ચોમાસામાં સાંધાના દુખાવા માટે મેથી અને અજમાનો ઉપયોગ.

🌿 ચોમાસામાં સાંધાના દુખાવા માટે મેથી અને અજમાનો ઉપયોગ: એક અકસીર આયુર્વેદિક ઉપચાર

ચોમાસાની ઋતુમાં વાતાવરણમાં ભેજ અને ઠંડક વધવાથી શરીરમાં ‘વાયુ’ (Vata) દોષનો પ્રકોપ વધે છે. આયુર્વેદ મુજબ, વધેલો વાયુ સાંધામાં જઈને જકડન, સોજો અને દુખાવો પેદા કરે છે. આ સમયે ઘૂંટણ, કમર અને કાંડાના સાંધામાં અસહ્ય પીડા અનુભવાય છે.

આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે આપણા રસોડામાં રહેલી બે વસ્તુઓ—મેથી અને અજમો—વરદાન સમાન છે. આ બંને પદાર્થો ગરમ તાસીર ધરાવે છે અને વાયુને શાંત કરવાનું કામ કરે છે. ચાલો જાણીએ આ બંનેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો.

૧. મેથી (Fenugreek) ના ફાયદા અને ઉપયોગ

મેથીમાં ‘ડાયોસજેનિન’ નામનું તત્વ હોય છે જે સોજો ઘટાડવામાં (Anti-inflammatory) મદદ કરે છે. તે સાંધાના લ્યુબ્રિકેશનને જાળવી રાખે છે.

ઉપયોગ કરવાની રીતો:

• પલાળેલી મેથી: રાત્રે ૧ ચમચી મેથીના દાણા ૧ ગ્લાસ પાણીમાં પલાળી દો. સવારે નરણે કોઠે આ પાણી પી જાઓ અને દાણા ચાવીને ખાઈ જાઓ. આ સૌથી અસરકારક રીત છે.
• મેથીનો પાક અથવા લાડુ: ચોમાસામાં મેથી, ગુંદર અને સૂંઠના લાડુ ખાવાથી સાંધાને આંતરિક ગરમી મળે છે અને જકડન દૂર થાય છે.
• મેથીનું તેલ: મેથીના દાણાને સરસવના તેલમાં ઉકાળી, તે તેલથી સાંધા પર માલિશ કરવાથી લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે.

૨. અજમો (Carom Seeds) ના ફાયદા અને ઉપયોગ

અજમો એ ‘વાયુ-નાશક’ ઔષધિ છે. તે શરીરમાં રહેલા ઝેરી તત્વો (Amavata) ને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે જે સાંધાના દુખાવાનું મુખ્ય કારણ હોય છે.

ઉપયોગ કરવાની રીતો:

• અજમાનો શેક: એક સુતરાઉ કપડામાં અજમો બાંધીને પોટલી બનાવો. તેને તવી પર ગરમ કરી દુખાવાવાળા સાંધા પર શેક કરો. તે ત્વરિત રાહત આપે છે.
• અજમાનું પાણી: અડધી ચમચી અજમાને પાણીમાં ઉકાળીને પીવાથી પાચન સુધરે છે અને વાયુને કારણે થતા સાંધાના દુખાવામાં ઘટાડો થાય છે.
• અજમાનો લેપ: અજમાને પીસીને ગરમ પાણી સાથે પેસ્ટ બનાવી સાંધા પર લગાવવાથી સોજો ઉતરે છે.

૩. મેથી અને અજમાનું સંયોજન (Powerful Combination)

જ્યારે મેથી અને અજમાને સાથે વાપરવામાં આવે છે, ત્યારે તેની અસર બમણી થઈ જાય છે.

• ચૂર્ણ બનાવવાની રીત:
  1. ૨૫૦ ગ્રામ મેથીના દાણા, ૧૦૦ ગ્રામ અજમો અને ૫૦ ગ્રામ કાળી જીરી લો.
  2. ત્રણેયને હળવા શેકી લો અને તેનો પાવડર બનાવી લો.
  3. રોજ રાત્રે સૂતા પહેલા ૧ ચમચી પાવડર હૂંફાળા પાણી સાથે લો.
• ફાયદો: આ મિશ્રણ માત્ર સાંધાના દુખાવા જ નહીં, પણ જૂના વા (Rheumatism), ડાયાબિટીસ અને પેટની સમસ્યાઓમાં પણ અત્યંત લાભદાયી છે.

૪. સાવચેતીઓ અને ટિપ્સ

મેથી અને અજમો વાપરતી વખતે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું:

• તાસીર: બંને ગરમ છે, તેથી જો તમને શરીરમાં વધુ ગરમી લાગતી હોય કે એસિડિટીની તકલીફ હોય, તો ઓછી માત્રામાં ઉપયોગ કરો.
• ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભવતી સ્ત્રીઓએ મેથી અને અજમાનો વધુ પડતો ઉપયોગ ડૉક્ટરની સલાહ વગર ન કરવો.
• ખોરાક: ચોમાસામાં દહીં, છાશ, ખાટા ફળો અને વાસી ખોરાક ખાવાનું ટાળો, કારણ કે તે વાયુ વધારે છે.

નિષ્કર્ષ

ચોમાસામાં સાંધાના દુખાવાથી બચવા માટે મેથી અને અજમો એ કુદરતી સુરક્ષા કવચ છે. મોંઘી દવાઓ અને પેઈનકિલર્સને બદલે આ ઘરગથ્થુ ઉપચારો અપનાવવાથી લાંબા ગાળે કોઈ આડઅસર વગર ફાયદો થાય છે. જો દુખાવો ખૂબ જ વધારે હોય અને સાંધામાં લાલાશ દેખાતી હોય, તો તરત જ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.