સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં ‘સેલ્ફી એલ્બો’ જેવી નવી બીમારીઓ.
🤳 સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં ‘સેલ્ફી એલ્બો’ જેવી નવી બીમારીઓ: એક આધુનિક પડકાર
આજે આપણે ડિજિટલ યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ જ્યાં દરેક પળને કેમેરામાં કેદ કરવી એ જીવનશૈલી બની ગઈ છે. સોશિયલ મીડિયા પર પરફેક્ટ એંગલથી ફોટો મૂકવાની લ્હાયમાં આપણે અજાણતા જ નવી બીમારીઓને આમંત્રણ આપી રહ્યા છીએ. તમે ‘ટેનિસ એલ્બો’ વિશે તો સાંભળ્યું જ હશે, પણ હવે ફિઝિયોથેરાપીના ક્ષેત્રમાં એક નવો શબ્દ ઉભરી રહ્યો છે—‘સેલ્ફી એલ્બો’ (Selfie Elbow).
આ લેખમાં આપણે સેલ્ફી એલ્બો શું છે, તે કેમ થાય છે અને ડિજિટલ યુગની અન્ય કઈ બીમારીઓ આપણા શરીરને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે તે વિશે વિગતવાર જાણીશું.
૧. સેલ્ફી એલ્બો (Selfie Elbow) શું છે?
જ્યારે તમે સેલ્ફી લેવા માટે તમારો હાથ લાંબો કરો છો અને કોણીને એક ચોક્કસ એંગલ પર વાળીને મોબાઈલ પકડો છો, ત્યારે તમારા હાથના સ્નાયુઓ અને ટેન્ડન્સ (નસો) પર અતિશય દબાણ આવે છે.
- પ્રક્રિયા: સેલ્ફી લેતી વખતે આપણે અંગૂઠાથી સ્ક્રીન પર ક્લિક કરીએ છીએ અને બાકીની આંગળીઓથી ફોન પકડી રાખીએ છીએ. આ સ્થિતિમાં કોણી અને કાંડાના સ્નાયુઓ સતત ખેંચાયેલા રહે છે.
- પરિણામ: વારંવાર આવું કરવાથી કોણીના હાડકા પાસે આવેલી નસોમાં સોજો આવે છે, જેને ‘સેલ્ફી એલ્બો’ કહેવાય છે.
મુખ્ય લક્ષણો:
- કોણીના બહારના ભાગમાં દુખાવો થવો.
- મોબાઈલ પકડતી વખતે કે લખતી વખતે હાથમાં કળતર થવી.
- પકડ (Grip) નબળી પડવી.
- હાથ સીધો કરવામાં તકલીફ અનુભવવી.
૨. સોશિયલ મીડિયાથી થતી અન્ય ‘ડિજિટલ બીમારીઓ’
માત્ર કોણી જ નહીં, સોશિયલ મીડિયાનો અતિરેક શરીરના અન્ય ભાગોને પણ અસર કરે છે:
- ટેક્સ્ટ નેક (Text Neck): કલાકો સુધી માથું નમાવીને રીલ્સ જોવાથી ગરદનના મણકા પર ૨૭ કિલો જેટલું વજન આવે છે, જે ગરદનનો જૂનો દુખાવો પેદા કરે છે.
- સ્માર્ટફોન પિંકી (Smartphone Pinky): મોબાઈલનો ભાર સહન કરવા માટે આપણે ટચલી આંગળીને નીચે સપોર્ટમાં રાખીએ છીએ, જેનાથી તે આંગળીનો આકાર બદલાઈ શકે છે અથવા ત્યાં સોજો આવી શકે છે.
- વ્હોટ્સએપ થમ્બ (WhatsApp Thumb): સતત ટાઈપિંગ અને સ્ક્રોલિંગ કરવાથી અંગૂઠાના સાંધામાં ઘસારો અને સોજો આવે છે.
- ફેન્ટમ વાઈબ્રેશન સિન્ડ્રોમ: ફોન ખિસ્સામાં ન હોય તો પણ ધ્રુજતો હોય તેવો ભાસ થવો. આ એક માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા છે.
૩. શા માટે આ બીમારીઓ વધી રહી છે?
૧. પુનરાવર્તિત હિલચાલ (Repetitive Strain): સ્નાયુઓ એક જ પ્રકારનું કામ કરવા માટે બનેલા નથી. વારંવાર એક જ પોઝમાં ફોટા લેવાથી સ્નાયુઓ થાકી જાય છે. ૨. ભારે સ્માર્ટફોન્સ: આજકાલના મોબાઈલ મોટા અને વજનમાં ભારે હોય છે, જે પકડવા માટે વધુ તાકાત જોઈએ છે. ૩. સેલ્ફી કલ્ચર: એક પરફેક્ટ શૉટ માટે યુવાનો ૨૦ થી ૩૦ સેલ્ફી લે છે, જેનાથી સ્નાયુઓને રિકવરીનો સમય મળતો નથી.
૪. સેલ્ફી એલ્બો અને ડિજિટલ પેઈનથી બચવાના ઉપાયો
તમારે સોશિયલ મીડિયા છોડવાની જરૂર નથી, પણ તમારી આદતો સુધારવાની જરૂર છે:
- સેલ્ફી સ્ટિકનો ઉપયોગ કરો: સેલ્ફી સ્ટિક વાપરવાથી હાથ પરનું દબાણ ઘટે છે અને ખભા તેમજ કોણી સુરક્ષિત રહે છે.
- હાથ બદલતા રહો: હંમેશા એક જ હાથથી સેલ્ફી ન લો. બંને હાથનો વારાફરતી ઉપયોગ કરો.
- ટાઈમરનો ઉપયોગ: ફોટો ક્લિક કરવા માટે આંગળી પર જોર આપવાને બદલે ટાઈમર સેટ કરો.
- ડિજિટલ ડિટોક્સ: દિવસમાં અમુક કલાક મોબાઈલથી સંપૂર્ણ દૂર રહો.
૫. ફિઝિયોથેરાપી એક્સરસાઇઝ
જો તમને દુખાવો શરૂ થયો હોય, તો આ સરળ કસરતો કરો:
- રિસ્ટ સ્ટ્રેચ: હાથ સીધો રાખી હથેળીને બીજી બાજુના હાથથી નીચેની તરફ ખેંચો (૧૫ સેકન્ડ પકડી રાખો).
- બરફનો શેક: દિવસમાં ૨-૩ વાર કોણીના ભાગે બરફ ઘસો.
- ટેનિસ બોલ સ્ક્વિઝ: નરમ બોલને હાથમાં દબાવો જેથી પકડ મજબૂત થાય.
નિષ્કર્ષ
સોશિયલ મીડિયા પર લાઈક્સ અને કોમેન્ટ્સ કામચલાઉ છે, પણ તમારું શરીર કાયમી છે. ‘સેલ્ફી એલ્બો’ જેવી સમસ્યાઓ એ આપણને ચેતવણી આપે છે કે આપણે ટેકનોલોજીના ગુલામ બની રહ્યા છીએ. સ્માર્ટફોન વાપરો પણ તમારી ‘સ્માર્ટનેસ’ સાથે, જેથી તમારે ભવિષ્યમાં ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકના ચક્કર ન કાપવા પડે.
