પગની પાનીના દુખાવા (Plantar Fasciitis) માટે ઉપયોગી ટિપ્સ.

🦶 પગની પાનીનો દુખાવો (Plantar Fasciitis): કારણો, લક્ષણો અને અસરકારક ઘરેલું ઉપાયો

સવારે પથારીમાંથી ઉતરીને જેવું જ પહેલું ડગલું જમીન પર મૂકો અને પાનીમાં જાણે કોઈએ સોય ભોંકી હોય તેવો તીવ્ર દુખાવો થાય, તો સમજી લેવું કે આ ‘પ્લાન્ટર ફેસાઈટીસ’ (Plantar Fasciitis) હોઈ શકે છે. આ સમસ્યાને સામાન્ય ભાષામાં ‘પગની પાનીનો દુખાવો’ કહેવામાં આવે છે.

પગના તળિયામાં પાનીના હાડકાથી આંગળીઓ સુધી એક જાડું પડ (Tissue) હોય છે જેને ‘ફેસિયા’ કહેવાય છે. જ્યારે આ પડ પર વધુ પડતું દબાણ આવે અને તેમાં સોજો આવે અથવા ઝીણા કાપા પડે, ત્યારે આ દુખાવો શરૂ થાય છે.

૧. પ્લાન્ટર ફેસાઈટીસના મુખ્ય લક્ષણો

• સવારનો પ્રથમ દુખાવો: સવારે ઉઠ્યા પછીના પહેલા થોડા ડગલાં અત્યંત પીડાદાયક હોય છે. થોડું ચાલ્યા પછી દુખાવો હળવો થાય છે.
• લાંબા સમય સુધી બેઠા પછી: ઓફિસમાં કલાકો સુધી બેઠા પછી જ્યારે તમે ઉભા થઈને ચાલવાનું શરૂ કરો ત્યારે ફરીથી દુખાવો ઉપડે છે.
• સીડી ચઢતી વખતે: સીડી ચઢતી વખતે પાનીમાં ખેંચાણ અને દુખાવો અનુભવાય છે.
• સોજો: પાનીના ભાગે હળવો સોજો અથવા લાલાશ દેખાઈ શકે છે.

૨. આ દુખાવો થવાના મુખ્ય કારણો

૧. વધારે વજન: શરીરનું વધુ વજન પગના તળિયાના લિગામેન્ટ્સ પર સતત દબાણ લાવે છે. ૨. ખોટા પગરખાં: બહુ પાતળા તળિયાવાળા, સખત સોલવાળા અથવા હાઈ હીલ્સવાળા ચંપલ પહેરવાથી પાની પર ભાર વધે છે. ૩. લાંબો સમય ઉભા રહેવું: જે લોકોનું કામ કલાકો સુધી ઉભા રહેવાનું છે (જેમ કે શિક્ષકો, પોલીસ કે રસોડામાં કામ કરતી સ્ત્રીઓ), તેમને આ જોખમ વધુ હોય છે. ૪. પગનો આકાર: ફ્લેટ ફીટ (સપાટ તળિયા) અથવા બહુ ઉંચી કમાન (High Arch) ધરાવતા લોકોમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે. ૫. ઉંમર: સામાન્ય રીતે ૪૦ થી ૬૦ વર્ષની વયના લોકોમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે.

૩. દુખાવામાં રાહત મેળવવા માટેની ઉપયોગી ટિપ્સ

જો તમે આ દુખાવાથી પરેશાન હોવ, તો નીચે મુજબના ઉપાયો રામબાણ સાબિત થશે:

A. આઈસ મસાજ (Frozen Bottle Massage)

એક પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં પાણી ભરી તેને ફ્રીઝરમાં જમાવી દો. પછી તે બરફની બોટલને જમીન પર રાખી તેના પર પગનું તળિયું મૂકો અને ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી આગળ-પાછળ ફેરવો. આનાથી સોજો અને દુખાવો બંનેમાં રાહત મળશે.

B. સ્ટ્રેચિંગ કસરતો (Stretching)

• ટુવાલ સ્ટ્રેચ: બેઠા-બેઠા પગ સીધા કરો. પંજાની નીચે ટુવાલ ભરાવી તેને તમારી તરફ ખેંચો. ૧૫-૩૦ સેકન્ડ રોકાઈને છોડી દો.
• કાફ સ્ટ્રેચ (Calf Stretch): દિવાલ સામે ઉભા રહી એક પગ પાછળ રાખો અને એડી જમીનને અડેલી રાખીને આગળ ઝૂકો. આનાથી પિંડીના સ્નાયુઓ ખેંચાશે અને પાનીનું દબાણ ઘટશે.

C. યોગ્ય પગરખાંની પસંદગી

• ઘરમાં પણ સાવ ખુલ્લા પગે ન ચાલો. નરમ સોલવાળા ઘરના ચંપલ પહેરો.
• બજારમાં મળતી ‘સિલિકોન હીલ પેડ’ (Silicone Heel Pads) નો ઉપયોગ કરો, જે તમારી પાનીને કુશન જેવો સપોર્ટ આપશે.

D. વજન ઘટાડવું

શરીરના વજનમાં માત્ર ૫% નો ઘટાડો પણ તમારા પગના દુખાવામાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.

૪. ફિઝિયોથેરાપી અને અન્ય ઉપચારો

જો ઘરેલું ઉપાયોથી રાહત ન મળે, તો નિષ્ણાતની સલાહ લો:

• અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી: જે અંદરના સોજાને ઝડપથી મટાડે છે.
• ટેપિંગ (Taping): ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ ખાસ ટેપ લગાવીને તમારા પગની કમાનને સપોર્ટ આપી શકે છે.
• નાઈટ સ્પ્લિન્ટ્સ: રાત્રે સૂતી વખતે પહેરવાના સાધનો જે પગને ખેંચાયેલી સ્થિતિમાં રાખે છે જેથી સવારનો દુખાવો ન થાય.

૫. શું ન કરવું? (Precautions)

• સખત કસરત ટાળો: જ્યાં સુધી દુખાવો ઓછો ન થાય ત્યાં સુધી દોડવાનું અથવા કૂદવાનું ટાળો.
• ખુલ્લા પગે ચાલવું: પથ્થર કે સખત લાદી પર ખુલ્લા પગે ચાલવાની ભૂલ ન કરો.
• ઈન્જેક્શનમાં ઉતાવળ ન કરો: પાનીમાં સીધા સ્ટેરોઈડના ઈન્જેક્શન લેતા પહેલા કસરત અને પોશ્ચર કરેક્શન પર ધ્યાન આપો.

નિષ્કર્ષ

પગની પાનીનો દુખાવો એ ધીરજ માંગી લે તેવી સમસ્યા છે. યોગ્ય પગરખાં, નિયમિત સ્ટ્રેચિંગ અને વજન પર નિયંત્રણ રાખવાથી ૯૦% દર્દીઓ ઓપરેશન કે ઇન્જેક્શન વગર સાજા થઈ જાય છે. તમારી પાનીને આરામ આપો અને તેને ફરીથી મજબૂત બનાવો.