ઉનાળામાં લૂ (Heat Stroke) થી બચવા માટેના આયુર્વેદિક પીણાં.
🍶 ઉનાળામાં લૂ (Heat Stroke) થી બચવા માટેના શ્રેષ્ઠ આયુર્વેદિક અને પારંપરિક પીણાં
ગુજરાતમાં જ્યારે વૈશાખ અને જેઠ મહિનાનો તપતો તડકો પડે છે, ત્યારે ગરમ પવન અથવા ‘લૂ’ લાગવાનું જોખમ વધી જાય છે. લૂ (Heat Stroke) એ માત્ર સામાન્ય ગરમી નથી, પરંતુ તે શરીરના તાપમાનને 104°F (40°C) થી ઉપર લઈ જઈ શકે છે, જે જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે.
આયુર્વેદમાં ઉનાળાને ‘ગ્રીષ્મ ઋતુ’ કહેવામાં આવે છે, જેમાં શરીરનું બળ ઘટે છે અને ‘પિત્ત’ દોષ વધે છે. લૂ થી બચવા માટે મોંઘા સોફ્ટ ડ્રિંક્સ કે એનર્જી ડ્રિંક્સ પીવાને બદલે, આપણા રસોડામાં જ રહેલા આયુર્વેદિક પીણાં અમૃત સમાન સાબિત થાય છે. ચાલો જાણીએ આ ગરમીમાં શરીરને ઠંડક આપતા શ્રેષ્ઠ પીણાંઓ વિશે.
૧. કાચી કેરીનું પન્નું (Aam Panna)
ગુજરાતમાં લૂ થી બચવા માટે ‘બાફલો’ અથવા ‘પન્નું’ સૌથી લોકપ્રિય છે. કાચી કેરી પ્રકૃતિમાં ઠંડી હોય છે.
- બનાવવાની રીત: કાચી કેરીને બાફી, તેનો ગર કાઢી તેમાં ગોળ, શેકેલું જીરું, સંચળ (કાળું મીઠું) અને ફુદીનો નાખીને આ પીણું બનાવાય છે.
- ફાયદો: તે શરીરમાં ક્ષારોનું (Electrolytes) સંતુલન જાળવે છે અને અચાનક વધી ગયેલા શારીરિક તાપમાનને તાત્કાલિક નીચે લાવે છે.
૨. વરિયાળીનું શરબત (Fennel Seed Drink)
આયુર્વેદ મુજબ વરિયાળી અત્યંત શીતળ (ઠંડી) છે. તે પાચન સુધારે છે અને પિત્તનું શમન કરે છે.
- બનાવવાની રીત: વરિયાળીને આખી રાત પલાળી રાખી, સવારે તેને પીસીને ગાળી લો. તેમાં સાકર (ખડી સાકર શ્રેષ્ઠ છે) નાખીને પીવો.
- ફાયદો: તે પેશાબમાં થતી બળતરા અને પેટની ગરમી દૂર કરવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
૩. ધાણા-જીરુંનું પાણી
ધાણા અને જીરું બંનેમાં શરીરને ઠંડક આપવાના અદભૂત ગુણો છે.
- બનાવવાની રીત: સૂકા ધાણા અને જીરુંને પલાળીને તેનું પાણી ગાળી લો.
- ફાયદો: આ પીણું શરીરમાંથી ઝેરી તત્વો (Toxins) બહાર કાઢે છે અને લૂ લાગવાને કારણે થતા માથાના દુખાવામાં રાહત આપે છે.
૪. વલોવેલી છાશ (The Ayurvedic Buttermilk)
આયુર્વેદમાં છાશને ‘પૃથ્વી પરનું અમૃત’ કહેવામાં આવ્યું છે. ઉનાળામાં છાશ જેવું બીજું કોઈ પીણું નથી.
- કેવી રીતે પીવી?: છાશમાં જીરું, સંચળ અને થોડો ફુદીનો નાખવો. યાદ રાખો, છાશ બહુ ખાટી ન હોવી જોઈએ.
- ફાયદો: તે શરીરમાં પ્રોબાયોટિક્સ વધારે છે અને ડિહાઈડ્રેશન સામે રક્ષણ આપે છે.
૫. વરિયાળી અને સાકરનું પાણી (ખડી સાકર)
આયુર્વેદમાં ખાંડને બદલે ‘ખડી સાકર’ (Mishri) વાપરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે કારણ કે સાકરની તાસીર ઠંડી હોય છે.
- મહત્વ: જ્યારે કોઈને લૂ લાગી હોય અને ચક્કર આવતા હોય, ત્યારે સાકરનું પાણી તરત જ એનર્જી આપે છે.
૬. બીલાનું શરબત (Bel Fruit Juice)
બીલું (Bel Fruit) ઉનાળાનું ખાસ ફળ છે. તે ફાઈબરથી ભરપૂર અને અત્યંત શીતળ છે.
- ફાયદો: તે આંતરડાને ઠંડક આપે છે અને ઉનાળામાં થતા લૂ-ઝાળા (Heat induced diarrhea) માં અકસીર છે.
૭. નાળિયેર પાણી (Coconut Water)
નાળિયેર પાણી એ કુદરતનું ‘ORS’ છે.
- ફાયદો: તેમાં પોટેશિયમ, સોડિયમ અને મેગ્નેશિયમ ભરપૂર હોય છે. લૂ થી બચવા માટે દિવસમાં એકવાર નાળિયેર પાણી પીવું ખૂબ જ હિતાવહ છે.
💡 લૂ થી બચવા માટેની વધારાની આયુર્વેદિક ટિપ્સ:
૧. ડુંગળીનો ઉપયોગ: લૂ થી બચવા માટે ખિસ્સામાં નાની ડુંગળી રાખવાની પરંપરા છે. વિજ્ઞાન કહે છે કે ડુંગળીનો રસ (ખાસ કરીને કાચી ડુંગળી ખાવાથી) શરીરને ગરમી સામે લડવાની શક્તિ આપે છે. ૨. માટીના માટલાનું પાણી: ફ્રીજનું બરફ જેવું પાણી પીવાને બદલે માટીના માટલાનું કુદરતી ઠંડું પાણી પીવો. તે પિત્તને સંતુલિત રાખે છે. ૩. ચંદનનો લેપ: જો ગરમી બહુ લાગતી હોય, તો કપાળ પર ચંદનનો લેપ કરવાથી મગજ ઠંડું રહે છે. ૪. પગના તળિયામાં કાંસાની વાટકીથી ઘી ઘસવું: આ રાત્રે કરવાથી આખા શરીરની ગરમી (બળતરા) ઓછી થાય છે.
લૂ (Heat Stroke) ના લક્ષણો:
જો આ પીણાં પીવા છતાં નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો:
- અચાનક ખૂબ તાવ આવવો.
- પરસેવો સાવ બંધ થઈ જવો અને ત્વચા લાલ-સૂકી થઈ જવી.
- અસહ્ય માથાનો દુખાવો કે ઉલટી થવી.
- બેભાન અવસ્થા જેવું લાગવું.
નિષ્કર્ષ
આપણા પૂર્વજોએ ઋતુ પ્રમાણે જે આહાર-વિહાર નક્કી કર્યા છે, તે ખૂબ જ વૈજ્ઞાનિક છે. ઉનાળામાં બજારમાં મળતા રંગીન અને પ્રિઝર્વેટિવવાળા પીણાં પીવાને બદલે આ ઘરગથ્થુ આયુર્વેદિક પીણાં અપનાવો. તે માત્ર તમારા ખિસ્સાને જ નહીં, પણ તમારા સ્વાસ્થ્યને પણ ઠંડક આપશે.
