જો તમને ખભામાં દુખાવો થાય તો શું કરવું જોઈએ?
🦴 ખભાનો દુખાવો (Shoulder Pain): કારણો, ઘરેલું ઉપાયો અને ફિઝિયોથેરાપી સારવાર
ખભાનો દુખાવો એ એક અત્યંત સામાન્ય સમસ્યા છે જે કોઈ પણ ઉંમરની વ્યક્તિને અસર કરી શકે છે. આપણો ખભો શરીરનો સૌથી વધુ હલનચલન કરી શકતો સાંધો છે, અને આ જ કારણ છે કે તેમાં ઈજા થવાની શક્યતા પણ સૌથી વધુ હોય છે. પછી ભલે તે ઓફિસમાં સતત કોમ્પ્યુટર પર કામ કરવાને કારણે હોય કે રમત-ગમત દરમિયાન લાગેલી ઈજા, ખભાનો દુખાવો તમારી દિનચર્યાને ખોરવી શકે છે.
આ લેખમાં આપણે ખભાનો દુખાવો કેમ થાય છે અને તેનાથી છુટકારો મેળવવા માટે શું કરવું જોઈએ તે વિશે વિગતવાર સમજીશું.
૧. ખભામાં દુખાવો થવાના મુખ્ય કારણો (Common Causes)
ખભાનો દુખાવો માત્ર સાંધામાં જ નહીં, પણ તેની આસપાસના સ્નાયુઓ, ટેન્ડન કે લિગામેન્ટમાં સમસ્યાને કારણે પણ હોઈ શકે છે.
- ફ્રોઝન શોલ્ડર (Frozen Shoulder): આ સ્થિતિમાં ખભો જકડાઈ જાય છે અને તેનું હલનચલન અત્યંત મર્યાદિત અને પીડાદાયક બની જાય છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે.
- રોટેટર કફ ઈજા (Rotator Cuff Injury): ખભાને પકડી રાખતા સ્નાયુઓના જૂથમાં સોજો આવવો કે તે ફાટી જવો.
- બર્સાઈટિસ (Bursitis): સાંધાની વચ્ચે આવેલી પ્રવાહી ભરેલી નાની કોથળીઓમાં સોજો આવવો.
- ખોટું પોશ્ચર: સતત ઝૂકીને બેસવું કે એક જ પડખે લાંબો સમય સૂઈ રહેવાથી ખભા પર દબાણ આવે છે.
- ગ્રીવા (Cervical) સમસ્યા: ઘણીવાર ગરદનના મણકાની નસ દબાવાને કારણે પણ દુખાવો ખભામાં અનુભવાય છે.
૨. ખભાનો દુખાવો થાય ત્યારે શું કરવું? (તાત્કાલિક ઉપાયો)
જો દુખાવો સામાન્ય હોય, તો તમે ઘરે જ આ પદ્ધતિઓ અપનાવી શકો છો:
A. PRICE પ્રોટોકોલનો ઉપયોગ કરો
- P (Protection): ખભાને વધુ ઈજાથી બચાવો.
- R (Rest): ભારે વજન ઉંચકવાનું કે ખભા પર વધુ ભાર આપવાનું ટાળો.
- I (Ice): જો દુખાવો અચાનક ઉપડ્યો હોય અને સોજો હોય, તો દિવસમાં ૩-૪ વાર ૧૫ મિનિટ બરફનો શેક કરો.
- C (Compression): સોજો ઘટાડવા માટે હળવો ક્રેપ બેન્ડેજ બાંધી શકાય (નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ).
- E (Elevation): સૂતી વખતે ખભા નીચે નરમ તકિયો રાખી તેને થોડો ઊંચો રાખો.
B. ગરમ શેક (Heat Therapy)
જો દુખાવો જૂનો હોય અને સ્નાયુઓ જકડાઈ ગયા હોય, તો ગરમ પાણીની કોથળીનો શેક કરવાથી રક્ત પરિભ્રમણ વધશે અને જકડન દૂર થશે.
૩. અસરકારક કસરતો અને ફિઝિયોથેરાપી (Exercises)
ખભાના દુખાવામાં કસરત એ જ સૌથી મોટો ઈલાજ છે. નીચેની કસરતોથી રાહત મળી શકે છે:
- પેન્ડુલમ એક્સરસાઇઝ (Pendulum Stretch): એક ટેબલનો ટેકો લઈ થોડા નમો. અસરગ્રસ્ત હાથને નીચે લટકતો રાખો અને તેને ઘડિયાળના કાંટાની જેમ ગોળ ગોળ ફેરવો.
- શોલ્ડર શ્રગ્સ (Shoulder Shrugs): બંને ખભાને કાન તરફ ઊંચા કરો, ૫ સેકન્ડ રોકો અને પછી ઢીલા છોડો.
- દીવાલ પર આંગળીઓ ચલાવવી (Wall Crawl): દીવાલ તરફ મોઢું રાખી ઊભા રહો અને તમારી આંગળીઓ વડે દીવાલ પર ધીમે ધીમે ઉપર ચઢો જ્યાં સુધી ખભામાં ખેંચાણ ન અનુભવાય.
૪. જીવનશૈલીમાં સુધારો (Lifestyle Tips)
- સૂવાની રીત: જે ખભામાં દુખાવો હોય તે પડખે સૂવાનું ટાળો. પીઠ પર સીધા સૂવાની આદત પાડો.
- એર્ગોનોમિક્સ: ઓફિસમાં કામ કરતી વખતે ખુરશી અને ટેબલની ઊંચાઈ એવી રાખો કે તમારા ખભા રિલેક્સ રહે.
- વિટામિન D અને કેલ્શિયમ: હાડકાંની મજબૂતી માટે પૌષ્ટિક આહાર લો.
૫. ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું?
જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો વિલંબ ન કરો:
- ખભામાં અચાનક અને અસહ્ય દુખાવો (જે હાર્ટ એટેકનું પણ લક્ષણ હોઈ શકે).
- જો સાંધાનો આકાર બદલાયેલો લાગે.
- જો હાથ સાવ ઊંચો ન કરી શકાતો હોય.
- જો દુખાવો રાત્રે વધતો જતો હોય અને ઊંઘ ન આવવા દે.
નિષ્કર્ષ
ખભાનો દુખાવો એ યોગ્ય કાળજી અને કસરતથી મટી શકે તેવી સમસ્યા છે. શરુઆતમાં જ લક્ષણોને ઓળખીને PRICE પદ્ધતિ અને હળવી કસરતો શરૂ કરવાથી તમે મોટા ઓપરેશન કે ગંભીર સમસ્યાથી બચી શકો છો. યાદ રાખો, સાંધાની લવચીકતા જાળવવી એ જ સ્વસ્થ જીવનની ચાવી છે.
