનું એન્જિન ગણાય છે. સવારના પાંચ વાગ્યાથી રાતના દસ વાગ્યા સુધી તે સતત ઉભા પગે કામ કરતી હોય છે. રસોઈ બનાવવી, સફાઈ કરવી કે બાળકોની સંભાળ રાખવી—આ બધી પ્રવૃત્તિઓમાં તેના પગ પર સૌથી વધુ ભાર આવે છે. ઘણી ગૃહિણીઓ ફરિયાદ કરતી હોય છે કે, “સવારે પથારીમાંથી ઉતરીને જેવો પહેલો પગ જમીન પર મૂકું, ત્યારે એડીમાં જાણે ખીલી વાગતી હોય તેવો અસહ્ય દુખાવો થાય છે.”

જો તમને પણ આવું થતું હોય, તો તમે એકલા નથી. આ સમસ્યાને તબીબી ભાષામાં ‘પ્લાન્ટર ફાસીટીસ’ (Plantar Fasciitis) કહેવામાં આવે છે. ચાલો આ લેખમાં આપણે એડીના દુખાવાના કારણો અને તેનાથી બચવાના પ્રાયોગિક ઉપાયો વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજીએ.

૧. એડીનો દુખાવો (Plantar Fasciitis) શું છે?

આપણા પગના તળિયામાં એડીના હાડકાથી લઈને આંગળીઓ સુધી એક જાડા સ્નાયુબંધની પટ્ટી હોય છે, જેને ‘પ્લાન્ટર ફાસિયા’ કહેવામાં આવે છે. તે આપણા પગની કમાન (Arch) ને ટેકો આપે છે. જ્યારે આ પટ્ટી પર સતત દબાણ આવે છે, ત્યારે તેમાં નાના ઝીણા ચીરા પડે છે અથવા સોજો આવે છે. આ સ્થિતિને જ એડીનો દુખાવો કહેવાય છે.

૨. ગૃહિણીઓમાં આ દુખાવો થવાના મુખ્ય કારણો

૧. સતત ઉભા રહેવાની આદત: રસોડામાં પથ્થર કે ટાઇલ્સ જેવી સખત સપાટી પર કલાકો સુધી ઉભા રહેવાથી એડી પર સતત દબાણ રહે છે. ૨. વધતું વજન: ઉંમર વધવાની સાથે કે ડિલિવરી પછી વજન વધે ત્યારે આખું ભાર એડી પર આવે છે, જેનાથી સ્નાયુઓ નબળા પડે છે. ૩. ખોટા ફૂટવેર: ઘરમાં સપાટ (Flat) ચપ્પલ પહેરવા અથવા સાવ ઉઘાડા પગે ફરવાથી એડીને જરૂરી ટેકો (Cushion) મળતો નથી. ૪. યુરિક એસિડ: શરીરમાં યુરિક એસિડનું પ્રમાણ વધવાથી પણ સાંધા અને એડીમાં દુખાવો થઈ શકે છે. ૫. હાડકાનો વધારો (Heel Spur): લાંબા સમય સુધી સોજો રહેવાથી એડીના હાડકા પાસે વધારાનું હાડકું ઉગે છે, જે સોયની જેમ ખૂંચે છે.

૩. લક્ષણો: તમે કેવી રીતે ઓળખશો?

• સવારે ઉઠતી વખતે પહેલા થોડા ડગલાં ભરવામાં ખૂબ જ પીડા થાય.
• લાંબો સમય બેઠા રહ્યા પછી ઉભા થતાં એડીમાં દુખાવો થાય.
• સીડી ચઢતી વખતે કે ઉઘાડા પગે ચાલતી વખતે તકલીફ વધે.
• રાત્રે આરામ કર્યા પછી દુખાવો ઓછો જણાય, પણ સવારે ફરી શરૂ થાય.

૪. એડીના દુખાવા માટેના અકસીર ઘરેલુ ઉપાયો

A. બરફનો શેક (Ice Rolling)

એક પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં પાણી ભરી તેને ફ્રીઝરમાં જમાવી દો. હવે તે બોટલને જમીન પર રાખી તેના પર પગ મૂકો અને એડીથી પંજા સુધી બોટલને ગબડાવો (Roll કરો). ૧૦ મિનિટ સુધી આ કરવાથી સોજો તરત જ ઓછો થશે.

B. ગરમ પાણી અને મીઠું

રાત્રે સૂતા પહેલા હૂંફાળા પાણીમાં સિંધાલૂણ (Rock Salt) નાખીને ૧૫ મિનિટ પગ પલાળી રાખો. આનાથી સ્નાયુઓને આરામ મળશે અને લોહીનું પરિભ્રમણ સુધરશે.

C. તેલ માલિશ

તલના તેલ કે સરસવના તેલમાં ૨-૩ કળી લસણ નાખી ગરમ કરો. આ હૂંફાળા તેલથી એડી પર હળવા હાથે માલિશ કરો.

૫. ખાસ કસરતો (Physio Tips)

ગૃહિણીઓ રસોડામાં કામ કરતાં કરતાં પણ આ કસરતો કરી શકે છે:

૧. ટુવાલ સ્ટ્રેચ: બેઠા બેઠા પગના પંજામાં ટુવાલ ફસાવીને તેને તમારી તરફ ખેંચો. ૧૫ સેકન્ડ પકડી રાખો. ૨. ટેનિસ બોલ મસાજ: પગના તળિયા નીચે ટેનિસ બોલ રાખીને તેને ગોળ ગોળ ફેરવો. ૩. કાફ સ્ટ્રેચ (Calf Stretch): દીવાલને ટેકો દઈને ઉભા રહો અને એક પગ પાછળ ખેંચી પિંડીના સ્નાયુઓને સ્ટ્રેચ કરો.

૬. ગૃહિણીઓ માટે જીવનશૈલીમાં બદલાવ

• નરમ ચપ્પલ પહેરો: રસોડામાં કામ કરતી વખતે સીધા લાદી પર ઉભા રહેવાને બદલે નરમ સોલવાળા (MCR/Soft Foam) ચપ્પલ પહેરવાની આદત પાડો.
• મેટ (Mat) નો ઉપયોગ: જ્યાં ઉભા રહીને રસોઈ કરો છો ત્યાં નરમ રબરની મેટ પાથરો.
• વજન નિયંત્રણ: આહારમાં સુધારો કરી વજન ઘટાડવાનો પ્રયત્ન કરો.
• વચ્ચે વચ્ચે આરામ: સતત બે કલાક ઉભા રહેવાને બદલે દર ૨૦ મિનિટે થોડીવાર બેસો.

૭. આહારમાં સાવચેતી

• કેલ્શિયમ અને વિટામિન ડી: દૂધ, પનીર અને સૂર્યપ્રકાશ લો જેથી હાડકાં મજબૂત રહે.
• પાણી: પુષ્કળ પાણી પીવો જેથી શરીરમાં યુરિક એસિડ જમા ન થાય.
• ખાટા પદાર્થો: જો વાની તકલીફ હોય તો રાત્રે દહીં કે ખાટી વસ્તુઓ ખાવાનું ટાળો.

નિષ્કર્ષ

ગૃહિણીઓ ઘણીવાર ઘરના કામમાં પોતાની તકલીફોને નજરઅંદાજ કરે છે. પણ યાદ રાખો, જો તમારા પાયા (પગ) મજબૂત હશે તો જ તમે ઘરને સાચવી શકશો. જો દુખાવો એક મહિનાથી વધુ સમય રહે, તો ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ કે ઓર્થોપેડિક ડોક્ટરની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.