ઘૂંટણના ઘસારા (Severe Osteoarthritis) વાળા દર્દીઓ માટે પાણીની અંદર (Pool) ચાલવાના ફાયદા.

ઘૂંટણનો ઘસારો અથવા ‘ઓસ્ટિયોઆર્થરાઈટિસ’ (Osteoarthritis) જ્યારે ગંભીર અવસ્થામાં પહોંચે છે, ત્યારે જમીન પર ચાલવું એ દર્દી માટે એક સજા સમાન બની જાય છે. હાડકાં એકબીજા સાથે ઘસાવાથી થતો અસહ્ય દુખાવો દર્દીને પથારીવશ કરી દે છે. આવી સ્થિતિમાં ફિઝિયોથેરાપીનું એક વરદાન સાબિત થતું પાસું છે ‘હાઇડ્રોથેરાપી’ (Hydrotherapy), એટલે કે પાણીની અંદર કરવામાં આવતી કસરતો.

ઘણીવાર ડોક્ટરો સલાહ આપે છે કે “વજન ઘટાડવા માટે ચાલો,” પણ ઘૂંટણના દુખાવાને કારણે ચાલી શકાતું નથી. આ મુંઝવણનો શ્રેષ્ઠ ઉકેલ છે ‘પૂલ વોકિંગ’ (Pool Walking). ચાલો સમજીએ કે પાણીમાં ચાલવું ઘૂંટણના ઘસારામાં કેવી રીતે જાદુઈ અસર કરે છે.

૧. પાણીમાં ચાલવું કેમ અસરકારક છે? (વૈજ્ઞાનિક કારણો)

પાણીના બે મુખ્ય ગુણો ઘૂંટણના દર્દીઓને રાહત આપે છે:

• ઉત્પ્લાવકતા (Buoyancy): જ્યારે તમે છાતી સુધીના પાણીમાં ઊભા હોવ છો, ત્યારે તમારું શરીર તેનું ૮૦% થી ૯૦% વજન ગુમાવી દે છે. એટલે કે, જો તમારું વજન ૮૦ કિલો હોય, તો તમારા ઘૂંટણ પર માત્ર ૮ થી ૧૦ કિલો જેટલું જ દબાણ આવશે. આનાથી ઘૂંટણના સાંધા વચ્ચેની જગ્યા વધે છે અને ઘસારો ઓછો થાય છે.
• હાઈડ્રોસ્ટેટિક પ્રેશર: પાણીનું ચારેબાજુથી આવતું સમાન દબાણ પગના સોજા (Swelling) ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને લોહીનું પરિભ્રમણ સુધારે છે.

૨. પૂલ વોકિંગના મુખ્ય ફાયદા

A. દુખાવા વગરની હિલચાલ

જમીન પર ચાલતી વખતે ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે હાડકાં અથડાય છે, જ્યારે પાણીમાં તમે હળવાશ અનુભવો છો. આનાથી દર્દી લાંબો સમય સુધી કસરત કરી શકે છે, જે જમીન પર અશક્ય હોય છે.

B. સ્નાયુઓની મજબૂતી (Resistance Training)

પાણી હવા કરતા ૧૨ ગણું વધુ અવરોધ (Resistance) પેદા કરે છે. જ્યારે તમે પાણીમાં પગ આગળ ધકેલો છો, ત્યારે તમારા સ્નાયુઓને વધુ મહેનત કરવી પડે છે. આનાથી ઘૂંટણની આસપાસના ‘ક્વાડ્રિસેપ્સ’ અને ‘હેમસ્ટ્રિંગ’ સ્નાયુઓ કુદરતી રીતે મજબૂત બને છે.

C. સાંધાની લવચીકતામાં વધારો

પાણીની હૂંફ (જો પાણી નવશેકું હોય) સ્નાયુઓને રિલેક્સ કરે છે, જેનાથી સાંધાની જકડન (Stiffness) ઓછી થાય છે અને ઘૂંટણ પૂરેપૂરો વાળવામાં સરળતા રહે છે.

D. સુરક્ષિત સંતુલન (Safety)

વૃદ્ધ દર્દીઓમાં પડી જવાનો ડર રહે છે. પાણીમાં પડવાનો કોઈ ભય હોતો નથી, તેથી દર્દી વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે ચાલી શકે છે અને સંતુલન સુધારી શકે છે.

૩. પાણીમાં કઈ રીતે ચાલવું? (પદ્ધતિ)

૧. ઊંડાઈ: પાણીનું સ્તર તમારી કમરથી છાતી સુધી હોવું જોઈએ. ૨. સાચી રીત: જમીન પર ચાલો છો તેમ જ એડી (Heel) પહેલા જમીન પર મૂકો અને પછી પંજો. હાથને પણ પાણીમાં ઝુલાવો. ૩. સીધું ચાલવું: ૧૦-૧૫ મિનિટ સીધું ચાલો. ૪. બાજુમાં ચાલવું (Side Walking): કરચલાની જેમ બાજુમાં ચાલવાથી થાપાના સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે, જે ઘૂંટણને ટેકો આપે છે. ૫. પાછળ ચાલવું (Backward Walking): આનાથી કમર અને જાંઘના પાછળના સ્નાયુઓ સક્રિય થાય છે.

૪. સાવચેતી અને ટિપ્સ

• તાપમાન: પાણી બહુ ઠંડુ ન હોવું જોઈએ. નવશેકું પાણી સાંધાના દુખાવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
• પગરખાં: લપસી ન જવાય તે માટે ખાસ ‘વોટર શૂઝ’ (Water Shoes) પહેરી શકાય.
• સમયગાળો: શરૂઆતમાં ૧૫ મિનિટથી શરૂ કરો અને ધીમે-ધીમે ૩૦-૪૦ મિનિટ સુધી લઈ જાઓ.
• ઇન્ફેક્શન: જો શરીરમાં ક્યાંય ખુલ્લા ઘા કે ચામડીનું ઇન્ફેક્શન હોય, તો પૂલમાં ન ઉતરવું.

૫. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની ભૂમિકા

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે ગંભીર ઘસારાવાળા દર્દીઓને ઘણીવાર હાઇડ્રોથેરાપીની સલાહ આપીએ છીએ:

• વજન ઘટાડવાનો પ્લાન: જે દર્દીઓ ભારે વજનને કારણે જમીન પર કસરત નથી કરી શકતા, તેમને અમે પાણીમાં ‘એક્વા એરોબિક્સ’ કરાવીએ છીએ.
• પ્રી-સર્જરી ટ્રેનિંગ: જો દર્દીએ ઘૂંટણ બદલાવવાનું ઓપરેશન (TKR) કરાવવાનું હોય, તો ઓપરેશન પહેલા પાણીમાં કસરત કરવાથી સ્નાયુઓ મજબૂત બને છે, જેનાથી ઓપરેશન પછીની રિકવરી ઝડપી આવે છે.
• ચોક્કસ કસરતો: પાણીમાં ઊભા રહીને સાયકલિંગ જેવી મૂવમેન્ટ્સ કરાવવી.

નિષ્કર્ષ

જો તમને ઘૂંટણનો ગંભીર ઘસારો છે અને તમે જમીન પર ચાલતી વખતે પીડા અનુભવો છો, તો પાણી તમારા માટે શ્રેષ્ઠ જીમ છે. પૂલ વોકિંગ એ માત્ર કસરત નથી, પણ ઘૂંટણને ફરીથી કાર્યરત કરવાની એક પીડારહિત રીત છે. નિયમિત હાઇડ્રોથેરાપીથી તમે ઓપરેશનને પાછું ઠેલી શકો છો અથવા ઓપરેશન વગર પણ સારી ગુણવત્તાનું જીવન જીવી શકો છો.