બાળકને વારંવાર ખોળામાં ઊંચકવાથી કાંડામાં થતો ‘મમ્મી થમ્બ’ (Mommy’s Thumb) નો ઈલાજ.

નવજાત શિશુના આગમન સાથે માતા-પિતાના જીવનમાં ખુશીઓ તો આવે જ છે, પરંતુ સાથે-સાથે શારીરિક શ્રમ પણ વધે છે. બાળકને વારંવાર તેડવું, દૂધ પીવડાવવું અને તેને ખોળામાં ઊંચકવાથી ઘણી સ્ત્રીઓને અંગૂઠા અને કાંડાના ભાગમાં અસહ્ય દુખાવો થવા લાગે છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને ‘દ ક્વાર્વેન ટેનોસિનોવાઇટિસ’ (De Quervain’s Tenosynovitis) કહેવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે ‘મમ્મી થમ્બ’ તરીકે ઓળખાય છે.

આ દુખાવો માત્ર માતાઓને જ નહીં, પણ પિતા કે દાદા-દાદીને પણ થઈ શકે છે જેઓ બાળકની સંભાળ રાખે છે. સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે ‘મમ્મી થમ્બ’ ના લક્ષણો, કારણો અને તેનાથી બચવાના અસરકારક ફિઝિયોથેરાપી ઉપાયો વિશે જાણીશું.

૧. ‘મમ્મી થમ્બ’ શું છે અને તે કેમ થાય છે?

આપણા અંગૂઠાને હલાવવા માટે બે મુખ્ય સ્નાયુબંધો (Tendons) જવાબદાર હોય છે, જે કાંડા પાસેથી પસાર થાય છે. જ્યારે આપણે વારંવાર અંગૂઠા અને કાંડાનો અયોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરીએ છીએ, ત્યારે આ સ્નાયુબંધોની આસપાસની નળીમાં સોજો આવે છે.

• કારણ: બાળકને તેડતી વખતે જ્યારે આપણે આપણા અંગૂઠાને ‘L’ આકારમાં ફેલાવીને બાળકના બગલ નીચે ટેકો આપીએ છીએ, ત્યારે કાંડા પર ભારે દબાણ આવે છે.
• વારંવારતા: દિવસમાં અનેકવાર બાળકને પાળણામાંથી ઊંચકવું કે તેડવાથી આ સ્નાયુઓ સતત ખેંચાયેલા રહે છે, જે અંતે સોજો અને દુખાવો પેદા કરે છે.

૨. ‘મમ્મી થમ્બ’ ના મુખ્ય લક્ષણો

• અંગૂઠાના નીચેના ભાગમાં અને કાંડાની બહારની બાજુએ દુખાવો થવો.
• કાંડાને વાળતી વખતે અથવા કોઈ વસ્તુ પકડતી વખતે (જેમ કે કપ કે ચાવી) તીવ્ર પીડા થવી.
• કાંડાના ભાગે સોજો આવવો અથવા લાલ થઈ જવું.
• અંગૂઠો હલાવતી વખતે ‘ચટક’ જેવો અવાજ આવવો અથવા અટકી જવો.

૩. ઘરેલુ ઉપચાર અને સાવચેતી (RICE Protocol)

જો તમને શરૂઆતી દુખાવો હોય, તો નીચે મુજબના ઉપાયો કરો:

૧. આરામ (Rest): જે કામથી દુખાવો વધતો હોય તે કામમાં ફેરફાર કરો. શક્ય હોય તો બાળકને તેડવા માટે બીજાની મદદ લો. ૨. બરફનો શેક (Ice): દિવસમાં ૩ થી ૪ વાર ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી કાંડાના દુખાવા વાળા ભાગ પર બરફ ઘસો. તે સોજો ઘટાડવામાં મદદ કરશે. ૩. થમ્બ સ્પ્લિન્ટ (Splint): બજારમાં અંગૂઠાને ટેકો આપતા ખાસ ‘થમ્બ સ્પાઇકા સ્પ્લિન્ટ’ મળે છે. તે પહેરવાથી અંગૂઠાનું હલનચલન મર્યાદિત થાય છે અને સ્નાયુઓને રૂઝ આવવાનો સમય મળે છે.

૪. બાળકને ઊંચકવાની સાચી પદ્ધતિ (Ergonomics)

તમારા કાંડાને બચાવવા માટે તમારી તેડવાની રીત બદલો:

• હથેળીનો ઉપયોગ કરો: બાળકને તેડતી વખતે અંગૂઠા પર ભાર આપવાને બદલે તમારી હથેળી અને આખા હાથનો ટેકો આપો. અંગૂઠાને ‘L’ આકારમાં ફેલાવવાનું ટાળો.
• બેબી કેરિયર: લાંબો સમય તેડવા માટે સારી ગુણવત્તાના ‘બેબી કેરિયર’ અથવા ‘સ્લિંગ’ નો ઉપયોગ કરો, જેથી વજન તમારા ખભા પર વહેંચાઈ જાય.
• દૂધ પીવડાવતી વખતે: સ્તનપાન કે બોટલથી દૂધ પીવડાવતી વખતે ઓશીકાનો ટેકો લો જેથી બાળકના વજનનો સીધો ભાર તમારા હાથ કે કાંડા પર ન આવે.

૫. ફિઝિયોથેરાપી અને કસરતો

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક ખાતે અમે આ સમસ્યા માટે ખાસ સારવાર સૂચવીએ છીએ:

૧. અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી: સ્નાયુબંધોની અંદર રહેલા ઊંડા સોજાને ઘટાડવા માટે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ૨. સ્ટ્રેચિંગ કસરત:

• ફિન્કલસ્ટીન સ્ટ્રેચ: તમારા અંગૂઠાને હથેળીની અંદર રાખી મુઠ્ઠી વાળો અને ધીમેથી કાંડાને નાની આંગળીની દિશામાં નીચે નમાવો. ૧૫ સેકન્ડ પકડી રાખો. (આ કસરત ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ કરવી). ૩. મજબૂતીની કસરત: સોજો ઉતરી ગયા પછી રબર બેન્ડની મદદથી અંગૂઠાના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવાની પ્રેક્ટિસ કરો.

નિષ્કર્ષ

બાળકની સંભાળ રાખવી એ સુખદ અનુભવ છે, પરંતુ તેમાં તમારા સ્વાસ્થ્યની અવગણના ન થવી જોઈએ. જો કાંડાનો દુખાવો વધી રહ્યો હોય, તો તેને સામાન્ય ગણીને અવગણશો નહીં. વહેલી તકે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવાથી તમે કાયમી નુકસાન અને સર્જરીથી બચી શકો છો. યાદ રાખો, એક સ્વસ્થ માતા જ તેના બાળકની શ્રેષ્ઠ સંભાળ રાખી શકે છે!