હાઈ ઈન્ટેન્સિટી ઈન્ટરવલ ટ્રેનિંગ (HIIT) અને લો ઈન્ટેન્સિટી (LISS) વચ્ચે તમારા માટે શું યોગ્ય છે?
આજના વ્યસ્ત જીવનમાં ફિટનેસ માટે સમય કાઢવો ઘણા લોકો માટે મુશ્કેલ બને છે. તેથી ઓછા સમયમાં અસરકારક કસરત કેવી રીતે કરી શકાય અથવા લાંબા સમય સુધી સરળ ગતિએ કસરત કરવી વધુ યોગ્ય છે કે નહીં, તે અંગે લોકોમાં ઘણી વાર મૂંઝવણ રહે છે. અહીં HIIT (High-Intensity Interval Training) અને LISS (Low-Intensity Steady State) બે લોકપ્રિય કાર્ડિયો ટ્રેનિંગ પદ્ધતિઓ છે.
HIITમાં ટૂંકા સમય માટે વધુ તીવ્રતાની કસરત અને ત્યારબાદ આરામ અથવા ઓછી તીવ્રતાનો સમય રાખવામાં આવે છે. બીજી તરફ LISSમાં લાંબા સમય સુધી સતત અને ઓછીથી મધ્યમ તીવ્રતાની કસરત કરવામાં આવે છે.
પરંતુ “HIIT વધુ સારું છે કે LISS?” તેનો એક જ જવાબ નથી. તમારી ઉંમર, ફિટનેસ લેવલ, કસરતનો અનુભવ, લક્ષ્ય, સાંધા-સ્નાયુની સ્થિતિ, સમય અને શરીરની ક્ષમતા પ્રમાણે યોગ્ય વિકલ્પ અલગ હોઈ શકે છે.
HIIT શું છે?
HIIT એટલે High-Intensity Interval Training. તેમાં કસરત દરમિયાન થોડા સમય માટે શરીરને ઊંચી તીવ્રતાએ કામ કરાવવામાં આવે છે અને પછી આરામ અથવા ઓછી તીવ્રતાનો સમય આપવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
- 30 સેકન્ડ ઝડપથી દોડવું
- 60–90 સેકન્ડ ધીમે ચાલવું
- ફરી 30 સેકન્ડ ઝડપી દોડવું
- ત્યારબાદ ફરી ધીમું ચાલવું
આ ચક્રને વ્યક્તિની ક્ષમતા પ્રમાણે ઘણી વખત પુનરાવર્તિત કરી શકાય છે.
HIITમાં દોડવું જ જરૂરી નથી. સાઇકલિંગ, રોઇંગ, સ્ટેશનરી બાઇક, ઝડપી સ્ટેપ-અપ, બોડીવેઇટ એક્સરસાઇઝ અથવા અન્ય કાર્ડિયો કસરતોનો પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે.
HIITના મુખ્ય ફાયદા
1. ઓછા સમયમાં વર્કઆઉટ
HIITનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે પ્રમાણમાં ઓછા સમયમાં સારો વર્કઆઉટ કરી શકાય છે. વ્યસ્ત લોકો માટે આ ઉપયોગી બની શકે છે.
2. કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર ફિટનેસ
નિયમિત HIITથી હૃદય અને ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે. શરીર વધુ તીવ્ર પ્રવૃત્તિ સહન કરવા માટે અનુકૂળ બનતું જાય છે.
3. કેલરી ખર્ચ
ઉચ્ચ તીવ્રતાની કસરત દરમિયાન ઊર્જાનો ખર્ચ નોંધપાત્ર હોઈ શકે છે. જોકે વજન ઘટાડવા માટે માત્ર HIIT પર આધાર રાખવાને બદલે આહાર, કુલ દૈનિક પ્રવૃત્તિ, ઊંઘ અને નિયમિતતા પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
4. કસરતમાં વિવિધતા
HIITમાં અલગ-અલગ ઇન્ટરવલ, કસરતો અને સમયગાળો રાખી શકાય છે, તેથી કેટલાક લોકોને તે વધુ રસપ્રદ લાગે છે.
5. સ્પોર્ટ્સ પરફોર્મન્સમાં ઉપયોગ
ઝડપથી દોડવું, દિશા બદલવી, વારંવાર સ્પ્રિન્ટ કરવી જેવી રમતોમાં ઊંચી તીવ્રતાની પ્રવૃત્તિની જરૂર હોય છે. યોગ્ય રીતે તૈયાર કરાયેલ HIIT આવા લોકોના ટ્રેનિંગમાં ઉપયોગી બની શકે છે.
LISS શું છે?
LISS એટલે Low-Intensity Steady State. તેમાં લાંબા સમય સુધી સતત અને ઓછીથી મધ્યમ તીવ્રતાએ કસરત કરવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
- 30–60 મિનિટ ઝડપથી ચાલવું
- સરળ ગતિએ સાઇકલ ચલાવવી
- ટ્રેડમિલ પર સતત ચાલવું
- એલિપ્ટિકલ પર સરળ ગતિએ કસરત
- હળવી સ્વિમિંગ
LISS દરમિયાન સામાન્ય રીતે એવી ગતિ રાખવામાં આવે છે જેમાં વ્યક્તિ કસરત કરતી વખતે વાતચીત કરી શકે, જોકે શ્વાસ સામાન્ય કરતાં થોડો ઝડપી હોય.
LISSના મુખ્ય ફાયદા
1. શરૂઆત કરનારાઓ માટે સરળ
જે લોકો લાંબા સમયથી કસરત કરતા નથી તેમના માટે LISSથી શરૂઆત કરવી ઘણીવાર સરળ રહે છે.
2. ઓછો ઇમ્પેક્ટ
ઝડપી દોડવા અથવા જમ્પિંગની સરખામણીમાં ચાલવા જેવી LISS પ્રવૃત્તિઓ સાંધા પર ઓછો ઇમ્પેક્ટ આપી શકે છે.
3. લાંબા સમય સુધી કરી શકાય
LISSને લાંબા સમય સુધી સતત કરી શકાય છે અને ઘણા લોકો તેને દૈનિક શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં સરળતાથી સામેલ કરી શકે છે.
4. રિકવરી દરમિયાન ઉપયોગી
યોગ્ય તબીબી અથવા ફિઝિયોથેરાપી માર્ગદર્શન હેઠળ હળવી કસરત કેટલાક લોકોમાં સક્રિય રિકવરી માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
5. માનસિક આરામ
વૉકિંગ જેવી ઓછી તીવ્રતાની પ્રવૃત્તિ બહાર અથવા ખુલ્લી જગ્યાએ કરવામાં આવે તો કેટલાક લોકોને તણાવ ઘટાડવામાં અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
HIIT અને LISS વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત
| મુદ્દો | HIIT | LISS |
|---|---|---|
| તીવ્રતા | ઊંચી | ઓછીથી મધ્યમ |
| વર્કઆઉટ સમય | સામાન્ય રીતે ઓછો | સામાન્ય રીતે વધુ |
| આરામ | ઇન્ટરવલ વચ્ચે જરૂરી | સતત ગતિ |
| શરૂઆત કરનારાઓ | સાવચેતીથી | સામાન્ય રીતે સરળ |
| ઇમ્પેક્ટ | કસરત પ્રમાણે વધુ હોઈ શકે | ઘણી પ્રવૃત્તિઓમાં ઓછો |
| રિકવરી | વધુ સમય લાગી શકે | સામાન્ય રીતે સરળ |
| કસરતનું ઉદાહરણ | સ્પ્રિન્ટ ઇન્ટરવલ | ઝડપી ચાલવું |
| યોગ્યતા | ઉચ્ચ ફિટનેસ/વિશિષ્ટ લક્ષ્યો | સામાન્ય ફિટનેસ અને સહનશક્તિ |
વજન ઘટાડવા માટે HIIT કે LISS?
વજન ઘટાડવા માટે HIIT અને LISS બંનેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. પરંતુ વજન ઘટાડવાનું પરિણામ માત્ર કસરતના પ્રકારથી નક્કી થતું નથી.
શરીરના વજન અને શરીરની ચરબીમાં ફેરફાર માટે કુલ ઊર્જા સંતુલન મહત્વપૂર્ણ છે. આહાર, દૈનિક પગલાં, ઊંઘ, તણાવ અને નિયમિત કસરત—બધાની ભૂમિકા હોય છે.
HIIT ઓછા સમયમાં ઊંચી તીવ્રતાનું કામ કરાવતું હોવાથી કેટલાક લોકો માટે સમય બચાવવાનો સારો વિકલ્પ બની શકે છે. બીજી તરફ LISS લાંબા સમય સુધી કરી શકાય છે અને નિયમિતતા જાળવવી સરળ હોઈ શકે છે.
તમારા માટે જે કસરત લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રીતે અને નિયમિત કરી શકાય, તે ઘણીવાર વધુ વ્યવહારુ પસંદગી બની શકે છે.
પેટની ચરબી ઘટાડવા માટે કયું સારું?
માત્ર પેટની ચરબી ઘટાડવા માટે કોઈ એક ચોક્કસ કસરત પસંદ કરી શકાય તેમ નથી. શરીરના ચોક્કસ ભાગમાંથી જ ચરબી ઘટાડવાની પ્રક્રિયાને સામાન્ય રીતે spot reduction તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને માત્ર પેટની કસરતથી પેટની ચરબી ચોક્કસ રીતે દૂર થાય એવું માનવું યોગ્ય નથી.
HIIT અને LISS બંને સમગ્ર શરીરની ઊર્જા ખર્ચ અને ફિટનેસ સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે. યોગ્ય આહાર અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ સાથે તેનો ઉપયોગ વધુ અસરકારક બની શકે છે.
શરૂઆત કરનારાઓ માટે HIIT કે LISS?
જો તમે હાલમાં કસરત કરતા નથી, તો સીધું જ ખૂબ જ ઊંચી તીવ્રતાનું HIIT શરૂ કરવું યોગ્ય ન હોઈ શકે.
શરૂઆતમાં:
- 15–30 મિનિટ વૉકિંગ
- ધીમે-ધીમે સમય વધારવો
- શરીરની પ્રતિક્રિયા જોવી
- પછી મધ્યમ તીવ્રતાની કસરત ઉમેરવી
આ રીતે શરીરને કસરતની ટેવ પાડવી સરળ બની શકે છે.
ફિટનેસ સુધરે ત્યારબાદ વ્યક્તિની ક્ષમતા પ્રમાણે નાના ઇન્ટરવલ ઉમેરવામાં આવી શકે છે.
ઘૂંટણના દુખાવામાં HIIT કે LISS?
ઘૂંટણમાં દુખાવો હોય ત્યારે “HIIT હંમેશા નુકસાનકારક” અને “LISS હંમેશા સુરક્ષિત” એવું કહેવું યોગ્ય નથી.
મુખ્ય બાબત છે કે કઈ કસરત કરવામાં આવી રહી છે અને તેના દરમિયાન ઘૂંટણ પર કેટલો ભાર પડે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, દોડવા અને જમ્પિંગ આધારિત HIITની જગ્યાએ:
- સ્ટેશનરી સાઇકલ
- એલિપ્ટિકલ
- નિયંત્રિત સાયકલિંગ
વગેરે ઓછા ઇમ્પેક્ટવાળા વિકલ્પો વ્યક્તિની સ્થિતિ પ્રમાણે પસંદ કરી શકાય છે.
ઘૂંટણમાં સતત દુખાવો, સોજો, અસ્થિરતા અથવા તાજેતરની ઈજા હોય તો કસરત પસંદ કરતા પહેલાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
કમરના દુખાવામાં કયું યોગ્ય?
કમરના દુખાવામાં પણ એક જ કસરત બધાને યોગ્ય હોય એવું નથી.
જો વ્યક્તિને કમરમાં દુખાવો હોય તો ખૂબ જ ઝડપી દોડ, જમ્પિંગ અથવા ખોટી ટેકનિકથી કરવામાં આવતું HIIT લક્ષણો વધારી શકે છે.
બીજી તરફ યોગ્ય રીતે પસંદ કરેલી વૉકિંગ અથવા લો-ઇમ્પેક્ટ કાર્ડિયો કસરત ઘણીવાર વધુ સહનશીલ હોઈ શકે છે.
પરંતુ કમરના દુખાવાનું કારણ મહત્વપૂર્ણ છે. ડિસ્ક સંબંધિત સમસ્યા, નર્વમાં દબાણ, સ્નાયુની સમસ્યા અથવા અન્ય કારણો હોય તો કસરતની પસંદગી અલગ હોઈ શકે છે.
વડીલો માટે HIIT કે LISS?
વડીલ વ્યક્તિઓ માટે કસરતનો મુખ્ય હેતુ માત્ર કેલરી બર્ન કરવો નહીં પરંતુ:
- સંતુલન
- પગની મજબૂતી
- ચાલવાની ક્ષમતા
- હૃદય-ફેફસાંની તંદુરસ્તી
- સ્વતંત્ર દૈનિક પ્રવૃત્તિ
જાળવવાનો પણ છે.
ઘણા વડીલો માટે વૉકિંગ, સાઇકલિંગ અથવા અન્ય લો-ઇમ્પેક્ટ LISSથી શરૂઆત સરળ હોઈ શકે છે. પરંતુ સારી ફિટનેસ ધરાવતા વડીલોમાં તબીબી/ફિઝિયોથેરાપી માર્ગદર્શન હેઠળ નિયંત્રિત ઇન્ટરવલ ટ્રેનિંગ પણ ઉપયોગી થઈ શકે છે.
HIIT કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
HIITની તીવ્રતા વધારે હોવાથી ટેકનિક અને પ્રોગ્રેશન મહત્વપૂર્ણ છે.
વોર્મ-અપ કરો
સીધા જ સ્પ્રિન્ટ અથવા જમ્પિંગ શરૂ ન કરો. શરૂઆતમાં 5–10 મિનિટનું હળવું વોર્મ-અપ કરો.
યોગ્ય કસરત પસંદ કરો
શરૂઆતમાં ખૂબ મુશ્કેલ કસરત કરતાં એવી કસરત પસંદ કરો જે યોગ્ય ટેકનિકથી કરી શકો.
ઇન્ટરવલનું પ્રમાણ નિયંત્રિત કરો
ઉદાહરણ તરીકે, શરૂઆતમાં:
20 સેકન્ડ કામ + 60 સેકન્ડ આરામ
થી શરૂઆત કરી શકાય છે.
વ્યક્તિની ક્ષમતા પ્રમાણે સમય ધીમે-ધીમે બદલવામાં આવે.
દરરોજ HIIT જરૂરી નથી
ઉચ્ચ તીવ્રતાની કસરત પછી શરીરને રિકવરી માટે સમય આપવો જરૂરી છે.
LISS કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
LISS સરળ હોવા છતાં તેને યોગ્ય રીતે કરવું જરૂરી છે.
- યોગ્ય શૂઝ પહેરો.
- શરૂઆત ધીમી ગતિથી કરો.
- ધીમે-ધીમે સમય વધારો.
- ચાલતી વખતે પોશ્ચર પર ધ્યાન આપો.
- પાણીનું સેવન જાળવો.
- લાંબા સમય સુધી એક જ ગતિથી કસરત કરતી વખતે શરીરના દુખાવાને અવગણશો નહીં.
HIIT પહેલાં અને પછી શું કરવું?
HIIT પહેલાં
- હળવું વૉકિંગ અથવા સાયકલિંગ
- સાંધાની હળવી મૂવમેન્ટ
- ડાયનેમિક વોર્મ-અપ
- કસરતની ટેકનિકનું રિહર્સલ
HIIT પછી
- ધીમે-ધીમે ગતિ ઘટાડવી
- હળવું કૂલ-ડાઉન
- જરૂરિયાત મુજબ હળવા સ્ટ્રેચિંગ
- પાણી પીવું
- પૂરતી ઊંઘ અને રિકવરી
LISS માટે સરળ સાપ્તાહિક ઉદાહરણ
શરૂઆત કરનાર વ્યક્તિ માટે એક સરળ ઉદાહરણ:
સોમવાર: 25–30 મિનિટ ઝડપી ચાલવું
મંગળવાર: આરામ અથવા હળવી મોબિલિટી
બુધવાર: 30 મિનિટ વૉકિંગ
ગુરુવાર: આરામ
શુક્રવાર: 30–40 મિનિટ વૉકિંગ
શનિવાર: હળવી સાઇકલિંગ
રવિવાર: આરામ અથવા હળવી વૉક
આ માત્ર સામાન્ય ઉદાહરણ છે. વ્યક્તિની ઉંમર, આરોગ્ય અને ફિટનેસ પ્રમાણે સમય અને તીવ્રતા બદલવી જોઈએ.
HIIT માટે શરૂઆતનું ઉદાહરણ
જો વ્યક્તિ કસરત માટે તૈયાર હોય અને કોઈ ખાસ તબીબી પ્રતિબંધ ન હોય, તો શરૂઆતમાં લો-ઇમ્પેક્ટ ઇન્ટરવલનો ઉપયોગ કરી શકાય:
- 5–10 મિનિટ વોર્મ-અપ
- 20 સેકન્ડ ઝડપી ગતિ
- 60–90 સેકન્ડ ધીમી ગતિ
- આ ચક્ર 4–6 વખત
- 5 મિનિટ કૂલ-ડાઉન
શરૂઆતમાં “વધુ તીવ્રતા એટલે વધુ ફાયદો” એવી માન્યતા રાખવી જરૂરી નથી. ગુણવત્તા, ટેકનિક અને રિકવરી વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
શું HIIT અને LISS બંને કરી શકાય?
હા. ઘણા લોકો માટે બંનેનું સંયોજન વ્યવહારુ હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
- અઠવાડિયામાં કેટલાક દિવસ LISS
- એક અથવા બે દિવસ નિયંત્રિત HIIT
- સાથે મજબૂતીકરણ કસરત
- પૂરતો આરામ
આ પ્રકારનું સંયોજન કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર ફિટનેસ, સહનશક્તિ અને કુલ શારીરિક ક્ષમતા સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે.
HIIT કોને ટાળવું અથવા સાવચેતી રાખવી જોઈએ?
જો તમને નીચેની સ્થિતિ હોય તો ઊંચી તીવ્રતાની કસરત શરૂ કરતાં પહેલાં આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે:
- હૃદય સંબંધિત સમસ્યા
- અનિયંત્રિત બ્લડ પ્રેશર
- તાજેતરની સર્જરી
- તાજેતરની ગંભીર ઈજા
- તીવ્ર સાંધાનો દુખાવો
- ચક્કર આવવાની સમસ્યા
- શ્વાસ લેવામાં અસામાન્ય તકલીફ
- લાંબા સમયથી કસરત ન કરી હોય
- ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન કસરત શરૂ કરવાની હોય
કસરત દરમિયાન છાતીમાં દુખાવો, અસામાન્ય શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, બેભાન થવાની લાગણી અથવા ગંભીર ચક્કર આવે તો કસરત બંધ કરીને તબીબી મદદ લેવી જરૂરી છે.
તમારા માટે HIIT કે LISS કેવી રીતે પસંદ કરવું?
તમારી પસંદગી માટે નીચેના પ્રશ્નો વિચારો:
જો તમારો સમય ઓછો હોય
HIIT સમય બચાવવામાં મદદ કરી શકે છે, જો તમારી ફિટનેસ અને આરોગ્ય સ્થિતિ તેને અનુરૂપ હોય.
જો તમે શરૂઆત કરી રહ્યા હો
LISSથી શરૂઆત કરવી સરળ હોઈ શકે છે.
જો સાંધા સંવેદનશીલ હોય
લો-ઇમ્પેક્ટ LISS અથવા લો-ઇમ્પેક્ટ ઇન્ટરવલ વધુ યોગ્ય હોઈ શકે છે.
જો તમારી ફિટનેસ સારી હોય
HIITને યોગ્ય રીતે પ્રોગ્રામમાં સામેલ કરી શકાય છે.
જો તમને લાંબી કસરત ગમે
LISS સારો વિકલ્પ બની શકે છે.
જો તમને ઝડપી અને પડકારજનક વર્કઆઉટ ગમે
HIIT તમારા માટે વધુ અનુકૂળ હોઈ શકે છે, પરંતુ રિકવરીને અવગણવી નહીં.
માત્ર HIIT અથવા LISS પર આધાર રાખવો જરૂરી નથી
સંપૂર્ણ ફિટનેસ માટે માત્ર કાર્ડિયો પૂરતું નથી. તમારા સાપ્તાહિક કસરત કાર્યક્રમમાં શક્ય હોય ત્યાં:
- એરોબિક કસરત
- મજબૂતીકરણ કસરત
- મોબિલિટી
- લવચીકતા માટે સ્ટ્રેચિંગ
- બેલેન્સ ટ્રેનિંગ
નો સમાવેશ કરવો ઉપયોગી છે.
ખાસ કરીને ઉંમર વધતી જાય ત્યારે સ્નાયુની શક્તિ અને સંતુલન જાળવવું ખૂબ મહત્વનું બને છે.
સૌથી મહત્વની બાબત: નિયમિતતા
HIIT વૈજ્ઞાનિક રીતે અસરકારક ટ્રેનિંગ પદ્ધતિ હોઈ શકે છે, પરંતુ જો તમે તેને નિયમિત કરી શકતા ન હો તો તેનો લાભ મર્યાદિત થઈ શકે છે. બીજી તરફ, જો તમે નિયમિત રીતે વૉકિંગ અથવા LISS કરી શકો છો અને તેને લાંબા સમય સુધી જાળવી શકો છો, તો તે પણ તમારી ફિટનેસ રૂટિનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની શકે છે.
એટલે કસરત પસંદ કરતી વખતે માત્ર “કઈ વધુ મુશ્કેલ છે?” એ પ્રશ્ન ન પૂછો. તેના બદલે વિચારો:
“મારી ઉંમર, શરીરની ક્ષમતા, આરોગ્ય, લક્ષ્ય અને દૈનિક જીવન પ્રમાણે હું કઈ કસરત સુરક્ષિત રીતે અને નિયમિત કરી શકું?”
નિષ્કર્ષ
HIIT અને LISS બંને અસરકારક કાર્ડિયો ટ્રેનિંગ પદ્ધતિઓ છે, પરંતુ બંનેનો ઉપયોગ અલગ રીતે થાય છે. HIITમાં ઓછા સમયમાં ઊંચી તીવ્રતાની કસરત કરવામાં આવે છે, જ્યારે LISSમાં લાંબા સમય સુધી ઓછીથી મધ્યમ તીવ્રતાની સતત કસરત કરવામાં આવે છે.
ફિટનેસમાં નવા વ્યક્તિ, વડીલો અથવા ઓછી ઇમ્પેક્ટવાળી કસરત પસંદ કરનારાઓ માટે LISS એક વ્યવહારુ શરૂઆત બની શકે છે. સારી ફિટનેસ ધરાવતા અને ઊંચી તીવ્રતાની કસરત માટે તૈયાર વ્યક્તિઓમાં યોગ્ય રીતે રચાયેલ HIIT ઉપયોગી બની શકે છે.
ઘણા લોકો માટે HIIT + LISS + મજબૂતીકરણ કસરત + યોગ્ય રિકવરીનું સંતુલિત આયોજન વધુ વ્યાપક ફિટનેસ રૂટિન બનાવી શકે છે. તમારી પાસે કોઈ ઈજા, સાંધાનો દુખાવો, હૃદય સંબંધિત સમસ્યા અથવા અન્ય તબીબી સ્થિતિ હોય તો કસરતની તીવ્રતા નક્કી કરતા પહેલાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ સુરક્ષિત છે.
