ફ્લોર પર બેસીને પૂજા કે ધ્યાન કરતી વખતે ઘૂંટણને ટેકો આપવા કુશનનો ઉપયોગ.

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ફ્લોર પર બેસીને પૂજા, પાઠ કે ધ્યાન કરવાની પરંપરા સદીઓ જૂની છે. પલાંઠી વાળીને (સુખાસન) બેસવું એ સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ માનવામાં આવે છે, પરંતુ આજના સમયમાં બદલાતી જીવનશૈલી અને શારીરિક જકડનને કારણે ઘણા લોકોને લાંબો સમય ફ્લોર પર બેસવાથી ઘૂંટણ અને કમરમાં દુખાવો થવા લાગે છે.

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે કેવી રીતે કુશન કે તકિયાનો ઉપયોગ કરીને તમે તમારા ઘૂંટણ અને કરોડરજ્જુને સુરક્ષિત રાખી શકો છો.

૧. ફ્લોર પર બેસતી વખતે ઘૂંટણમાં દુખાવો કેમ થાય છે?

જ્યારે આપણે ફ્લોર પર પલાંઠી વાળીને બેસીએ છીએ, ત્યારે:

• સાંધા પર દબાણ: ઘૂંટણના સાંધા અને તેની આસપાસના લિગામેન્ટ્સ પર અતિશય ખેંચાણ આવે છે.
• નબળું પોશ્ચર: જો તમારા થાપાના સ્નાયુઓ (Hips) જકડાયેલા હોય, તો ઘૂંટણ હવામાં રહે છે, જેનાથી કમરના નીચેના ભાગ પર દબાણ વધે છે.
• રક્ત પરિભ્રમણ: લાંબો સમય એક જ સ્થિતિમાં બેસવાથી પગમાં ઝણઝણાટી કે બહેરાશ આવી શકે છે.

૨. કુશન (Cushion) નો ઉપયોગ કરવાની સાચી રીત

ફિઝિયોથેરાપી મુજબ, ધ્યાન કે પૂજા વખતે ‘પ્રોપ્સ’ એટલે કે કુશનનો ઉપયોગ નીચે મુજબ કરવો જોઈએ:

A. હિપ્સની નીચે કુશન રાખવું (Elevation)

• પલાંઠી વાળીને બેસતી વખતે એક મજબૂત અને ઊંચું કુશન તમારા હિપ્સ (થાપા) ની નીચે રાખો.
• ફાયદો: આનાથી તમારા થાપા ઘૂંટણ કરતા ઊંચા રહેશે, જે કમરની ગાદી પરનું દબાણ ઘટાડે છે અને કરોડરજ્જુને સીધી રાખવામાં મદદ કરે છે.

B. ઘૂંટણની નીચે ટેકો (Knee Support)

• જો પલાંઠી વાળતી વખતે તમારા ઘૂંટણ જમીનને અડકતા ન હોય અને હવામાં રહેતા હોય, તો બંને ઘૂંટણની નીચે નાના કુશન અથવા રોલ કરેલો ટુવાલ રાખો.
• ફાયદો: આ ટેકો ઘૂંટણના સ્નાયુઓને આરામ આપે છે અને તેને ‘ઓવર-સ્ટ્રેચિંગ’ થી બચાવે છે.

૩. પૂજા કે ધ્યાન માટે આદર્શ પોશ્ચર

• કરોડરજ્જુ: તમારી પીઠ એકદમ ટટ્ટાર હોવી જોઈએ પણ જકડાયેલી નહીં.
• ખભા: ખભાને ઢીલા છોડો અને પાછળની તરફ સહેજ ખેંચો.
• દીવાલનો ટેકો: જો શરૂઆતમાં બેસવામાં તકલીફ હોય, તો પીઠ પાછળ દીવાલનો ટેકો લો, પણ તેની વચ્ચે પણ એક નાનું કુશન રાખવું હિતાવહ છે.

૪. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની વિશેષ સલાહ

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક મુજબ, ધ્યાન અને પૂજા એ માનસિક શાંતિ માટે છે, શારીરિક પીડા માટે નહીં:

• સ્ટ્રેચિંગ: ફ્લોર પર બેસતા પહેલા અને ઉઠ્યા પછી ઘૂંટણ અને થાપાના હળવા સ્ટ્રેચિંગ કરો.
• સ્થિતિ બદલો: જો વધુ સમય બેસવું હોય, તો વચ્ચે-વચ્ચે પગ લાંબા કરો અથવા પલાંઠીની દિશા બદલો.
• વિકલ્પ: જો ઘૂંટણમાં ગંભીર સમસ્યા (Osteoarthritis) હોય, તો જબરદસ્તી નીચે બેસવાને બદલે પાટલા પર કે ખુરશી પર બેસીને પૂજા કરવી વધુ સુરક્ષિત છે.

નિષ્કર્ષ

કુશનનો ઉપયોગ કરવો એ નબળાઈ નથી, પણ સાચું અર્ગોનોમિક્સ (Ergonomics) છે. જો તમે યોગ્ય ટેકા સાથે બેસશો, તો તમે વધુ લાંબો સમય એકાગ્રતા સાથે ધ્યાન કે પૂજા કરી શકશો અને તમારા સાંધાઓ પણ લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રહેશે.