ડી ક્વેરવેન ટેન્ડિનોસિસ (De Quervain’s Tendinosis)
ડી ક્વેરવેન ટેન્ડિનોસિસ એ કાંડા અને અંગૂઠાના ભાગમાં થતી એક પીડાદાયક સ્થિતિ છે. આ સમસ્યા ખાસ કરીને એવા લોકોમાં જોવા મળે છે જેઓ અંગૂઠા અને કાંડાનો વારંવાર ઉપયોગ કરે છે. તેને ‘ટેક્સ્ટિંગ થમ્બ’ અથવા ‘મધર્સ રીસ્ટ’ (Mother’s Wrist) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
ડી ક્વેરવેન ટેન્ડિનોસિસ (De Quervain’s Tendinosis) Video
૧. ડી ક્વેરવેન ટેન્ડિનોસિસ શું છે?
આ સ્થિતિમાં અંગૂઠાની બાજુએ આવેલા કાંડાના સ્નાયુઓના ટેન્ડન્સ (Tendons) માં સોજો આવે છે. મુખ્યત્વે બે સ્નાયુઓ અસરગ્રસ્ત થાય છે:
- Abductor Pollicis Longus (APL)
- Extensor Pollicis Brevis (EPB)
જ્યારે આ ટેન્ડન્સ જે ટનલ (Sheath) માંથી પસાર થાય છે તેમાં ઘર્ષણ વધે અથવા સોજો આવે, ત્યારે હલનચલન વખતે સખત દુખાવો થાય છે.
૨. મુખ્ય કારણો (Causes)
- અતિશય વપરાશ (Overuse): કાંડા અને અંગૂઠાનું વારંવાર એકનું એક હલનચલન (દા.ત. ટાઈપિંગ, ગેમિંગ, કપડાં નીચોવવા).
- નવી માતાઓ: નાના બાળકને વારંવાર તેડવા માટે અંગૂઠાનો ઉપયોગ કરવાથી આ સ્નાયુઓ પર ભાર આવે છે.
- ઈજા: કાંડા પર સીધી ઈજા થવાથી ટેન્ડન પર સોજો આવી શકે છે.
- હોર્મોનલ ફેરફાર: ગર્ભાવસ્થા અથવા મેનોપોઝ દરમિયાન શરીરમાં પાણીનો ભરાવો થવાથી દબાણ વધી શકે છે.
૩. લક્ષણો (Symptoms)
- અંગૂઠાના મૂળ પાસે અને કાંડાની બાજુમાં દુખાવો.
- મુઠ્ઠી વાળતી વખતે અથવા કોઈ વસ્તુ પકડતી વખતે દુખાવો વધવો.
- અંગૂઠા પાસે સોજો આવવો.
- અંગૂઠો હલાવતી વખતે ‘ચટક’ જેવો અવાજ આવવો (Snapping sensation).
- કાંડામાં નબળાઈ અનુભવવી.
૪. નિદાન (Diagnosis)
ડોક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ ‘ફિંકલસ્ટીન ટેસ્ટ’ (Finkelstein’s Test) દ્વારા આનું નિદાન કરે છે.
- ટેસ્ટ કરવાની રીત: અંગૂઠાને હથેળીની અંદર રાખી મુઠ્ઠી વાળો અને પછી કાંડાને ટચલી આંગળી તરફ નમાવો. જો આ સમયે તીવ્ર દુખાવો થાય, તો પરિણામ પોઝિટિવ ગણાય.
૫. સારવારના વિકલ્પો
મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, આ રોગ ઓપરેશન વગર જ મટી શકે છે.
1. આરામ અને પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર
જે પ્રવૃત્તિથી દુખાવો વધતો હોય તે થોડા સમય માટે બંધ કરવી જોઈએ. અંગૂઠાનો ઓછો ઉપયોગ રજ્જૂને મટાડવામાં મદદ કરે છે.
2. સ્પ્લિન્ટ (Splinting)
‘થમ્બ સ્પાઈકા સ્પ્લિન્ટ’ નો ઉપયોગ કરવાથી અંગૂઠો અને કાંડું સ્થિર રહે છે, જેનાથી સોજો ઉતરે છે.
3. બરફનો શેક (Ice Therapy)
દિવસમાં 2-3 વાર 10 થી 15 મિનિટ માટે અસરગ્રસ્ત ભાગ પર બરફ ઘસવાથી દુખાવો અને સોજો ઓછો થાય છે.
4. દવાઓ અને ઈન્જેક્શન
દુખાવા વિરોધી દવાઓ (NSAIDs) લઈ શકાય છે. જો દુખાવો ખૂબ વધારે હોય, તો ડોક્ટર રજ્જૂની આસપાસ કોર્ટિકોસ્ટેરોઈડ ઈન્જેક્શન આપી શકે છે.
ફિઝિયોથેરાપી અને કસરતો
ફિઝિયોથેરાપી આ રોગને જડમૂળથી મટાડવા માટે સૌથી અસરકારક છે.
અસરકારક કસરતો:
- થમ્બ સ્ટ્રેચ: હાથ લાંબો કરી અંગૂઠાને બીજા હાથ વડે ધીમેથી નીચે તરફ ખેંચો.
- રિસ્ટ ફ્લેક્સ સોફ્ટનિંગ: કાંડાને ઉપર-નીચે ધીમેથી હલાવો.
- ગ્રીપ સ્ટ્રેન્થનિંગ: સોફ્ટ બોલ અથવા સ્પોન્જને હાથમાં દબાવો (10 વાર).
૬. નિવારણ અને સાવચેતી (Prevention)
- કામ કરતી વખતે વચ્ચે વિરામ (Breaks) લેવો.
- એર્ગોનોમિક્સ (Ergonomics): કીબોર્ડ અને માઉસ વાપરતી વખતે કાંડા સીધા રાખવા.
- બાળકને તેડતી વખતે અંગૂઠાને બદલે હથેળી અને આખા હાથનો ઉપયોગ કરવો.
- દુખાવો શરૂ થતા જ બરફનો શેક કરવો અને ભારે વજન ન ઉપાડવું.
નિષ્કર્ષ
ડી ક્વેરવેન ટેન્ડિનોસિસ એ યોગ્ય સારવાર અને ફિઝિયોથેરાપીથી સંપૂર્ણપણે મટી શકે તેવી સ્થિતિ છે. જો તમને કાંડામાં સતત દુખાવો રહેતો હોય, તો નિષ્ણાત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.
