ચાલવાની લાકડી (Walking Cane) પકડવાનો સાચો હાથ: ઈજાગ્રસ્ત બાજુ કે સાજી બાજુ?

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને પગમાં ઈજા થાય, ઓપરેશન થયું હોય અથવા ઉંમરને કારણે સંતુલન જાળવવામાં તકલીફ પડતી હોય, ત્યારે ‘ચાલવાની લાકડી’ (Walking Cane) તેનો સૌથી મોટો સહારો બને છે. પરંતુ, મોટાભાગના લોકો એક પાયાની ભૂલ કરે છે: લાકડી કયા હાથમાં પકડવી?

ઘણાને એવું લાગે છે કે જે પગમાં દુખાવો હોય તે જ બાજુ લાકડી પકડવી જોઈએ, પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અને ફિઝિયોથેરાપી મુજબ આ માન્યતા તદ્દન ખોટી છે. સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે લાકડી પકડવાની સાચી પદ્ધતિ અને તેની પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. લાકડી પકડવાનો સાચો નિયમ: ‘સાજી બાજુ’ (Opposite Side)

ચાલવાની લાકડી હંમેશા તમારા ઈજાગ્રસ્ત અથવા નબળા પગની વિરુદ્ધ બાજુના હાથમાં પકડવી જોઈએ.

• ઉદાહરણ: જો તમારા જમણા પગમાં દુખાવો છે અથવા તેનું ઓપરેશન થયું છે, તો લાકડી તમારા ડાબા હાથમાં હોવી જોઈએ.
• કેમ? જ્યારે તમે લાકડીને વિરુદ્ધ હાથમાં પકડો છો, ત્યારે તે તમારા ઈજાગ્રસ્ત પગ પરથી વજન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને શરીરના સંતુલનને જાળવી રાખે છે.

૨. લાકડી વિરુદ્ધ હાથમાં રાખવા પાછળનું વિજ્ઞાન

આપણા ચાલવાની કુદરતી રીત (Gait Cycle) માં જ્યારે આપણે ડાબો પગ આગળ વધારીએ છીએ, ત્યારે જમણો હાથ આપોઆપ આગળ આવે છે. લાકડીને વિરુદ્ધ હાથમાં પકડવાથી:

૧. ભારનું વિભાજન: જ્યારે તમે નબળો પગ આગળ મૂકો છો, ત્યારે તેની સાથે જ વિરુદ્ધ હાથમાં રહેલી લાકડી જમીન પર ટેકવાય છે. આનાથી શરીરનું વજન લાકડી અને સાજા પગ વચ્ચે વહેંચાઈ જાય છે, જેથી ઈજાગ્રસ્ત સાંધા પર દબાણ ઓછું આવે છે. ૨. સંતુલન (Balance): લાકડી તમારા શરીરના ‘સપોર્ટ બેઝ’ ને વધારે છે, જેનાથી લપસી પડવાનું જોખમ ઘટે છે. ૩. કુદરતી હલનચલન: તે તમારા ખભા અને હાથની કુદરતી ગતિને જાળવી રાખે છે, જેનાથી ચાલતી વખતે શરીર એકબાજુ નમી જતું નથી.

૩. લાકડીની સાચી ઊંચાઈ કેવી રીતે નક્કી કરવી?

લાકડી ગમે તેટલી મોંઘી હોય, પણ જો તેની ઊંચાઈ સાચી ન હોય તો તે ફાયદાને બદલે નુકસાન કરી શકે છે.

• માપવાની રીત: સીધા ટટ્ટાર ઊભા રહો અને તમારા હાથને બાજુમાં ઢીલા છોડો. લાકડીનો ઉપરનો હાથો (Handle) તમારા કાંડાના હાડકા (Wrist Crease) ની ઊંચાઈએ હોવો જોઈએ.
• કોણીનો વળાંક: જ્યારે તમે લાકડી પકડો, ત્યારે તમારી કોણી આશરે ૧૫ થી ૨૦ ડિગ્રી જેટલી સહેજ વળેલી હોવી જોઈએ. જો લાકડી વધુ ઊંચી હશે તો ખભો દુખશે, અને જો બહુ નીચી હશે તો તમારે નમીને ચાલવું પડશે.

૪. લાકડી સાથે ચાલવાની સાચી રીત (Step-by-Step)

૧. લાકડીને તમારા સાજા (મજબૂત) પગની વિરુદ્ધ બાજુના હાથમાં પકડો. ૨. સૌથી પહેલા લાકડી અને ઈજાગ્રસ્ત પગને એકસાથે એક ડગલું આગળ વધારો. ૩. ત્યારબાદ, તમારા શરીરનો ભાર લાકડી પર આપીને સાજો પગ આગળ લાવો. ૪. નજર હંમેશા સામે રાખો, નીચે પગ તરફ જોવાનું ટાળો.

૫. સીડી ચડતી અને ઉતરતી વખતે સાવચેતી

સીડી વખતે એક સોનેરી નિયમ યાદ રાખો: “ચડતી વખતે સાજો પગ, ઉતરતી વખતે નબળો પગ.”

• સીડી ચડતી વખતે: પહેલા સાજો પગ ઉપરના પગથિયા પર મૂકો, ત્યારબાદ લાકડી અને ઈજાગ્રસ્ત પગને ઉપર લાવો.
• સીડી ઉતરતી વખતે: પહેલા લાકડી અને ઈજાગ્રસ્ત પગ નીચેના પગથિયા પર મૂકો, ત્યારબાદ સાજો પગ નીચે લાવો.

૬. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની વિશેષ સલાહ

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક મુજબ, લાકડી માત્ર એક સહારો છે, તે કાયમી ઈલાજ નથી.

• સ્નાયુઓની મજબૂતી: લાકડી પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા પગના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવા અનિવાર્ય છે.
• સુરક્ષા તપાસ: લાકડીના નીચેના ભાગમાં રહેલું રબર (Tip) ઘસાઈ ગયું હોય તો તરત બદલો, જેથી તે લપસી ન જાય.

નિષ્કર્ષ

લાકડી પકડવાની સાચી પદ્ધતિ જાણવી એ તમારી સુરક્ષા માટે અત્યંત જરૂરી છે. હંમેશા યાદ રાખો કે લાકડી તમારા ‘મિત્ર’ જેવા સાજા હાથમાં હોવી જોઈએ જેથી તે તમારા બીમાર પગને સાથ આપી શકે. જો તમને હજુ પણ ચાલવામાં મુશ્કેલી અનુભવાતી હોય, તો નિષ્ણાત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ જરૂર લો.